YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/11341 E.  ,  2024/2126 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1473 E., 2023/1366 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 25. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/255 E., 2023/53 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin ... Üniversitesinde Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve Araştırma Merkezine bağlı olarak 03.08.1992-02.01.2017 tarihleri arasında kesintisiz Türkçe öğretim görevlisi (okutmanı) olarak çalıştığını, SGK girişinin 15.01.1994 tarihinde yapıldığını, bu sebeple müvekkilinin hizmet akdine dayalı olarak 03.08.1992-15.01.1994 tarihleri arasında fiilen çalıştığının tespitine, sigortalılık başlangıcının 03.08.1992 tarihi olarak kabul ve tespitine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " ... , Tömer kayıtlarında davacının 03.08.1992 tarihinde .... şubesinde ek ders ücreti alarak çalışmaya başladığının anlaşıldığı, tanıkların da davacının aynı tarihte işe başladığını doğruladığı, tanıkların davacının ...'de Aralık 1993 tarihinde haftada beş gün, günde yedi saat olmak üzere yabancı kişilere ders verdiğini beyan ettikleri, tüm bu dosya arasında bulunan kayıtlardan ve tanık beyanlarından davacının 03.08.1992 tarihinden sözleşmeye geçtiği 15.01.1994 tarihine kadar davalı iş yerinde kısmi süreli olarak çalıştığı, 03.08.1992-30.03.1993 tarihleri arasında haftada ortalama 22 saat, Nisan 1993-30.11.1994 tarihleri arasında davalıya ait Tömer....şubesinde dosyada bulunan kayıtlarda yer alan saatlerde, 01.12.1993-15.01.1994 tarihleri arasında haftanın 5 günü, günde 7 saat davalıya ait ... Tömer şubesinde ek ders ücreti üzerinden kısmi olarak çalıştığı, davacının kısmi olarak çalıştığı bu tarih aralığında haftalık 22 saat çalışmasının ayda tekabül edeceği gün sayısının 08.02.2023 tarihli bilirkişi raporunda hesap edildiği, bilirkişi raporunun hüküm kurmaya ve denetime elverişli olduğu" gerekçesi ile
"1-Davanın kısmen kabulü ile davacının, davalıya ait iş yerinde, 03.08.1992 -30.03.1993 tarihleri arasında asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak ayda 12 gün; 1993 yılı Nisan ayında 17 gün, 1993 yılı Mayıs ayında 13 gün, 1993 yılı Haziran ayında 13 gün, 1993 yılı Temmuz ayında 15 gün, 1993 yılı Eylül ayında 18 gün, 1993 yılı Ekim ayında 2 gün, 1993 yılı Kasım ayında 9 gün, 1993 yılı Aralık ayında 19 gün ve 01.01.1994-15.01.1994 tarihleri arasında 9 gün çalıştığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının kesintisiz çalıştığının sabit olduğunu, tanık beyanları dikkate alınmayarak sadece puantaj kayıtlarına göre karar verilmiş olmasının hatalı olduğunu beyanla kararın kaldırılmasını ve tüm talepleri bakımından davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Üniversite vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının taleplerinin zamanaşımına uğradığını, 2547 sayılı Kanun'un değişik 31 inci maddesi gereğince ihtiyaç duyulan dönemlerde ders saati karşılığı ücret ödenmek sureti ile çalıştığını, bu yasa gereğince çalışmasının Kuruma bildirilme zorunluluğu bulunmadığını, işçi sıfatına haiz olmadığı gibi kesintisiz ve tam süreli bir mesai sarf etmediğini beyanla ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama ile tüm dosya kapsamından, puantaj kayıtları, ek ders ödeme tablosu, işyeri kayıtlarından ve dinlenen kamu tanıklarının beyanlarından davacının nizalı dönemde davalı nezdinde kısmi süreli çalıştığı kanaatine varılmakla mahkemenin davanın kısmen kabulüne ilişkin kararında, maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı görülmekle davacı, davalı ... vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Üniversite vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
Eldeki dava, davacının, davalı işyerinde çalıştığı sürelerin tespiti istemine ilişkin olup Mahkemece verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davacının davalı Üniversite'de okutman olarak 03.08.1992 tarihinde işe giriş bildirgesi ile işe girdiği, dava konusu dönem içinde kısmi çalışmalarının Kuruma bildirildiği ancak davacının bildirimlerin 30 güne tamamlanmasını talep ettiği, Mahkemece de davalı Üniversite tarafından ibraz edilen 1993 yılı Nisan, Mayıs, Haziran, Ekim, Kasım aylarına ait puantaj kayıtlarını itibar edilerek hizmet tespitine karar verildiği ancak bu puantaj kayıtlarındaki sürelerin davalı Üniversite Rektörlüğü tarafından bildirilmiş olduğu ve bu nedenle mükerrer tespit oluştuğu anlaşılmakla; Mahkemece yapılması gereken iş puantaj kayıtlarının geçerli sayılması kapsamında; Kuruma 18115 sicil no.lu Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü .... Şubesi işyerinden bildirilen 03.08.1992-15.01.1994 tarih aralığında geçen 1992/2: 12 gün, 1992/3: 48 gün, 1993/1: 53 gün, 1993/2: 41 gün, 1993/3: 48 gün, 1994/1: 9 gün sigorta bildirimi; ayrıca 11906 sicil numaralı ... Üniversitesi TÖMER ... Şubesi işyerinden bu tarihli sözleşme de bulunduğu anlaşılan 15.01.1994 tarihinden itibaren 1994/1: 120 gün, 1994/2: 106 gün sigorta bildirimi ile son olarak yine 185115 sicil numaralı işyerinden bu tarihli işe giriş bildirgesi de bulunduğu anlaşılan 01.09.1994 tarihinden itibaren 1994/2: 14 gün ve 15.12.1994 tarihli işe giriş bildirgesine istinaden de bu tarihten itibaren 14.10.1994 tarihine kadar 60 gün sigorta bildiriminin bulunduğu anlaşılmaktadır. Bunun yanında, davacının 1993 yılı Nisan ayında 126 saat, Mayıs ayında 98 saat, Haziran ayında 96 saat, Ekim ayında 16 saat ve Kasım ayında 64 saat olmak üzere toplam 400 saat gündüz ders saati başına ücret alarak görev yaptığı hususunun davalı Üniversite tarafından bildirilmiş olması karşısında, puantaj kayıtları ile Kuruma bildirilen süreler karşılaştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi hatalıdır.

Açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

29.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.