YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/10955 E.  ,  2024/385 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/688 E., 2023/1455 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 12. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/29 E., 2022/339 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili, davalı mirasçılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı katılma yoluyla davacı vekili, davalı mirasçılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalıların miras bırakanının iş yerinde 01.11.1979 - 30.06.1985, 15.01.1987 - 30.11.1988 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile 01.11.1979 tarihinin sigorta başlangıç tarihi olarak tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının doğum tarihi göz önüne alındığında, 14 yaşında müvekkiline ait ayakkabı imalathanesinde makineci olarak çalışmasının mümkün olmadığını, müvekkiline ait işyeri kayıtlarının incelenmesinde; davacının müvekkiline ait işyerinde çalışmasının bulunmadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

Fer'i Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddiasını yazılı belgeler bağlamında somut ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kısmen kabulüne davacı ...'nun davalı iş veren ...'ye ait .... sicil sayılı iş yerinde 10.10.1983-31.05.1985 ile 15.01.1987-30.11.1988 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 1267 gün çalıştığı, 1267 günlük çalışmasının Kuruma bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı mirasçılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının emeklilik işlemleri için 2017 yılında Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurduğunda davalıya işverene ait işyerindeki çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini öğrendiğini, müvekkilinin haberdar olmadığı bir durum nedeniyle dava açabilmesinin mümkün olmadığını, hak düşürücü sürenin söz konusu olmadığını, davacının dava dilekçesinde bildirdiği tarihler aralığında davalı işverene ait işyerinde çalıştığı ve sigortasının yapılmadığı, aynı işyerinde aynı dönemlerde çalışan ve yine sigortaları yapılmayan tanık beyanları ve bilirkişi raporları ile davanın ispatlandığını beyanla kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı mirasçılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalının mirasçılarının davada yer alıp almayacakları hususunda beyanda bulunmaları için herhangi bir tebligat yapılmadığını, 6100 sayılı Kanun'un 55 inci maddesi hükmü gözetilmeksizin yargılama yapılıp karar tarihi öncesinde ölmüş olan davalı hakkında hüküm kurulması nedeniyle taraf ehliyetindeki eksiklik giderilerek, hukuki dinlenilme hakkına uygun olarak sunulacak savunma ve deliller ışığında karar verilmesi gerekirken ölü kişi hakkında hüküm kurulmasının isabetli olmadığını, hak düşürücü sürenin gözetilmediğini, davanın yazılı ve resmi delillerle ispat edilemediğini, Mahkemece yapılan araştırmada davalı müteveffaya ait işletmenin kaydına rastlanılmadığını, davacı tanıklarının yanlı beyanda bulunduklarını, bilirkişi raporunun hukuki dayanaktan yoksun olduğunu beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

3.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin gözetilmediğini, çalışma olgusunun somut delillerle ispatlanamadığını, yetersiz tanık anlatımları ve eksik inceleme ile düzenlenen rapor dikkate alınarak verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirimi yapılmış olmakla bildirim sonrası dönem yönünden hak düşürücü sürenin işlemeyeceği açık olduğu, askerlik öncesi ve askerlik sonrası makul süre ile askerlik döneminde iş sözleşmesi askıda olacağından, sonlanmamış olmasından dolayı kesinti olarak kabul edilemeyeceğinden askerlik dönemi sonrası dönem yönünden yine hak düşürücü süreden bahsedilemeyecek olduğu, davacının işe giriş bildirgesinin verilmiş olması ve dinlenen tanık beyanları ile davacının eylemli çalışması doğrulanmış olduğu anlaşılmakla istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı mirasçılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki sebeplerle temyiz isteminde bulunmuştur.

Davalı mirasçılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki sebeplerle temyiz isteminde bulunmuştur.

Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde sebeplerle temyiz isteminde bulunmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının davalıların miras bırakanının iş yerinde 01.11.1979 - 30.06.1985, 15.01.1987 - 30.11.1988 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile 01.11.1979 tarihinin sigorta başlangıç tarihi olarak tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesidir.
Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi Mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip Mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

3.Değerlendirme
Dava hizmet tespiti sigorta başlangıç tarihinin tespiti davası olup, davalıya ait iş yerinden davacı adına 10.10.1983 tarihinde işe giriş bildirgesi verildiği, bu iş yerinden verilmiş dönem bordrosu bulunmadığı, davalı miras bırakana ait vergi kaydının incelenmesinden davalının 04.04.1978 - 31.12.1980, 01.07.1982 - 01.06.1984 tarihlerinde ayakkabıcılık faaliyetinden dolayı vergiye tabi olduğu, yine dosya içeriğinde 01.01.1980 - 18.03.2019 tarihli vergi kaydının bulunduğu anlaşılmış olup işe giriş bildirgesi öncesi dönemin davanın açıldığı tarih itibarıyla hak düşürücü süreden reddine ilişkin hüküm yerindeyse de; önceki dönem yönünden öncelikle davacının davasını somutlaştırması kapsamında beyanı alınarak hangi tarihte işe başladığı, bu iş yerinin bulunduğu yer, işverenin kim olduğu, kimlerle çalıştığı, ne kadar süre çalıştığı sorulmak suretiyle birlikte çalıştığı söylenen kişiler tanık olarak dinlenmeli, 01.01.1980 tarihli vergi kaydının hangi faaliyete dayalı olarak oluşturulduğu vergi dairesinden sorulmalı, ayakkabıcılık faaliyeti dışında bir nedenden kaynaklanmış ise 01.07.1982 tarihinde başlayıp 01.06.1984 tarihinde sona eren ayakkabıcılık vergi kaydının davacının fiili çalışmasında dikkate alınmalı, vergi kaydı bittikten sonra davacının çalışmalarının ne şekilde devam ettiği araştırılmalı, tüm bilgi ve belgeler değerlendirilmek suretiyle çalışma olgusu tereddütsüz bir şekilde ortaya konulmalı ve sonucuna göre karar verilmesi gerekmekte olup eksik araştırma ile verilen karar bozmayı gerektirmiştir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

22.01.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.