YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2022/12785 E.  ,  2023/6435 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2015/852 E., 2019/333 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen sigorta primine esas kazançların tespiti ile davalı Kurumca bağlanan yaşlılık aylığının yeniden miktarının belirlenmesi ve fark aylıkların davalı Kurumdan tahsili davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, dairece İlk derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece mahkemesince (kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin bozmasına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne dair, karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davalı TTM Makine San. Tic. Ltd. Şti vekili ile davalı Kurum vekili tarafından vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalı işyerinde çalıştığı dönem içinde aldığı net maaşının tespitine, davalı işveren tarafından eksik ödenen sigorta primlerinin tamamlanmasına, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 07.05.2007 tarihinden itibaren eksik ödenen 10.000 TL emekli maaşının ödenmesine, devam eden aylar için emeklilik maaşının yeniden hesaplanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı hakkında yapılan kurum işlemlerinin yerinde olduğunu belirterek davanın reddine dair karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı işveren 09.02.2010 havale tarihli cevap dilekçesine özetle; davacının15.06.2000 tarihinden itibaren çalışmaya başladığı iddiasının doğru olmadığını, davalı şirkette 20.04.2006 tarihinde çalışmaya başladığını ve 2007 yılında emekli olduğunu, davacının asgari ücretle çalıştığını belirterek haksız davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi, 20.06.2013 tarihli ve 2009/1105 Esas, 2013/471 Karar sayılı kararı ile "...Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre davacının davalı şirkette 01.01.2000-15.06.2007 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığı emeklilik nedeniyle işten ayrıldığı, esasen taraflar arasında bu konuda bir tartışmanında bulunmadığı anlaşılmıştır. Davacının çalışma süresi boyunca sigorta primlerinin asgari ücret üzerinden yatırıldığı ancak esas kazancının asgari ücretin üzerinde olduğu Kartal 3. İş Mahkemesinin 2007/512 sayılı dosyasında davalı şirket aleyhine ödenmeyen kıdem tazminatı ile fazla mesai yıllık ücretli izin ve bayram genel tatil ücret alacağı davasını açtığı bu dava dosyasının 17.12.2008 tarihinde karara çıktığı davacının 14.529,29 TL kıdem tazminatı, 589,00 TL yıllık ücretli izin milli bayram genel tatil ücreti ve fazla mesai ücret alacağının hüküm altına alınmasına karar verildiği kararın yargıtay incelemesinden geçerek kesinleştiği bu dava dosyasında davacının aylık ücretinin net 1.590,00 brüt 2.238,79 TL olarak tespit edildiği esasen davacının montaj ustası olması, ustalık düzeyinde meslek sahibi olması, kıdemine nazaran hiçbir vasfı olmayan çalışan için takdir edilen asgari ücret üzerinden maaş almasının hayatın olağan akışına uygun olmadığı uygulamada işletmelerin daha az vergi ve prim borcu ödemek için gerçek ücret üzerinden kuruma bildirimde bulunmadığı piyasa koşullarında çok yaygın olduğu ancak gerçek ücret üzerinden prim ödenmesinin gerektiği davacının en son aldığı net ücretin 1.590,00 TL olduğu bunun davacı ile davalı şirket arasında görülen dava ile dava dosyasında tespit edildiği Kartal 3. İş Mahkemesinin 2007/512 sayılı dosyasını bu dava yönünden güçlü delil niteliği taşıdığı davacının en son ücretinin net 1.590,00 TL olduğu bununda asgari ücretin 3.98 katı olduğu davacının tüm çalışma süresi boyunca bu oranda ücret alması gerektiği sonuç ve kanısı ile davanın kabulune dair karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1.İlk Derece Mahkemesinin 20.06.2013 tarihli ve 2009/1105 Esas, 2013/471 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalılardan Kurum vekilince temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin, (21. HD.) 15.09.2014 tarihli ve 2013/16910 Esas, 2014/17336 K. sayılı kararında; "Her ne kadar mahkemece alacak davasında belirlenen ücret esas alınmış ise de, alacak davaları, kamu düzeniyle ilgili olan bu tür davalar yönünden kesin delil teşkil etmezler.

Davacının, davalılara ait işyerinde montaj ustası- kaynakçı olarak çalıştığı belirtilmektedir.

Mahkemece yapılacak iş, yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi ile işyerinin kapsam ve kapasitesini belirlemek, gerektiğinde işverenin bordrolarında kayıtlı diğer işçilerin beyanına başvurmak, işverenin yaptığı bildirimler ile çalışan işçilerin niteliklerini de karşılaştırarak, işverenin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve pozisyonuna göre gerçek ücreti üzerinden bildirilip bildirilmediği üzerinde durmak, davacının asgari ücret ile çalışması olağan olmayan nitelikli bir işçi olup olmadığını, nitelikli bir işte çalıştırılıp çalıştırılmadığını belirlemek, asgari ücretle çalışmasının olağan olmadığı belirlendiği takdirde, işverenin aynı pozisyondaki işçilere ödediği ücretlerin gerçeğe uygun olup olmadığını değerlendirmek, bu bildirimlerin gerçeğe uygun olduğunun belirlenmesi halinde bu ücretleri esas almak, aksi takdirde benzer işi yapan işyerlerinden, gerektiğinde ilgili meslek odasından emsal ücret araştırması yaparak, tüm deliller birlikte değerlendirilip elde edilecek sonuca göre karar vermekten ibarettir. Denilmek suretiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 07.05.2015 tarihli 2014/666 Esas, 2015/282 Karar sayılı kararı ile; "...Mahkemece usul ve yasaya uygun bozma ilamına uyulmasına karar verilmiş olup; iş yerinde mali müşavir hesap bilirkişisi eşliğinde keşif yapılmıştır.

Mahkemece taraflar arasında görülen Kartal 3. İş mahkemesinin 2007/512 esas sayılı dosyası istenmiştir. Ayrıca iş yerinde yapılan keşif sonucunda alınan rapora göre davalı işverenliğe iş yeri bordroları sunmaları için süre verildiği, bu süreye rağmen sunulmadığı, ayrıca tüm dosya kapsamında iş yerinde çalışan işçilerin genellikle asgari ücret seviyesinde ücret aldıkları, davacının usta konumunda bulunduğu, hizmet süresi ve mesleki tecrübesi, yapılan işin niteliğine ve iş hayatının icatlarına göre asgari ücret almasının uygun olmadığı, kesinleşmiş alacak davasındaki kararında bu dosya niteliğinden delil niteliği taşıdığı, davacının aylık ücret talebine davalı tarafın da itirazının bulunmadığı, taraflar arasındaki alacak davasının sonuçlandığı ve tahsilat unsurunun gerçekleştiği anlaşılmakla davanın kabulne dair karar verilmiştir.

C.2 nci Bozma Kararı
1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum ile davalı işveren vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin (21. HD.) verdiği son bozma kararı ile; "...Bu tür hizmet tespitine yönelik davaların kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği, Yargıtay’ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş ictihadı gereğidir. Yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/8 inci ve 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu maddeleri olan bu tür davalarda çalışma olgusu hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlendikten sonra ücret konusu üzerinde durulmalıdır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacı montaj ustası ve aylık ücretinin 1.590,00 TL olduğunu belirtiği, davacı adına 23.02.2000 ve 21.04.2006 tarihli işe giriş bildirgelerinin davalılar tarafından Kuruma verildiği, davacı adına 23.02.2000-07.05.2007 tarihleri arası çalışmaların tamamının Kurum taban ücreti üzerinden bildirildiği, 2000/1.-2007/6. aylar arası dönem bordrolarının getirtildiği, temyiz edilmeden kesinleşen alacak davasında net ücretin 1.590.00 TL olduğuna hükmedildiği, alacak davasında dinlenen tanıklar davacının 1500 TL maaşı olduğunu belirttikleri, davacıya 01.06.2007 tarihinde emekli maaşı bağlandığı, bozma sonrası işyerinde keşif yapıldığı, davalı işverenin ücret heseplamasına esas olacak ücret belgelerini, bilanço ve bordroları ibraz etmediği, alınan bilirkişi raporunda alacak davasında belirlenen 1590 TL net ücretin esas alındığı ve bu ücretin asgari ücrete oranlanarak hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır.

Somut olayda, mahkemece bozma kararına uyulmuş ise de, bozma gereği tam olarak yerine getirilmemiştir. Emsal ücret araştırmasının yapılmadığı, bordro tanıklarının resen tespit edilip dinlenmediği görülmektedir. Öte yandan her ne kadar mahkemece alacak davasında belirlenen ücret esas alınmış ise de, alacak davaları, kamu düzeniyle ilgili olan bu tür davalar yönünden kesin delil teşkil etmezler. Ayrıca alacak davalarında Kurum taraf olmayıp, bu tür davalarda belirlenen ücretler Kurum açısından bağlayıcı değildir.

Davacının, davalılara ait işyerinde montaj ustası- kaynakçı olarak çalıştığı belirtilmektedir.

Mahkemece yapılacak iş, dosyadaki dönem bordrolarından resen tanıkları tespit edip beyanına başvurmak, işverenin yaptığı bildirimler ile çalışan işçilerin niteliklerini de karşılaştırarak, işverenin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve pozisyonuna göre gerçek ücreti üzerinden bildirilip bildirilmediği üzerinde durmak, davacının asgari ücret ile çalışması olağan olmayan nitelikli bir işçi olup olmadığını, nitelikli bir işte çalıştırılıp çalıştırılmadığını belirlemek, asgari ücretle çalışmasının olağan olmadığı belirlendiği takdirde, işverenin aynı pozisyondaki işçilere ödediği ücretlerin gerçeğe uygun olup olmadığını değerlendirmek, bu bildirimlerin gerçeğe uygun olduğunun belirlenmesi halinde bu ücretleri esas almak, aksi takdirde benzer işi yapan işyerlerinden veya gerektiğinde ilgili meslek odalarından emsal ücret araştırması yaparak, tüm deliller birlikte değerlendirilip elde edilecek sonuca göre karar vermekten ibarettir." denilerek karar 2. kez bozulmuştur.

D. İlk Derece Mahkemesince 2nci Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...Mahkemece usul ve yasaya uygun bozma ilamına uyulmasına karar verilmiş olup; iş yerinde mali müşavir hesap bilirkişisi eşliğinde keşif yapılmıştır.

Mahkemece taraflar arasında görülen Kartal 3. İş mahkemesinin 2007/512 esas sayılı dosyası istenmiştir. Ayrıca iş yerinde yapılan keşif sonucunda alınan rapora göre davalı işverenliğe iş yeri bordroları sunmaları için süre verildiği, bu süreye rağmen sunulmadığı, ayrıca tüm dosya kapsamında iş yerinde çalışan işçilerin genellikle asgari ücret seviyesinde ücret aldıkları, davacının usta konumunda bulunduğu, hizmet süresi ve mesleki tecrübesi, yapılan işin niteliğine ve iş hayatının icatlarına göre asgari ücret almasının uygun olmadığı, kesinleşmiş alacak davasındaki kararında bu dosya niteliğinden delil niteliği taşıdığı, davacının aylık ücret talebine davalı tarafın da itirazının bulunmadığı, taraflar arasındaki alacak davasının sonuçlandığı ve tahsilat unsurunun gerçekleştiği anlaşılmakla davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkememizin bu kararın taraflarca temyiz edilmiş olup, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 30.11.2015 tarihli kararı ile 'bozulmuştur.

Mahkemece usul ve yasaya uygun bozma ilamına uyulmasına karar verilmiş olup, Yargıtay bozma kararında belirtilen şekilde tanıklar dinlenmiş , emsal üçret araştırması yapılarak bilirkişiye tevdi edilen ek rapor 03.01.2018 tarihinde teslim alınmış,toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı değerlendirildiğinde davanın kabulüne davacının davalı TTM Makina San. Tic. Ltd. Şti'nde;

01.01.2000-30.06.2000 tarihleri arasında 180 gün, günlük 13,18 TL
01.07.2000-31.12.2000 tarihleri arasında 180 gün, günlük 14,26 TL
01.01.2001-30.06.2001 tarihleri arasında 180 gün, günlük 16,79 TL
01.07.2001-31.07.2001 tarihleri arasında 30 gün, günlük 17,63 TL
01.08.2001-31.12.2001 tarihleri arasında 150 gün, günlük 20,15 TL
01.01.2002-30.06.2002 tarihleri arasında 180 gün, günlük 26,64 TL
01.07.2002-31.12.2002 tarihleri arasında 180 gün, günlük 30,11 TL
01.01.2003-31.12.2003 tarihleri arasında 360 gün, günlük 36,72 TL
01.01.2004-30.06.2004 tarihleri arasında 180 gün, günlük 50,76 TL
01.07.2004-31.12.2004 tarihleri arasında 180 gün, günlük 53,30 TL
01.01.2005-31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün, günlük 58,64 TL
01.01.2006-31.12.2006 tarihleri arasında 360 gün, günlük 63,72TL
01.01.2007-15.06.2007 tarihleri arasında 165 gün, günlük 67,57 TL ücretle çalıştığının tespitine,

Tahsis işlemlerinde yukarı belirlenen prime esas kazançların dikkate alınmak sureti ile yaşlılık aylığının ve ek ödeme tutarlarının bu ücrete göre belirlenmesi gerektiği, ayrıca noksan ödenen yaşlılık aylığının bu ücretler üzerinden hesap edilerek ödenmesi gerektiğinin tespitine, dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı işveren ve davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; kurumca yapılan işlemlerin yerinde olduğunu, aksine verilen kararın yerinde olmadığını belirterek, verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı işveren vekili; davacı hakkında yapılan bildirimlerin ücreti ile uyumlu olup aksinin yazılı delillerle ispatlanamadığını bu hali ile verilen kararın eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğunu belirterek, kabule dair verilen kararın bozulmasını ve davanın reddine dair karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacı hakkında davalı Kuruma bildirilen sigorta primine esas kazançların yeniden tespiti ile davalı Kurumca bağlanan yaşlılık aylığının yeniden miktarının belirlenmesi ve fark aylıkların davalı Kurumdan tahsili gerekip gerekmediğine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 4447 sayılı Sosyal Sigortaları ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 10 uncu maddeleri hükümleridir.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen ilk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalılar vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı alınmayan temyiz karar harcının temyiz eden ilgiliden alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 06.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.