YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2022/12960 E.  ,  2023/5972 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2016/451 E., 2021/780 K.
HÜKÜM/KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasındaki İlk Derece Mahkemesinde görülen hizmet tespiti istemli davadan dolayı verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ... ve feri müdahil kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekilin dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 3400011791516 sigorta numarası ile davalının sigortalısı olduğunu, davalı Erdoğanlar Madencilik şirketinin ... numaralı iş yerine kayıtlı işletmesinde, yer altı maden işçisi olarak çalıştığını, ancak SGK kayıtlarında çalışmalarının bir kısmının bildirilmediği veya yer üstü olarak bildirildiği, bu durumun düzeltilmesi için davalı şirkete başvurduğu ancak olumlu cevap alamadığını, müvekkilin hakkını araması üzerine davalı tarafça haksız olarak son verildiğini, müvekkilin davalı iş yerinde 1992 yılından 2011 yılının haziran ayının ortalarına kadar aralıksız çalıştığını, bu çalışma süresinin bir kısmının hiç bildirilmediğini belirterek müvekkilin davalı iş yerinde 1992-15.06.2011 tarihine kadar yer altı işçisi olarak çalıştığının tespitine karar verilmesine, müvekkilin davalı iş yerinde çalışmalarının karşılığı olan ücretlerin ödenmediğini, taraflar arasındaki anlaşma gereğince çıkan kömüre göre ücret alacaklarını kömürün çıkmadığı günlerde ise günlük ücret 30,00 TL daha sonraki zamanlarda da en az 50,00 TL olarak uzlaşıldığını, müvekkilin gündüz kömür çıkarttığını gece ise çıkarılan kömürün poşetleme ve yükleme işinde çalıştığını belirterek şimdilik 4,000,00 TL kıdem tazminatın fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz ile 1,000,00 TL ihbar tazminatın fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz ile, 2,500,00 TL fazla çalışma ücret alacağının, 250,00 TL yıllık ücretli izin alacağının, 250,00 TL dini ve resmi bayramlardaki alacağın faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini mahkememizden talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı şirket vekilinin cevap dilekçesinde özetle; açılan davanın haksız ve yersiz olduğunu, alacakların zaman aşımına uğradığını, çalışma sürelerinin ise hak düşürücü süreye uğradığını, davacının asgari ücret tutarında ücret aldığını, kıdem ve ihbar tazminatının yasal dayanağı olmadığını, ücretlerin yıllık izin kullandırılmadığı ve hafta tatili iznini iki haftada bir kullandığı iddiasının gerçek olmadığını, müvekkilin işletmesinin açık işletme niteliğinde olduğu, yer altı çalıştığı iddiasının gerçeği yansıtmadığı, dosya kapsamında tanık dinletilmesine muvafakatlarının olmadığını belirterek davanın zaman aşımı ve hak düşürücü yönden reddine ayrıca davanın esas yönünden de reddine karar verilmesini mahkememizden talep etmiştir.

2.Feri müdahil kurum vekilinin cevap dilekçesinde özetle; davacının iş verenler tarafından dava kuruma bildirimi yapılan dönemlere ilişkin aksini iddia etmeye çalışmadığını, yazılı belgeler ile ispat etmesi gerektiğini, tanık dinletilmesine muvafakat etmediklerini, hizmet tespitine ilişkin davaların kamu düzenini ilgilendiren nitelikte olduğunu ve özel bir duyarlılıkla incelenmesi gerektiğini, çalıştığı iddia edilen iş yerindeki görevli personel ile birlikte o iş yerine en yakın iş yerlerinde o iş yerini tanıyan ve bilen şahıslarında dinlenmesini , tanık beyanlarının da denetlenmesini, maden işçiliğinin sürekli yapılabilen işlerden olmadığını, ancak yılın belirli dönemlerinde yapılabilen işlerden olduğunu, çalışılan yerin üretim durumunun araştırılması gerektiğini, Enerji Bakanları kayıtları, vergi kayıtları, Çevre Müdürlüğünün kayıtlarının celp edilmesini, faaliyet üretim durumlarının tespit edilmesini, açılan davada hak düşürücü sürenin bulunduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini mahkememizden talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
Özetle; “1- Davanın kısmen kabulü ile; A- Davacı 23.11.1959 doğumlu, Şerif ve Sabriye oğlu,16733811516 TC nolu ...'nın, ... kurum sicil nolu işveren ... ... ...(Erdoğanlar Madencilik) nezdinde;

-10.10.1993-03.03.1994 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 143 gün yerine 56 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 87 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.1994-01.03.1995 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 210 gün yerine 85 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 125 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-17.10.1995-13.03.1996 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 146 gün yerine 81 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 65 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.1996-01.04.1997 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 240 gün yerine 35 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 205 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-04.10.1997-31.03.1998 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 176 gün yerine 68 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 118 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.11.1998-01.07.1999 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 240 gün yerine 88 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 152 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-23.10.1999-30.04.2002 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 907 gün yerine 240 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 667 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-20.06.2002-01.08.2002 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 40 gün yerine 17 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 23 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-21.10.2002-31.03.2005 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 879 gün yerine 408 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 471 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.2005-01.05.2006 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 270 gün yerine 0 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 270 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.2006-01.05.2007 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 270 gün yerine 0 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 270 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.2007-01.05.2008 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 270 gün yerine 0 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 270 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.2008-01.05.2009 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 270 gün yerine 0 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 270 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.2009-01.05.2010 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 270 gün yerine 0 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 270 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,
-01.08.2010-15.06.2011 tarihleri arasında kesintisiz ve kurum taban ücreti karşılığında yeraltı maden işlerinde çalıştığı halde hizmet süresinin 315 gün yerine 0 gün olarak bildirildiği ve böylece davacının bu döneme ilişkin asgari ücret üzerinden 315 günlük hizmetinin eksik bildirildiğinin tespitine,”dair karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. “... kabule konu süre yönünden kurum kayıtlarında ... sicilli işyerinin dava dışı ... adına kayıtlı olduğu görüldüğünden mahkemece davada taraf sıfatı bulunmayan bir işveren hakkında hüküm kurulması isabetsizdir. Bu bakımdan; mahkemece, davacının talep edilen çalışma döneminde hangi işveren veya işverenler yanında çalıştığının araştırılarak, gerçek işveren veya işverenler belirlenmeli; dava dışı ...'ın işveren olduğunun anlaşılması halinde HMK’nın 124. maddesi gereğince husumetin doğru işverene yöneltilmesi için davacıya mehil verilerek, işverenin davaya iştiraki sağlanmalı, davaya dahil edilen işverenin gösterdiği deliller toplanmalı ve elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır, ... davada davalı Kurumun feri müdahil olarak benimsenmesi olanağının olmamasına göre, davalı kurumunda lehe/aleyhe vekalet ücreti ve yargılama giderlerinden sorumlu tutulmamış olması isabetsizdir.” gerekçesi ile ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla özetle; Davanın Kısmen kabulü ile, 16733811516 T.C. kimlik numaralı davacı ...'nın ... sicil numarası ile ... sicil numaralı davalı işveren ... nezninde;
10.10.1993-03.03.1994 süresi için 87 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.1994-01.03.1995 süresi için 125 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
17.10.1995-13.03.1996 süresi için 65 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.1996-01.04.1997 süresi için 205 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
4.10.1997- 31 .03.1998 süresi için 108 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.11.1998- 01 .07. 1999 süresi için 152 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
23.10.1999- 30.04.2002 süresi için 667 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
20.06.2002- 01.08.2002 süresi için 23 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
21.10.2002- 31.03.2005 süresi için 471 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.2005- 01.05.2006 süresi için 270 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.2006- 01.05.2007 süresi için 270 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.2007- 01.05.2008 süresi için 270 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.2008-01.05.2009 süresi için 270 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.2009- 01.05.2010 süresi için 270 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
01.08.2010-15.06.2011 süresi için 315 gün ve ilgili tarihteki parasal değerle günlük asgari ücret üzerinden,
SGK'ya toplam 3568 gün eksik bildirildiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine,

2-Davalılar ..., ..., ... ve Erdoğanlar Madencilik San. Tic. Ltd. Şti yönünden davanın pasif husumet yokluğundan reddine, dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ve feri müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı ... vekili dilekçesinde özetle; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Feri müdahil kurum vekili dilekçesinde özetle; kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme
Eldeki dava dosyası incelendiğinde mahkemece yanılgılı değerlendirme ve eksik araştırma ile hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır. Buna göre bozma kararında, dayanağı yasal mevzuat hükümlerine göre açıklanmasına rağmen bir kez daha Sosyal Güvenlik Kurumunun davalı yerine feri müdahil olarak nitelendirilip hüküm tesisi yoluna gidildiği görülmektedir. Bunun yanında mahkeme kabulünde davacının çalışmalarının her yıl Mayıs ayının başında bittiği kabulüne karşın, 2011 yılında hangi sebeple Haziran ayının ortasına kadar kabule yönelik hüküm kurulduğu, giriş ve çıkış kayıtlarının bulunduğu dönemlerde neden aralıksız çalışmanın benimsendiği gibi hususlar açıklanmadığı gibi, yetersiz ve çelişkili tanık ifadeleri karşısında maden sahasının açık ve kapalı olduğu dönemler ile davacının çalışmasının niteliği gibi esaslarda açıklığa kavuşturulmadan, eksik araştırma ile ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 25.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.