YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/11020 E.  ,  2024/3469 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2020/2168 E., 2022/994 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 20. İş Mahkemesi
SAYISI : 2013/338 E., 2019/214 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabul kısmen reddine dair karar verilmiştir.

Kararın, davacı, davalı ... vekili; davalı ... vekili; bir kısım davalılar vekili Av ... ; davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ... ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., ... ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili özetle; Küçükçekmece İstanbul Cad. No:49 İstanbul adresinde bulunan Meydan ... isimli taksi durağında yazıhane sorumlusu olarak 13.06.2002 tarihinden 15.10.2008 tarihine kadar çalıştığının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... cevap dilekçesi ile; dava konusu "Meydan ..." isimli taksi durağının belediyeden işgaliye karşılığı "Küçükçekmece İstanbul Cad. No:49-İstanbul" adresinde faaliyet gösterdiğini ve kendisinin bu taksi durağında .... plakalı araçta 01.02.2005 tarihinden itibaren çalıştığını, 12.08.2008 tarihinden itibaren de 340...2304 sigorta sicil numarasıyla sigortalı olarak çalıştığını belirterek 06.07.2000-12.07.2004 tarihleri arasında ise "... Çakmak Mah. Yıldırım Beyazıt Cad. No:7/1 .../.../İstanbul" adresinde faaliyet gösteren ".... Emlak Arsa Ofisi İşletim Hizmetleri Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti." nin ortağı olarak adı geçen şirkette çalıştığını belirterek 31/10/2008 tarihli SGK işyeri durum tespit tutanağında da belirtildiği üzere durakta herhangi bir ad altında kimsenin çalışmadığını, durağın şoförler tarafından kullanılarak gerekli hizmetlerin de ortaklaşa yapıldığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

2. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesi ile Kurum kayıtlarının incelenmesinden "Meydan ... Taksi Durağı" ünvanlı bir işyeri tescil kaydına rastlanılmadığını, Kurum kayıtlarının esas olduğunu, hizmet akdiyle işverene bağlı olarak fiilen çalışıldığının ispatlanması gerektiğini, çalışmanın niteliği ve ödenen ücretin somut delillerle ispatlanması gerektiğini ve kurumun resmi kayıtlarının incelenerek sadece tanık beyanlarına dayanarak hüküm verilmemesi gerektiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.

3.Dahili davalı ... vekili cevap dilekçesi ile Meydan ... Taksi Durağının müvekkiline ait olmadığını ve müvekkilinin adı geçen durakla ilişkisinin geçmişte durakta bulunan yaklaşık yirmi taksiden birinin sahibi olmaktan ibaret olduğunu ve halen adı geçen durakla herhangi bir ilişkisinin ve durakta taksisinin de bulunmadığını belirterek husumet yönünden davanın reddini talep etmiştir.

4. Dahili davalı ... cevap dilekçesi ile bahsedilen taksi durağında hiçbir şekilde fiili çalışması olmadığını, sadece durakta çalışan taksi plaka sahibi olduğunu beyan etmiştir.

5.Dahili davalı ... beyanında; ..... plaka nolu aracın 1984 yılından itibaren kendisine ait olduğunu ve aracının ... Taksi durağında 1984 yılından beri çalışmakta olduğunu, davacıyı tanıdığını, durağın önünde ayakkabı sattığını ve araba olmadığı zaman durağın telefonlarına baktığını, durağın faturalarını ödemek için kurumlara gidip gitmediğini bilmediğini, durakta kimsenin olmadığı zamanlarda davacının içeri girerek telefonlara cevap verdiğini, araba maliklerinin bir araya gelerek ve ihtiyaçları tespit edip para toplayarak örneğin elektrik idaresinde kimin işi varsa durağın elektrik parasını ödediğini, temsilci olarak bir kimsenin bulunmadığını, herkesin kendi işinin başkanı olduğunu, ...'nın taksi sahibi olduğunu, ...'ın da taksisi olan birinin şoför olarak taksisi ile ilgilendiğini, ...'nın emekli olması sebebiyle boş zamanlarında durağın işini hallettiğini, kaç sene boyunca bu işleri yaptığını bilmediğini, sonra arabasını sattığını ve durakta durmadığını, ...'ın da ....gibi arabada çalışmadığı günlerde durağın işlerini yaptığını, araba sahipleri söylediği için toplanılan paraları ...'a verdiklerini ödemeleri onun yaptığını, ... olmadığı zamanlarda hangi arkadaşa denk gelirse durağın fatura işlerini onun hallettiğini, kendisinin halen durakta çalıştığını ve ....plakalı aracın sahibi olduğunu beyan etmiştir.

6. Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın sahibi olduğunu, daha önce dosyada tanık olarak dinlendiğini ve araç maliki olduğu için davaya dahil edildiğini öğrendiğini, tanık olarak alınan ifadesini aynen tekrar ettiğini beyan etmiştir.

7.Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın sahibi olduğunu, gündüzleri aracı kendisinin geceleri şoförünün kullandığını, 2006 senesinden sonra ... Taksi durağına aracı ile geldiğini, davacının iddia ettiği yıllarda taksi durağında olmadığını, bu sebeple kendisi açısından davanın reddini talep ettiğini ve şoföründen davacının daha önce durakta ayakkabı sattığını duyduğunu beyan etmiştir.

8.Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın sahibi olduğunu, 1995 yılından beri araç sahibi olduğunu ve ... Taksi durağında durduğunu, davacıyı tanıdığını, davacının durağa gelerek ayakkabı satıp satamadığını sorduğunu, satabileceğini söylediklerini ve verdiklerini, bu sebeple durakta durduğu sürece ayakkabı sattıklarını ve durakta kimse olmadığında durağın telefonlarına cevap verdiğini, kendi aralarında durak temsilcisi seçtiklerini, tarihlerini hatırlayamadığını, bazen kendisinin bazen ...'nın bazen de ....'in temsilci olduğunu ve aralarında para toplayıp davacıya vermediklerini beyan etmiştir.

9.Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın 2006 yılından beri maliki olduğunu ve aracını 2007 yılında Küçükçekmece ... Taksi Durağında eşinin çalıştırmaya başladığını, davacıyı tanımadığını ve davayı kabul etmediğini beyan etmiştir.

10. Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın sahibi olduğunu, daha önce tanık olarak dinlendiğini ve ifadesini aynen tekrarladığını beyan etmiştir.

11.Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın 2010 yılından beri sahibi olduğunu, ... Taksi durağında çalıştığını ve davacıyı tanıdığını, daha önce babası ...'nin bu aracın sahibi olduğunu, davacının durakta ayakkabı sattığını, başka iş yaptığını görmediğini, kendisinin 2004 yılından beri babasının aracında şoför olarak çalıştığını, araç sahiplerinin durak temsilcisini belirlediğini, zaman zaman kendisinin de temsilci olarak görev yaptığını beyan etmiştir.

12.Dahili davalı ... beyanında;.... plakalı aracın 1990 yılından beri sahibi olduğunu, 1990 yılından beri aracının ... Taksi durağında olduğunu, şoförlerin çalıştığını, durağa gittiğini ve davacıyı tanımadığını, durakta temsilci seçileceği zaman kendisinin de çağrıldığını, kendisinin temsilci olarak sadece ....'i bildiğini, başka birini bilmediğini beyan etmiştir.

13.Dahili davalı ... beyanında;... plakalı aracın 1982 yılından beri sahibi olduğunu, bu tarihten beri ... Taksi durağında bulunduğunu, davacıyı tanıdığını ve davacının durakta ayakkabı sattığını, durağa ne zaman gelip ayakkabı satmaya başladığını bilmediğini, başka iş yapmadığını, kendilerinin aralarında temsilci seçtiklerini ve 4-5 sene öncesine kadar aralarından birini başkan yaptıklarını ve başkan olarak durağın işlerini hallettiklerini, hangi tarihlerde kimin başkan olduğunu hatırlamadığını beyan etmiştir.

14.Dahili davalı ... beyanında; .... plakalı aracın 1982 yılından beri sahibi olduğunu, bu tarihten beri ... Taksi durağında aracının bulunduğunu, şoförünün olmadığını ve aracını kendisinin kullandığını, birilerinin başkan olduğunu ve diğerlerinin yönetimde bulunduğunu, genelde ..., ... ve ...'nin yönetimde olduğunu, ...,.... ve ...'un başkan olduğunu, ...'ın şoförlük yaptığını, durağa kaç yılında girdiğini bilmediğini ve durağın temsilcisi olduğunu beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince, davacı vekilinin davalı ... ve davalı ... hakkında açtığı davayı takip etmediği bu beyandan sonra davayı tekrar takip ettiğine dair yenileme talebinde bulunmadığı anlaşıldığından HMK'nın 320/4 maddesi gereğince bu davalılara karşı açılan davanın açılmamış sayılmasına,.... TC Kimlik nolu davacının, diğer davalılar aleyhine açtığı davanın kabulü ile,13/06/2002-30/06/2002 arasında 17 gün günlük 7.400,025-TL brüt ücretle,01/07/2002-31/12/2002 arasında 180 gün günlük 8.362,500 lira brüt ücretle, 01/01/2003-31/12/2003 arasında 360 gün günlük 10.200,000 lira brüt ücretle,01/01/2004-30/06/2004 arasında 180 gün günlük 14.100,000 lira brüt ücretle,01/07/2004-31/12/2004 arasında 180 gün günlük 14.805,000 lira brüt ücretle,01/01/2005-31/12/2005 arasında 360 gün günlük 16.29 lira brüt ücretle, 01/01/2006-31/12/2006 arasında 360 gün günlük 17,70 lira brüt ücretle,01/01/2007-30/06/2007 arasında 180 gün günlük 18,75 lira brüt ücretle,01/01/2007-31/12/2007 arasında 180 gün günlük 19,50 lira brüt ücretle, 01/01/2008-30/06/2008 arasında 180 gün günlük 20,28 lira brüt ücretle,01/07/2008- 15/10/2008 tarihleri arasında 106 gün günlük 21,29 lira brüt ücretle, davacının dahili davalılar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., .... ..., ..., ..., ... mirasçıları ..., ..., ....., ..., nezdinde Meydan ... Taksi durağında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalılar ... ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., 16-... ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı vekili; ... lehine verilen vekalet ücreti yönünden istinaf yoluna başvurduklarını, takip etmeme beyanında bulundukları sırada bu kişinin vekili olmadığını belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

2.Davalı ... vekili; Müvekkilinin plaka sahibi olduğunu, durakta çalışması bulunmadığını, müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini, belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

3.Davalı ... vekili; tanıkların taksi durağına komşu olmadıklarını, kayıtlı tanık olmadıklarını, dosya işleminden dava konusu yerin herhangi bir işletmecisinin olmadığının anlaşıldığını, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

4. Bir kısım davalılar vekili Av ...; taksi durağının vergi kaydının olmadığı, herhangi bir işletmecisi olmadığı, davanın müvekkilleri yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, davacının müvekkillerinin emir ve talimatı altında çalışmadığını, dinlenen tanıkların kayıtlı tanıklar olmadıklarını, belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

5.Davalılar ... ve ... vekili; müvekkillerinin taksi durağını işleten kişiler olmadığını, taksilerini kiraladıklarını,durağın ... ve ... tarafından işletildiğini, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

6.Davalı Kurum vekili; davalılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı olduğunu, davanın kısmen kabul edilmesi nedeniyle Kurum lehine vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içinde açılmadığını, çalışmanın kayıtlı tanıklarla ispatlanması gerektiğini belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici nedenlere göre beyanların bir bütün olarak değerlendirilmesi sonucu ispat edildiği anlaşılmakla mahkemenin kararında usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi hükmü yerinde görülerek istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davacı, davalılar ... ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., 16-... ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Temyiz eden taraf vekilleri özetle, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü hususları tekrar etmekle birlikte kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79 ncu maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi.

3. Değerlendirme
1.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2.Eldeki dava dosyası incelendiğinde, davacı vekili tarafından bildirilen plakaların sahiplerinin davaya dahil edildiği anlaşılmakla, öncelikle yapılması gereken davacının çalıştığını iddia ettiği taksi durağı nezdinde çalıştırılan taksilerin işverenliğinin tespiti açısından, çalışıldığı iddia edilen plakalar üzerinden trafik tescil belgeleri celp edilerek tam olarak ilgili Kurumlardan sorulmak suretiyle mülkiyet durumu ortaya konulması gerekmekle, tespit edilen davalılar dışında taksi sahibi var ise bu kişilere HMK madde 124 kapsamında husumet yöneltilerek, davaya dahiliyeti sağlanmalı, savunma ve delilleri irdelenmelidir.

3. Öte yandan, çalıştığı iddia edilen taksi durağına komşu iş yerleri ilgili Belediye ve zabıta araştırması yapılarak tespit edilmeli, tespit edilen iş yerlerinin varsa bordrolu çalışanları yoksa işverenlerin vergi kayıt dönemleri de tespit edilerek uyuşmazlık konusu dönem itibari ile saptanarak, davacının çalışmasına ilişkin beyanlarına başvurulmalıdır.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi