YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/10356 E.  ,  2024/326 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/466 E., 2023/186 K.
KARAR : Davanın kabulüne

Taraflar arasında görülen prime esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, taraf vekilleri tarafından temyizi neticesinde ilk kararın bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; davanın kısmen kabulüne dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı işverene ait 11030611.35 sicil nolu işyerinde 15.03.1995 tarihinde emekli olduğu 12.10.2005 tarihine kadar uluslar arası transport tır şoförü olarak çalıştığını, ayda garanti asgari ücret yanında gidilen ülkeye göre değişen döviz cinsinden sefer başına prim ödenen davacıya komple sefer yapması halinde sefer başına 450 Euro, dorse yapması halinde sefer başına 350 Euro sefer ücreti ödendiğini, davacının komple sefer yapması halinde ayda en az 2 komple sefer, dorse yapması halinde de ayda en az 3 dorse yaptığını, aylık maaş olarak eline asgari ücretin 4 katı kadar maaş geçtiğini, en son çıkış tarihi itibariyle aylık brüt 3.250,50 TL almasına karşın ücretlerinin Kuruma kasıtlı olarak düşük gösterildiğini iddia ederek sigortalılığa esas gerçek ücretinin tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ..... Ulus. Taş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; emeklilik nedeniyle 12.10.2005 tarihinde ayrılan davacının o tarihte yürürlükte bulunan 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesine göre 5 yıl içersinde tespit davası açması gerektiğini, hak düşürücü bu sürenin geçirilmesinden sonra açılan davanın öncelikle bu yönden reddi gerektiğini, diğer taraftan davacıya yolluk veya harcırah olarak ödenen paraların 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesine göre prime esas kazançlar içersinde yer almadığını, bu sebeple davacıya yurt dışına çıkışlarda verilen paranın prime esas kazançlar içersinde nazara alınamayacağını beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum sigortalısı davacıya talebi üzerine 01.11.2005 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı tahsis edildiğini, davacının anılan sicil numaralı işyerinde 15.03.1995-12.10.2005 tarihleri arasında aralıklı olarak çalışmalarının Kuruma bildirilmiş olduğunu, davalı işverene ait geçen işyerinde çalışmasının sona erdiği tarihten itibaren tespit davalarının 5 yıl içerisinde açılması gerektiğini, 506 sayılı Kanun'un 79/8 inci maddesi uyarınca bu süre içerisinde açılmayan tespit davasının hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerekeceğini, diğer taraftan yurt dışına çıkan şoförlere harcırah veya yolluk olarak verilen paraların 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesinde açıklandığı üzere prime esas kazançlar içersinde yer almadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 14.05.2014 tarihli ve 2012/410 Esas, 2014/249 Karar sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının davalıya ait işyerinde 15.03.1995-15.10.1996, 01.01.1997-30.09.1999, 24.11.1999-01.06.2001 tarihleri arasındaki üç dönem çalışmalarının sona erdiği takvim yılının bitiminden itibaren 5 yıl içinde dava açılmamış olması nedeniyle hak düşürücü süre nedeniyle bu dönemlerdeki isteğin reddine, emeklilik nedeniyle işyerinden ayrıldığı 12.10.2005 tarihinden önceki son dönem 17.11.2001-12.10.2005 arası geçen çalışmalarının karşılığında almış olduğu gerçek ücretinin yapılan inceleme ve değerlendirme sonunda bilirkişi Hüseyin Olcay Altıntaş'ın dosyadaki 26.02.2014 tarihli raporu ve ekindeki hesap tablosunda da görüldüğü gibi TL olduğunun tespitine, sigorta prim ve ödeneklerinin davacının aldığı gerçek ücret üzerinden hesaplanarak davalı işverenden kesilmesine ve karar kesinleştiğinde bu konuda SGK'ca işlem yapılmasına, kesinleşen davacıya ait ücret üzerinden davacının davalı Kurum nezdinde tüm dosya, tüm sosyal haklarının ve işlemlerinin kararda belirtilen gerçek ücret üzerinden SGK tarafından yapılmasına ve işlemlerin davalı SGK Genel Müdürlüğünce takibine ve tatbikine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairenin 13.11.2014 tarih ve 2014/14031 Esas, 2014/23576
Karar sayılı kararında; 28.08.2012 günü açılan davada beliren maddi ve hukuki olgular karşısında, öngörülen yönteme uygun yazılı kanıt araştırması yapılmaksızın tanık anlatımlarına dayanılarak sigorta primine esas kazancın belirlenmesi isabetsiz olduğu gibi, bu tür davalarda hak düşürücü süre uygulaması yapılamayacağı göz ardı edilerek bazı dönemlerin hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmesi de usul ve yasaya aykırı olduğundan karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
Mahkemenin 24.02.2016 tarihli ve 2015/80 Esas, 2016/87 Karar sayılı kararı ile "Davacı.....TC kimlik,..... ss nolu davacı ...’nun davalı işverene ait ... SGK İl Müdürlüğünde 1030611.35 sicil numaralı dosyada işlem gören işyerinde çalıştığı sürelerde kendisine harcırah adı altında yapılan ödemelerin 01.04.2005 tarihli Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin 9 uncu maddesine göre İş Kanunu'nda yer alan fazla mesai ücreti, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretlerine karşılık olarak ücret niteliğinde ödendiği anlaşıldığından, işyerinin defter ve kayıtlarından yapılan inceleme sonucunda;
2005/1 Dönemde 1.527,18-TL
2005/2 Dönemde 1.507,08-TL
2005/3 Dönemde 1.553,40-TL
2005/4 Dönemde 1.564,44-TL
2005/5 Dönemde 1.512,60-TL
2005/6 Dönemde 1.458,06-TL
2005/7 Dönemde 1.447,32-TL
2005/8 Dönemde 1.485,60-TL
2005/9 Dönemde 1.457,70-TL
2005/10 Dönemde 582,41-TL ücretle çalışmış olduğunun tespitine,
Davacının yazılı delil bulunmayan 1995/3 ile 2004/12 aylar arasındaki prime esas kazançlarının tespiti talebinin reddine” karar verilmiştir.

C. 2 nci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairenin 26.05.2016 tarih ve 2016/6020 Esas, 2016/8639
Karar sayılı kararında; "...uluslar arası nakliyat faaliyetini yürüten işverenlere ait işyerlerinde hizmet akdine tabi şoför olarak çalışanlara yurt dışı görevlendirmelerde “sefer primi”, “sefer yolluğu”, “harcırah” adı altında işverenlerce gerçekleştirilen ödemeler, 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesinde yer alan “yolluk” veya 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesindeki “görev yolluğu” ibareleriyle teknik ve somut olarak tam anlamıyla örtüşmediğinden, bu tür uyuşmazlıklar yönünden maddelerdeki kavramlar, yalnızca araca bağlı zorunlu giderler şeklinde anlaşılmalı, başka anlatımla, sigortalılara söz konusu adlar altında yapılan ödemeler içerisinden yalnızca araca bağlı zorunlu harcamalar ayrıştırılıp geri kalan tutar sigorta primine esas kazanca dahil edilmeli, iddianın kanıtlanması konusunda 6100 sayılı Kanun hükümleri uygulanmalıdır. Buna göre inceleme konusu davada, dosyada yer alan yazılı belgeler irdelenmeli, ödemeler değinilen kapsamda ayrıştırmaya tabi tutulmalı, belgelerin, ait olduğu çalışma dönemi bakımından yazılı delil oluşturacağı gözetilmeli ve bozma ilamındaki açıklamalar da dikkate alınarak elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır..." gerekçesi ile Mahkemece verilen karar bozulmuştur.

D.Mahkemenin Bozmaya Uyularak Verilen Üçüncü Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "57091034896 TC kimlik nolu davacı ...’nun davalı Kurumda 1030611.35 sicil numaralı dosyada işlem gören davalı işveren Özkar Uluslararası Taş. Turz. San ve Tic. Ltd. Şti.’ne ait işyerinden Kuruma bildirilen çalışmalarının diğer davalı Kuruma;
1995/01 dönemde 9.134.251,88 .-TL eksik bildirildiği
1995/02 dönemde 32.294.025,00 .-TL eksik bildirildiği
1995/03 dönemde 16.058.292,00 .-TL eksik bildirildiği
1996/01 dönemde 15.002.400,00 .-TL eksik bildirildiği
1996/02 dönemde 11.963.400,00 .-TL eksik bildirildiği
1997/01 dönemde 4.662.000,00 .-TL eksik bildirildiği
1997/02 dönemde 1.110.390,00 .-TL eksik bildirildiği
1997/03 dönemde 59.190.480,00 .-TL eksik bildirildiği
1998/01 dönemde 3.642.750,00 .-TL eksik bildirildiği
1998/02 dönemde 53.062.020,00 .-TL eksik bildirildiği
1998/03 dönemde 2.722.950,00 .-TL eksik bildirildiği
1999/01 dönemde 82.494.000,00 .-TL eksik bildirildiği
1999/02 dönemde 87.159.000,00 .-TL eksik bildirildiği
2000/03 dönemde 93.792.000,00 .-TL eksik bildirildiği
2001/01 dönemde 157.308.000,00 .-TL eksik bildirildiği
2001/02 dönemde 212.086.700,00 .-TL eksik bildirildiği
2001/03 dönemde 51.615.520,00 .-TL eksik bildirildiği
2002/01 dönemde 434.182.152,00 .-TL eksik bildirildiği
2002/02 dönemde 484.440.383,40 .-TL eksik bildirildiği
2002/03 dönemde 602.753.253,60 .-TL eksik bildirildiği
2003/01 dönemde 632.890.921,80 .-TL eksik bildirildiği
2003/02 dönemde 1.014.631.092,00 .-TL eksik bildirildiği
2003/03 dönemde 842.749.108,80 .-TL eksik bildirildiği
2004/01 dönemde 1.011.319.200,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/05 dönemde 98.829.000,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/06 dönemde 98.829.000,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/07 dönemde 203.239.181,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/08 dönemde 203.239.181,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/09 dönemde 203.239.181,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/10 dönemde 149.812.803,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/11 dönemde 99.354.558,00 .-TL eksik bildirildiği
2004/12 dönemde 143.879.000,00 .-TL eksik bildirildiği
2005/02 dönemde 144,07 .-TL eksik bildirildiği
2005/03 dönemde 144,07 .-TL eksik bildirildiği
2005/04 dönemde 126,21 .-TL eksik bildirildiği
2005/05 dönemde 126,21 .-TL eksik bildirildiği
2005/06 dönemde 144,06 .-TL eksik bildirildiği
2005/07 dönemde 144,07 .-TL eksik bildirildiği
2005/08 dönemde 126,21 .-TL eksik bildirildiği
2005/09 dönemde 144,07 .-TL eksik bildirildiği
2005/10 dönemde 50,92.-TL eksik bildirildiği hususunun tespitine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

Davalı işveren vekili; davaya konu taleplerin zamanaşımına uğradığını, davacının çalışmaları karşılığı hak etmiş olduğu yasadan ve sözleşmeden doğan haklarının imzası karşılığında kendisine ödendiğini, davacı ücret bordrolarını ihtirazı kayıtsız imzaladığını, Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen prim bordrolarını ve 4 aylık bildirgelere de itiraz etmediğini, davacının yurt dışına çıkışlarında kendisine harcırah verildiğini, harcırahların prim şeklinde nitelendirilmeyeceğini, harcırahların yurt dışına sefer yapan tır sürücülerine yemek, otel vb. gereksinimlerini karşılamak için verildiğini, prime tabi tutulamayacağını, davacının daha yüksek ücret aldığını yazılı delil ile kanıtlayamadığını beyanla mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 15.03.1995-12.10.2005 tarih tarihleri arasında davalı işyerinde geçen hizmet döneminde prime esas kazancının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, mülga 506 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalılar vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlerden ilgiliye yükletilmesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

18.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.