YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/10731 E.  ,  2024/333 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/71 E., 2022/73 K.
DAHİLİ DAVALI : Akdağlar Madencilik San.ve Tic. Ltd. Şti.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında görülen hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, davalı Kurum vekili tarafından temyizi neticesinde Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın davalı şirket ve davalı Kurum yönümden kabulüne, davalılar ... ve ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı bir kısım davalılar vekili, dahili davalı şirket tasfiye memuru ve davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalılara ait ..... Madencilik San. Tic. Ltd. Şti isimli şirkette .... sigorta sicil numarası ile 14.07.1986'dan 1997 yılı sonuna kadar askerlik dönemi hariç olmak üzere (1987-1989 yılları) kesintisiz olarak çalıştığını, davacının emekli olabilmek için davalı Kuruma müracaat ettiğinde emeklilik süresinin dolmadığı, primlerinin yeterli olmadığının kendisine bildirildiğini, daha sonra yaptığı araştırma neticesinde davalılar tarafından kendisinin sigortalı gösterildiğini ancak sözkonusu işyerine ait maden işletmelerinde keşintisiz olarak çalışmış olmasıma rağmen gün sayısının eksik bildirildiğini ve primlerinin eksik yatırıldığını fark ettiğini,..... Madencilik San Tic. Ltd. Şti isimli şirketin şu anda faal olmadığını, davalı şahıslar söz konusu şirketin kapanma tarihi itibariyle ortakları olduğunu beyanla davalılara ait maden işletmesinde 14.07.1986 tarihinden 1997 yılı sonuna kadar askerlik süreleri hariç olmak üzere kesintisiz olarak çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; açılan davanın haksız ve yersiz açılmış bir dava olup, reddinin gerektiğini, öncelikle davacı tarafın talebini açıklaması gerektiğini, davacı tarafın dava dilekçesinde 1997 yılına kadar çalıştığını söylediğini ancak hangi tarih olduğunu net olarak belirtmediğini, bu sebeple davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davacıya ait sigorta sicil ve tahsis dosyasının incelenmesinde; davacının 22.01.2014 tarihi itibarıyla toplam 962 gün sigortalı çalışmasının olduğunun görüldüğünü, davacının işe giriş bildirgelerinin 25.07.1986 ve 20.06.1986 tarihlerinde Karahacılık Maden Kollektif Şirketi tarafından yapıldığını ve 01.09.1997 tarihine kadarda sigortalı çalışmasının söz konusu işyerinde görünmediğini, davacının hizmet tespiti talebinde bulunduğu dönemin dava dışı şirket üzerinden görünmekte olduğunu diğer davalılara ait bir işyerinde çalışmasının söz konusu olmadığını, kurum kayıtlarının esas olduğunu, davacının bunun aksini aynı değerdeki yazılı belgelerle ispatlayabileceğini beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı ... ve ... tarafından davaya cevap verilmemiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 29.06.2016 tarihli ve 2013/756 Esas, 2016/455 Karar sayılı kararı ile davanın kabulü ile; davacının, davalılar ... ile ...'a ait maden işyerinde 14.07.1986 tarihinden 31.12.1997 tarihine kadar, davacının askerlik hizmeti ile ...'lı olarak bildirilen çakışan sürelerin dışında kalan sürede asgari ücret karşılığında işçi olarak çalıştığının tespiti ile ... kayıtlarına işlenmesine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin11.03.2019 tarih ve 2016/17910 Esas, 2019/2183 Karar sayılı kararında; "...Mahkemece, davalı gerçek kişilerin dava dışı bu şirketin ortakları olduğundan hareketle davanın kabulüne karar verilmiş ise de; davalı gerçek kişilerin işverenlik sıfatı dosya kapsamından anlaşılamamaktadır. Bu nedenle, dava dışı .... Mad. Ltd. Şti.'nin davalı Kurum nezdindeki “.....” numara ile kurulu işyeri sicil dosyası ile, aynı şirkete ait işyeri kayıtları getirtilmeli, davalı gerçek kişiler ile şirket arasındaki hukuki ilişkinin belirlenmesi açısından şirketin Ticaret Sicil kayıtları celbedilmeli, şirketin terkin edilip edilmediği araştırılarak belirlenmeli, şirketin terkin edilmiş olması durumunda işverenlik durumu bulunduğunun da anlaşılması halinde ihya edilerek, yasal yöntemine uygun biçimde davaya katılımı sağlanmalıdır...." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ve ... yönünden davanın kabulü ile davacının, davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi nezdinde 14.07.1986 tarihinden 31.12.1997 tarihine kadar, davacının askerlik hizmeti ile ...'lı olarak bildirilen çakışan sürelerin dışında kalan sürede asgari ücret karşılığında işçi olarak çalıştığının tespiti ile ... kayıtlarına işlenmesine, davalılar ... ve ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili, davalı şirket tasfiye memuru ile bir kısım davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili; davacının hizmet tespiti talebinde bulunduğu dönem dava dışı şirket üzerinden göründüğünü, diğer davalılara ait bir işyerinde çalışmasının söz konusu olmadığını, davacının bildirilen süreler yönünden dava açmasında hukuki yararı olmadığı hususu değerlendirilmeyerek davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, Kurum kayıtları esas olup, davacı bunun aksini aynı değerdeki yazılı belgelerle ispatlayabileceğini, ayrıca hizmet tespiti davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden davanın hiç kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ispatlanması gerektiğini beyanla, Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

Davalı şirket tasfiye memuru; davaya konu tespit talebinin zamanaşımına uğradığını, tasfiye memuru kararına da itiraz ettiğinden kararın kendisine tebliğ edilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

Bir kısım davalılar vekili; dosyada taraf teşkili sağlanmadan karar verildiğini, davalı ...'ın mirasçısı ....'ın davacı gibi gösterildiğini, oysa gerek karar başlığında gerekse vekalet ücreti takdirinde bu kişinin adının yer almamasının hatalı olduğunu, ayrıca davalı ....'ın da vefat ettiğini, diğer taraftan davalı ...'ın da vefat etmesine rağmen bu kişilerin mirasçılarının davaya dahil edilmemelerinin hatalı olduğunu beyanla mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 14.07.1986-31.12.1997 tarihleri arasında davalılara ait işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Eldeki dosyada, dinlenilen davacı ve bordro tanıklarının beyanlarının davacı iddialarıyla aynı mahiyette olduğuna kanaat getirildiği, buna göre tanık beyanlarına itibar edilerek davacının, davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi nezdinde 14.07.1986 tarihinden 31.12.1997 tarihine kadar, davacının askerlik hizmeti ile ...'lı olarak bildirilen çakışan sürelerin dışında kalan sürede asgari ücret karşılığında işçi olarak çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de; dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli olmayıp dinlenen davacı tanıklarının davalı işyerinde çalışmalarının teyit edilmemiş olması, bordro tanıklarından.....'ün ve ...'ın beyanlarının çelişkili olduğu, diğer bordro tanığı ...'ün ise ifadesinde “... benimle birlikte 1985 yılının 11. aylarında çalışmaya başladı. İşe başladığımız 1985 yılının 11. ayından benim işi bıraktığım 1996 yılının 6-7. aylarına kadar ... ile birlikte aralıksız ve kesintisiz olarak çalıştık. Ben 1996 yılında bıraktıktan sonra ..... 2 yıl kadar daha açık işletmede çalışmaya devam etti.” yönünde beyanda bulunduğu, ancak hizmet döküm cetveli incelendiğinde davalı şirkete ait .... sicil numaralı işyerinde; 15.07.1985 - 20.05.1986 ve 10.07.1986 - 31.03.1988 tarihleri arasında kısmi zamanlı bildiriminin yapıldığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davacının çalışma iddiasına yönelik olarak davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi adına Kurumda .... ve .... sicil numarası ile kayıtlı işyerlerine ait dönem bordrolarından tüm uyuşmazlık konusu dönemi kapsayacak şekilde daha fazla bordro tanığı seçilerek ifadelerine başvurulmak suretiyle, davacının davalı şirket yanında talep konusu dönemde çalışıp çalışmadığı hususunda bütün deliller toplandıktan ve birlikte değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir.

Öte yandan infazda tereddüt oluşturacak şekilde tespitine karar verilen sigortalılık döneminin hangi tarihler arasında olduğu açıkça gösterilmeden, 14.07.1986 - 31.12.1997 tarihleri arasında davacının askerlik hizmeti ile ...'lı olarak bildirilen çakışan sürelerin dışında kalan sürede davanın davalı şirket yönünden kabulüne karar verildiği anlaşılmakla, davacının talebi hakkında tüm dönemler açıkça belirlenmek suretiyle sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgilisine iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

18.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.