YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2022/3517 E.  ,  2024/3278 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1461 E., 2021/3295 K.
KARAR : Davalılar yönünden esastan red, davacılar yönünden kısmen kabulü
İLK DERECE MAHKEMESİ : Denizli 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/151 E., 2021/32 K.

Taraflar arasındaki iş kazası nedeniyle maddi ve manevi tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının davacılar vekili ile davalılardan ... Müh. Yapı Org. Ltd. Şti., ... Mad. Köm. Ltd. Şti. ile ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalıların istinaf başvurularının esastan reddine, davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılardan ... Müh. Yapı Org. Ltd. Şti., ... Mad. Köm. Ltd. Şti. ile ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1.Davacılar vekili dava dilekçesinde; davacıların murisi ...'un davalılara ait iş yerinde çalışırken 03.02.2015 tarihinde geçirmiş olduğu kaza sonucunda vefat ettiğini, iş yerinin Denizli Belediye Başkanlığına ait olduğunu, muris ...'in Denizli Belediyesinin muhtelif semtlerinde yağmur suları - kanalizasyon boru döşeme işinde çalışırken yaklaşık 6 metre derinliğinde 5 metre eninde kazılmış yeraltına 2 metre çapında borular döşemesi sırasında, yumuşak toprağın üzerine kayması sonucu toprak altında kalarak vefat ettiğini, yağmur suları - kanalizasyon boru döşeme işinin ihale ile davalı ... Madencilik Kömür İnşaat Hafriyat Nakliyat San. Tic. A.Ş. - ...'ye verildiğini, Denizli Belediyesinin asıl işveren ihale ile işi üstlenen şirketlerin alt işveren olduğunu, davalıların işçi sağlığı ve iş güvenliği konusuda yeterli tedbirleri almadıkları için iş kazasının meydana gelmesine sebebiyet verdiklerini, davacıların murisleri olan ...'in ölümü ile onun desteğini kaybettiklerini, derin elem ve ızdırap çektiklerini belirterek şimdilik fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak kaydı ile davacı eş ... için 1.000,00 TL, davacı çocuklar ... için 500,00 TL, ... için 500,00 TL maddi tazminat ile her bir davacı için ayrı ayrı 50.000,00 TL, manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizleri ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davacılar vekili 04.09.2018 ıslah dilekçesi ile maddi tazminat tutarlarını eş ... için 115.457,00 TL, çocuk ... için 2.259,00 TL, çocuk ... için 823,00 TL olarak artırmıştır.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, açılan davanın yerinde olmadığını, davalı bu şirket ile iş ortağı tarafından yapım sözleşmesi ile üstlenilen kanalizasyon ve yağmur boruları işi için ... mühendislik şirketi ile sözleşme imzaladıklarını, bu sözleşme gereği işin anahtar teslimi şeklinde yapılacağını, ... firmasının yapılacak kazının genişliği eğimi, derinliği ve büzlerin yerleştirilmesi işlemleri tamamen uzmanlık gerektiren bir iş olduğu için kendi tecrübeli ekibi ile işi yapmaya başladıklarını, ... firmasına bağlı tapoğrafların verdiği ölçümler ile kazı işlerinin ve büz borusu döşeme işinin yapıldığını, bu işin yapımı sırasında ... firmasının deneyimli işçileri ve tapoğraflarının bulunduğunu, murisin de bu çalışanlardan olduğunu, işin yapıldığı yerde işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin önlemlerin ... firması tarafından alınması gerektiğini, sorumluluğun bu firmaya ait olduğunu, davacılar murisinin usta ve tecrübeli olup kendi kusuru ile kazaya sebebiyet verdiğini, beklenmedik kaza sonucu murisin vefatının kendilerini de derinden üzdüğünü ancak yasal sorumluluk ve kusur sorumluluğunun, kendilerinde ve iş ortaklıkları olan davalı ... Mühendislik San. ve Tic. Ltd. Şti.'nde olmadığını ... firmasının sorumlu olduğunu belirterek açılan davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ... vekili de açılan davanın yerinde olmadığını, görev, husumet, zamanaşımı itiraz ve defilerinin bulunduğunu, kendilerine husumet yöneltilemeyeceğini, idarenin kazada herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını, ihale sözleşmesinin ... (Denizli Su ve Kanalizasyon İşletmesi) tarafından akdedildiğini, asıl işverenin ... olduğunu, Büyükşehir Belediye Başkanlığı yönünden davanın reddi gerektiğini beyan etmiştir. İhbar olunan ... vekili de açılan davayı kabul etmediklerini, 27.03.2014 tarihinde 2014/4248 ihale kayıt numaralı sözleşmeye göre Denizli Belediyesinin idare olarak ... Madencilik Kömür İnşaat Hafriyat Nakliyat San. Tic. A.Ş. - ... iş ortaklığının taraf olduklarını, ...'nin işçi ve işgüvenliği açısından üzerine düşen bütün sorumluluklarını yerine getirdiğini, idare olarak yüklenici tarafından yapılan işlerin yapı denetim görevlilerince periyodik olarak denetlendiğini, denetimler esnasında yapı denetim görevlilerince tespit edilen şartname ve eklerindeki hükümlerin uygun olmayan imalat ve uygulamalar sözlü ve yazılı olarak bildirildiğini ve uygun hale getirilmesinin takibinin yapıldığını, güvenlik tedbirlerinin yetersiz olduğu dönemlerde yüklenici firmaların uyarıldığını, kazanın oluşumunda ...'nin kusuru bulunmadığını, söz konusu ihale ile verilen işin şev verme işlemi ölçme ve kazma işindeki ölçümlerin uzman olarak ... mühendisliğe yaptırıldığını, hata varsa hatanın bu şirketlere ait olduğunu belirterek açılan davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Dosyadaki tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacılar murisinin davalı işverenlerin işçisi olduğu, iş yerinde çalışırken işveren tarafından kazı alanında toprak göçmelerinin önlenmesi amacıyla kanal kazı yüzeylerine uygun şekilde şev yapılmadığından, iksa kullanılmadığından, mevcut iş güvenliği önlemlerinin yağan kar ve yağmurun yarattığı iş kazası risklerine karşı yeterli düzeye çıkarılmadığından ve amirlerinin talimatı doğrultusunda çalışan bir işçi olarak iş kazasını önleyecek tedbirleri alma yetkisi olmadığından dolayı meydana gelen iş kazasında kusursuz olduğu, davalı işverenler ..., ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti'nin ise kazanın meydana gelmesinde işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini almadıkları, gereken eğitimleri vermedikleri, çalışma ortamını ve çalışanları yeterince izleyip denetlemedikleri, uygunsuzlukları gidermedikleri ve toplam olarak %100 oranında kusurlu oldukları anlaşılmıştır.

Yaşanan iş kazası neticesinde davacılardan ...'nin eşini, diğer davacıların babalarının ölümü sebebiyle derin elem ve üzüntü yaşadıkları anlaşıldığından manevi tazminatın şartlarının oluştuğu düşünülmüş ve davacılar murisinin kusur oranı, olayın oluş şekli, ağırlığı, olay tarihi, tarafların maddi ve sosyal durumları göz önünde tutularak ve ülkenin içinde bulunduğu ekonomik koşullar, paranın satın alma gücü dikkate alınarak ayrıca olayın işverenin işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini yeterince almamasından kaynaklandığı düşünülerek takdiren davacı eş ... için 40.000,00 TL, davacı çocuklar ... ve ...'in her biri için 25.000,00 er TL manevi tazminatın davalılar ..., ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti'den müştereken ve müteselsilen tahsili gerektiği düşünülmüştür. Davaya konu kaza sırasında ve tarihinde asıl işveren konumunda ...'nin bulunduğu anlaşıldığından davalı olarak görünen ... yönünden açılan davanın husumet nedeniyle reddine karar vermek gerektiği, bunun hakkaniyete daha uygun olacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır...." gerekçesiyle,

1.Davalı ... yönünden açılan davanın husumet yönünden reddine,

2.Davalılar ..., ... ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti aleyhine açılan davaların kısmen kabulü ile

Davacıların maddi tazminatın taleplerinin kabulü ile davacı eş ... için 115.457,00 TL, davacı çocuk ... için 2.259,00 TL, davacı çocuk ... için 823,00 TL maddi tazminatın olay tarihi olan 03.02.2015 tarihinden itibaren işleyecek işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ..., ... ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti dan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine,

Davacıların manevi tazminatı taleplerinin kısmen kabulü ile davacı eş .... için 40.000,00 TL, davacı çocuk .... için 25.000,00 TL ve davacı çocuk ..... için 25.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihi olan 03.02.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ...., ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti'den müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili, davalı ... vekili ( ...) ile davalılar ... Mühendislik ve ... Madencilik Şirketi vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; husumet yönünden ret kararı verilen Denizli Belediyesi için tek vekalet ücreti takdiri gerekirken maddi ve manevi tazminat davaları yönünden ayrı ayrı maktu vekalet ücretine karar verilmesinin yerinde olmadığını, hükmedilen manevi tazminatların düşük olduğunu belirtmiştir.

2.Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; kendilerinin meydana gelen iş kazasında hiçbir kusurlarının bulunmadığını bu nedenle tarafları yönünden davanın reddi gerektiğini belirtmiştir.

3.Davalılar ... Mühendislik ve ... Madencilik Şirketi vekili istinaf dilekçesinde özetle; ölenin ... Şirketi işçisi olduğunu ve olayda kendilerinin kusurunun bulunmadığını, ... şirketi ile aralarında asıl - alt işveren ilişkisinin bulunmadığını, manevi tazminatların fahiş olarak hüküm altına alındığını, davacı eş ... için son peşin sermaye değeri düşülerek karar verilmesi gerektiğini, diğer davacılar için maddi tazminatın yanlış hesaplanmış olduğunu belirtmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...
Somut uyuşmazlıkta; kaza tarihi, paranın satın alma gücü, manevi tazminatın özelliği ve özellikle de meydana gelen iş kazasında ölen davacılar murisinin kusursuz, davalı şirketlerin tam kusurlu olduğunun tespit edilmesi karşısında davacı eş ve çocuklar için hüküm altına alınan manevi tazminat miktarları düşük kalmıştır. Davacıların buna yönelik istinaf sebepleri kısmen yerindedir. Yine hakkındaki dava husumet yönünden reddedilen davalı ... Belediyesi yönünden AAÜT uyarınca tek vekalet ücreti takdiri gerekirken, maddi ve manevi tazminatlar için ayrı ayrı vekalet ücreti takdiri de doğru olmamıştır. Davacıların buna yönelik istinafları da yerindedir.." gerekçesiyle,

1.Davalı şirketler ve davalı ... vekillerinin istinaf başvurularının HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine,

2.Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına,

Davalı ... yönünden açılan davanın husumet yönünden reddine,

Davalılar ..., ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti aleyhine açılan davaların kısmen kabulü ile

Davacıların maddi tazminatın taleplerinin kabulü ile davacı eş ... için 115.457,00 TL, davacı çocuk ... için 2.259,00 TL, davacı çocuk ... için 823,00 TL maddi tazminatın olay tarihi olan 03.02.2015 tarihinden itibaren işleyecek işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ..., ... ... Mad. Kömür İnş. Haf. ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti den müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine,

Davacıların manevi tazminatı taleplerinin kısmen kabulü ile; davacı eş ... için 50.000,00 TL, davacı çocuk ... için 40.000,00 TL ve davacı çocuk ... için 40.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihi olan 03.02.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar , ... Mad. Kömür İnş. Haf.ve Nak. San. A.Ş. ve ... Müh. Yapı Organizasyon Tic. San. Ltd. Şti'den müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan ... Müh. Yapı Org. Ltd. Şti., ... Mad. Köm. Ltd. Şti. ile ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalılar ... Müh. Yapı Org. Ltd. Şti., ... Mad. Köm. Ltd. Şti. ile ... vekilleri istinaf dilekçe içeriklerini tekrar ederek kararın temyizen bozulmasını talep etmişlerdir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, iş kazası nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 13, 16 ve 20 nci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49,50,51,52,53 ve 55 inci maddeleri, 4857 sayılı İş Kanun'un 77 nci maddesi, 6331 sayılı Kanun'un ilgili hükümleridir.

3. Değerlendirme
1.İnsan yaşamının kutsallığı çevresinde işverenin iş yerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu olay tarihinde yürürlükte bulunan İş Kanunu'nun 77 nci maddesinin açık buyruğudur. İşveren, çalışanlarının işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup, bu çerçevede işçisinin yasal sınırları aşar süratte araç kullanmasını önlemek için gerekli tedbirleri alması, risklerden kaçınması, kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmesi, risk değerlendirmesi yapması ve/veya yaptırması, teknik gelişmelere uyum göstermesi, tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmesi, mesleki riskleri önlemesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri alması, gerekli araç ve gereçleri sağlaması, sağlık ve güvenlik tedbirlerini değişen şartlara uygun hale getirmesi ve mevcut iş yerinin iyileştirilmesi için çalışmalar yapması gerekmektedir.

2.Dosya kapsamındaki kayıt ve belgelerden; "Denizli Muhtelif semtlerde yağmur suyu ve kanalizasyon hatları yapım işinin davalı ....'nin ... Ltd. Şti. ile ... Ltd. Şti. Ortak girişimine ihale ile 27.03.2014 tarihli sözleşme ile işi üstlendiği, iş ortaklığının aynı kapsamlı iş ile ilgili olarak dava dışı ... Ltd. Şti. ile sözleşme imzaladıkları, davacılar murisinin davalılar iş ortaklığından sigorta bildiriminin yapıldığı, kapsamda davacılar murisi işçinin 03.02.2015 tarihinde Denizli Şemikler Mahallesi, Osman Gazi Caddesi - Hüseyin Çakal Caddesi kavşağındaki çalışırken 2 metre çapında 2 metre uzunluğundaki beton boruların yerleştirilmesi sırasında toprak kayması meydana gelmesi sonucu yaşamını yitirmiş olduğu, Mahkemece aldırılan 30.11.2016 tarihli tek kişilik kusur bilirkişi raporunda, olayın meydana gelmesinde kazalının kusursuz, davalı ... yetkililerinin %10, ... ve ... iş ortaklığının %90 oranında, kusurlu olduğunun belirtildiği, yine Mahkemece aldırılan 18.12.2018 tarihli bilirkişi heyet raporunda ... Müh. Ltd. Şti.'nin %30, ... Ltd. Şti.'nin %30, dava dışı ... Ltd. Şti.'nin %30, Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığının %10, kazalının kusursuz olduğunun belirlendiği, aynı Mahkemece aldırılan 3. Kusur raporu olan 17.01.2021 tarihli bilirkişi heyet raporunda, kusur oranları Mahkemeye bırakılarak Denizli Büyükşehir Belediyesinin sözleşme tarafı olmadığından sorumlu olmayacağı, ..., ... Ltd. Şti., ... Ltd.Şti.'nin ve dava dışı ... Ltd. Şti.'nin sorumlu olması gerekeceği, kazalının ise kusrsuz olduğundan sorumlu olamayacağının belirlendiği, aynı olaya ilişkin Denizli 6. Asliye Ceza Mahkemesinde görülmekte olan taksirle bir kişinin ölümüne neden olma davasının E. 2015/177 Karar 2017/689 no. ile hükme bağlandığı, hüküm gereği sanıklar ... (... Ltd. Şti.'de iş makinesi operatörü), ... (... şirketinde şantiye şefi), ... ... (... şirketi yetkilisi), ... (Denizli Büy. Bel. Bşk. Su İşleri D. Bşk'da inş. müh.) ....(Su İşleri Dar. Bşk.), ... (... şirketi yetkilisi) olduğu, anılan dosya kapsamında alınan kusur raporunda, ... (... şirketinde şantiye şefi),... ... (... şirketi yetkilisi) asli kusurlu olduklarının belirlendiği,diğer sanıklar ile kazalının kusursuz bulunduğu buna göre .... (... şirketinde şantiye şefi), .... ... (... şirketi yetkilisi) hakkında verilen hapis cezasının daha sonra hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, diğer sanıklar hakkında ise beraat kararı verildiği verilen kararların kesinleştiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece, hükme esas alınan kusur raporunun aynı zamanda A sınıfı iş güvenliği uzmanı olan 2 makina mühendisi ile 1 inşaat mühendisinde oluşan 18.12.2018 tarihli bilirkişi heyetince düzenlenen ve ... Müh. Ltd. Şti.'nin %30, ... Ltd. Şti.'nin %30, dava dışı ... Ltd. Şti.'nin %30, Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığının %10, kazalının kusursuz olduğunun belirlendiği rapor olup anılan rapor, Bölge Adliye Mahkemesinin tarihli kaldırma kararı gereği iş kazasının niteliğine uygun bilirkişi heyetinden alınmaması nedeniyle yerinde görülmemesi üzerine İlk Derece Mahkemesince sonrasında 17.01.2021 tarihli kusur raporu alınmış olmasına karşın tekrar 18.12.2018 tarihli raporda belirlenen oran ve sebeplere göre hüküm kurulmuş olması isabetsizdir.

Mahkemece meydana gelen iş kazasının niteliği ve işkolu gözetilerek belirlenecek bilirkişi heyetinden kusur oran ve aidiyetlerin tespitine yönelik rapor alınarak sonucuna göre hükme dayanak hesap raporundaki miktarlara davacıların itiraz etmemesi, davalı asıl işveren ... ile davalılar alt işverenler olan ... ..Ltd. Şti. ile ... Müh. İnş. Ltd. Şti.'nin de bu hususta bir temyizlerinin bulunmadığı dikkate alınarak kusur ve oran ve aidiyetlerinin muhtemel farklılıkları karşısında bir hesap raporu alınması gereği doğduğu takdirde ise açıklanan karşılıklı usuli kazanılmış haklar gözetilerek hesap raporu alınarak sonucuna göre bir karar verilmelidir.

10.O halde, Bölge Adliye Mahkemesince bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup davalılardan ... Müh. Yapı Org. Ltd. Şti., ... Mad. Köm. Ltd. Şti. ile ... vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve bu aşamada bozma kapsam ve nedenlerine göre sair temyiz itirazları incelenmeksizin bozulmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının sair hususlar incelenmeksizin BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,

27.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.