YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2021/11509 E.  ,  2023/5833 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2018/2856 E., 2020/734 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 22. İş Mahkemesi
SAYISI : 2013/317 E., 2018/313 K.

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali, kesilen aylığın bağlanması ve alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle ; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili,davacının 1982 yılında ailesi ile birlikte Libya’ya işçi ailesi olarak gittiğini, 01.09.1985-01.08.1988 tarihleri arasında Te-Fa A.Ş. firmasında, 01.09.1988- 28.02.1996 tarihleri arasında da Aydın İnşaat ve Tic. Ltd. Şti firmasında çalıştığını, davacının Türkiye'ye dönüşü sonrası emeklilik başvurusu yapmış olduğunu, Beyoğlu SGM'nin 06.03.2002 tarih 506/79 Md. V4 genel Md. 26.12;.9j4/969647 sayılı talimatı uyarınca 1985/9-1988/8 tarihleri arası 1080 günlük işveren tarafından ödenmesi gereken primlerin işveren Te-Fa A.Ş’nin iflas etmesi nedeniyle davacı tarafından ödenmiş olduğu, 01.09.1988- 28.02.1996 tarihleri arasındaki 2700 güniük primlerin Aydın İnşaat ve Tic. Ltd. Şti tarafından Ödenmiş olduğunu, davalı kurumun Te-Fa A.Ş adına davacı tarafından ödenen primleri ipta! ettiğini bunun üzerine davacının 9044 günlük isteğe bağlı sigorta primi ödediğini 2006 yılında emeklilik aylığı bağlandığını, 2011 yılında 198S-I988 ve 1988-1996 dönemi için Libya Trablus Büyükelçiliğinden verilmiş olan çalışma belgesinin müfettiş Turgay Köse’nin incelemesi sonucu sahte olduğunun tespit edilmesi gerekçesi iie hizmetlerinin iptal edilerek, yaşlılık aylığı tahsis şartlarının oluşmadığı belirtilerek yaşlılık aylığının kesildiğini, davalı Kurum işleminin usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek davalı Kurumun aylığın kesilmesine ilişkin işlemlerinin iptaline, mahrum kalman aylıkların ödenmesi gereken tarihlerden itibaren yasal faizi ile ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı SGK vekili, Kurum tarafından yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk derece Mahkemesince, davacının eşi ile birlikte Libya'da bulunan bir kadın olduğu göz önüne alındığında, fiili çalışma olmasa dahi “ev kadını” olarak Libya'da bulunduğu sürelerde 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanma hakkına sahip olacağı, davalı Kurum tarafından iptal edilen sigortalılık sürelerine ilişkin primlerin ödenmiş olduğu bu sürelerin 3201 sayılı Kanun kapsamında yurt dışı borçlanma süresi olarak değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının 04.10.2006 tarihinde emekli aylığının kesilmesine ilişkin kurum işleminin hukuka aykırı olduğunun tespiti ile, kurum işleminin iptaline, davacının kesilen yaşlılık aylığının kesildiği tarihten itibaren bu aylıklara ödenmesi gereken tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili, kararın yasaya aykırı olduğunu, çalışmaların Kurum denetmeni tarafından iptal edildiğini, aksinin ispat edilemediğini, davanın reddi gerektiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesi kararı yerinde görülerek istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili özetle; eksik incelemeye dayalı hüküm kurulduğunu, kurum işleminin yerinde olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, yurt dışında yapılan çalışmaların fiili çalışmaya dayalı olup olmadığı giderek aylığın kesilmesi işleminin yerinde olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79 ncu maddesi

3. Değerlendirme
1. Dava nitelikçe, 01.09.1985-01.08.1985, 01.09.1988-28.02.1996 tarihleri arasında Libya’da geçen çalışma süresini iptal eden Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2.Mahkemece, ilgili süreler yönünden primlerin de ödenmesi gözetilerek davacının 3201 sayılı Kanun "ev kadınlığı" kapsamında borçlanma süresi olarak değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

3.Dosya kapsamı incelendiğinde, iligili Kurum müfettiş raporunda, davacının da aralarında bulunduğu bir kısım şahıslar hakkında Trablus Büyükelçiliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliğinde görevli yetkili kamu görevlileri tarafından gerçeğe uygun olmayacak şekilde sahte içerikli yurt dışı hizmet belgesi düzenlendiğinin tespit edildiği, davacının pasaportunun incelenmesinde ziyaretçi vizesiyle ülkeye girdiği, Libya'da çalışamaz ibaresinin yer aldığı, Aydın İnşaat firmasında yapılan bildirimlere ilişkin şirkette çalışmaya ilişkin bilgi ve belgenin bulunmadığı, iş ve işçi bulma kurumdan onaylı bir iş sözleşmesinin bulunmadığı, davacının çok sonradan sigortalılık talebinde bulunduğu tespitleri yapılmıştır.

4.Yurt dışında çalışan Türk Vatandaşlarının bu çalışmalarının değerlendirilmesi ve buna bağlı olarak sosyal güvenlik haklarından yararlandırılmaları amacıyla kendilerine borçlanma hakkı tanınmıştır. 3201 sayılı yasa, yabancı ülkede ve yabancı sigorta kurumuna tabi olan işverenler nezdinde geçen ve Türk Sigorta Kurumları kapsamı dışında kalan hizmetlerin değerlendirilmesini düzenlemektedir. Daha açık bir anlatımla, T.C. Emekli Sandığı’na, Sosyal Sigortalar Kurumu’na, Bağ-Kur’a 506 sayılı Kanun'un geçici 20 nci maddesine göre kurulan sandıklara prim, keserek ve karşılık ödenmiş sürelerin 3201 sayılı Kanungereğince borçlanılması olanaksızdır.

5.Türkiye Cumhuriyeti ile Libya Arap Cumhuriyeti arasında 01.10.1976 tarihinde yürürlüğe giren 31.08.1985 tarihinde yürürlükten kalkan, 01.09.1985 tarihinde yürürlüğe girip halen yürürlükte bulunan iki Sosyal Güvenlik Anlaşması bulunmaktadır. Dava konusu dönem dikkate alındığında 01.09.1985 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye-Libya Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümlerine göre Libya'da Türk işverenlerin çalıştırdıkları Türk işçilerinin uzun vadeli sigorta kolları primleri Türk Sosyal Sigorta Kurumu’na ödenmekte olup, bu kişiler 506 sayılı yasa kapsamında bulunmaktadırlar. Bu nedenle davacının çalışmalarını borçlanma imkanı bulunmamaktadır.

6.İlk Derece Mahkemesince iptal edilen sürelerde fiili çalışma olup olmadığı araştırılıp sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken, ilgili dönemin "ev kadınlığı" kapsamında borçlanma süresi olarak kabul edilerek hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.