YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/11071 E.  ,  2024/4859 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2019/1400 E., 2023/1584 K.
KARAR : Davanın Reddine
İLK DERECE MAHKEMESİ : Muğla 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2017/23 E., 2019/436 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili, davacı şirketin mermer üretimi yapan bir firma olduğunu, iş müfettişliği tarafından 01.12.2014 Tarih ve PRG 35-34 sayılı raporu ile işyerinde yapılan incelemeye istinaden; fiilen/kayden çalıştıkları tespit edilen sigortalılarla ilgili 01.01.2013 – 31.07.2014 devresinde, aylık toplam fazla mesai ücretlerinin %50’sinin hesaplanıp günsüz ek aylık prim ve hizmet belgesi olarak düzenlenmesi, 2013/8 ve 2013/10 uncu ayda ve 30 Ağustos ... Bayramı için l günlük, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı için ise 1,5 günlük ek aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmesi, işyerinde bekçi olarak çalışan ... için 2013/8 ve 10 uncu ay için birer günlük, 2014/7 ay için 3,5 günlük ek aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmesinin istenildiği, Kurum işleminin usul ve Kanun'a aykırı olduğu gibi Kurum kayıtları ve ücret bordrolarındaki bilgi ve belgelere de aykırı olduğunu, iş müfettişlerinin haftada 9 saatlik fazla çalışma yapıldığına ilişkin tespiti ne şekilde yaptığının anlaşılmadığını, Kurum kayıtlarında mevcut olan ve tüm sigortalılar tarafından imzalanan bordrodaki toplam 6 günlük genel tatil ücretinin %50 zamlı olarak Kuruma bildirildiğini ve bu tutar üzerinden Kuruma sigorta primi ödendiğinin sabit olduğunu beyanla davalı Kurumun 07.09.2015 Tarih ve 4580946 sayılı işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı şirketin kayıtları ve ücret bordrolarındaki bilgi ve belgelerin tamamen gerçeği yansıtmadığını, çalışanların yaptığı fazla mesai çalışma ücretlerinin %50 zamlı ödenmediğini, normal işçiler haftada 9 saat, bekçinin 21 saat fazla mesai yaptığını, davacı işyerinde çalışan işçilerin 2013/Ağustos ve Ekim aylarında resmi tatillerde çalıştıklarını, 2013 yılı ... Bayramı için bir gün, 29 Ekim için 1,5 gün çalışmaları ile prim ve hizmet belgesi düzenlenmediğini, Kurum tarafından bunun istenmesinin doğal olduğunu, bugünlerde işçilerin çalıştığını, ... isimli işçinin 2013 yılı ... Bayramında ve Kurban Bayramında birer gün, 2014/... Bayramında ise tüm ... boyunca çalıştığını, bunun bildiriminin de yapılmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile davanın kabulüne, Muğla Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 07.09.2015 tarih ve 4580946 sayılı işleminin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili, Kurum işleminin usul ve Kanun'a uygun olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf talebinin kabulü ile Muğla 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesince verilen 13.06.2019 tarih, 2017/23 Esas ve 2019/436 Karar sayılı kararının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.2 maddesi gereğince kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir,

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, yeterli inceleme yapılmadığının, ret kararının yerinde olmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, Kurumun 07.09.2015 tarihli, 946 sayılı Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanunun 86 ve 88 inci maddeleridir.

3. Değerlendirme
5510 sayılı Kanunun 80/1 maddesi uyarınca;
"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;

1) Hak edilen ücretlerin,

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır".
Aynı maddenin aynı fıkrasının (d) bendi uyarınca ise;
"Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 inci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir".

Keza aynı kanunun 88/1 maddesi uyarınca da;
"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun gereğince hesaplanacak sigortalı hissesi prim tutarlarını ücretlerinden keserek ve kendisine ait prim tutarlarını da bu tutara ekleyerek en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma öder.

Hak edilen ancak, ödenmemiş olan ücretler üzerinden hesaplanacak primler hakkında da birinci fıkradaki hüküm uygulanır".
Görüldüğü gibi Kurum prim alacağının ödenmesi için ücretin ödenmesi veya en azından hak edilmesi gerekir. Genel denetim sonrası işyerinde salt fazla mesai yapıldığının tespit edilmesi yeterli değildir. Hak etme ve ödeme olgusu içinde hak eden sigortalının da ne kadar ücret alacağı olduğunun tespiti gerekir. Bu ise sigortalının bu tespite dayanarak fazla mesai ücret alacağını talep etmesine bağlıdır.
İnceleme konusu dosyada; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri tarafından tanzim edilen 01.12.2014 Tarih ve PRG (ŞÖ)35, (HG)34 sayılı raporda; iş yerinde fiilen çalıştıkları tespit edilen sigortalılarla ilgili 01.01.2013 – 31.07.2014 tarihleri arasına ilişkin olarak; iş yerinde fazla çalışma ve fazla mesai yapıldığının tespit edildiği, bu nedenle ek aylık prim ve hizmet belgelerinin 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi kapsamında bir ay içerisinde verilmesine ilişkin 07.09.2015 tarihli, 4580946 sayılı yazısının davacı şirkete tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.

Eldeki dava dosyasında ödeme ve hak etme olgusu açısından öncelikle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından düzenlenen raporda ismi geçen işçilerin fazla mesai ücretleri için dava açıp açmadıkları araştırılmalı ve açılan davalar sonucu verilen kararların akibetleri irdelenmelidir. Bunun yanında müfettiş raporunda isimleri bulunan ve bilhassa müfettiş tarafından ifadelerine başvurulan işçiler tespit edilerek konuyla ilgili beyanları alınmalı ve tüm bu deliller toplandıktan sonra dosya alanında uzman (mermer işleme tesisi vb.) bilirkişi heyetine tevdi edilerek, müfettiş raporundaki tespitler ile davacı şirketin itirazları hakkında somut değerlendirmeler içeren bir bilirkişi raporu alındıktan sonra, varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve Kanun'a aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.