KAYSERI 1. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C. KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: *** Esas - ***
T.C.
KAYSERİ
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA GEREKÇELİKARAR

ESAS NO : ***
KARAR NO : ***

HAKİM : ***
KATİP : ***

DAVACI : ***
VEKİLİ : Av.
DAVALI : ***

DAVA : İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : ***
KARAR TARİHİ : ***
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH :***

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili banka müşterileri tarafından tahsil olunmak üzere müvekkili Banka'ya teslim edilen bir kısım çek ve senetin, MNG kargo firması tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, dava konusu çekin, keşidecisi ... Lokantası Limited Şirketi, lehdarı ... olan, son yetkili hamil ... Yapı Ürl. PVC Metal San. Ve Tic. A.Ş. tarafından bankaya tahsile verilen 31.01.2023 tanzim tarihli 37.500 TL bedelli düzenleme yeri Kayseri çekin söz konusu taşınması işini gerçekleştiren MNG kargo tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, akabinde müvekkil bankaca 06.01.2023 tarihli tutanak tutulduğunu, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi *** Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açıldığını, çekin taşındığı esnada çalınmış olması sebebiyle suç duyurusu neticesinde Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... Soruşturma no'su ile soruşturma başlatıldığını, aynı davalı tarafından dava konusu çek haricinde dava dilekçesinde belirtilen başka çeklerin de ilgili bankalara ibraz edildiğini ve savcılık kararı gereği el konulduğunu ve tümü ile ilgili olarak taraflarınca istirdat davaları açılmak zorunda kalındığını, dava konusu çekin icra takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, huzurdaki dava açılmadan evvel davalı tarafça icra takibi başlatılmışsa söz konusu icra takibinin durdurulması ve varsa yapılmış olan hacizlerin kaldırılması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, taleplerinin kabul görmemesi halinde icra dosyasına yapılmış/yapılacak olan ödemelerin davalıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, davanın kabulü ile takibe konu edilen çekin iadesine ve istirdatına karar verilmesini, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; iş bu davanın öncelikle usulden reddi gerektiğini, dosyanın İstanbul Adliyesi Asliye Ticaret Mahkemelerine gönderilmesi gerektiğini, çekin kaybolmuş olması ve çek iptali için dava açılmış olmasının, davaya taraf olmayan müvekkilini bağlamadığı gibi davacıyı borçtan kurtaran bir sebep olmadığını, çekte ödeme yasağı bulunmasının çekin icra takibine konu edilmesine engel teşkil etmediği gibi müvekkilinin kötü niyetli olduğunu da göstermeyeceğini, dava konusu çekin ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmadığını, müvekkilinin TTK'nun 790. Maddesine göre yetkili ve meşru hamili olduğunu, müvekkilinin çekip kayıp/çalıntı olup olmadığı hususunda bilgisinin olmadığını, müvekkilinin, çekte ödeme yasağı bulunduğunu çekin bankaya ibrazı anında öğrendiğini, mevzuat gereği çeklerin kargo aracılığıyla taşınmasının yasaklandığını, müvekkilinin dava konusu çeki aralarındaki ticari ilişkiye istinaden üst cirantasından aldığını belirterek iş bu davanın yetki itirazı bağlamında öncelikle usulden reddine, akabinde esastan reddine, davacı aleyhine %20 oranından az olmamak üzere tazminata hükmedilmesine, yargılama gideri ve avukatlık ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.
Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
Tüm deliller toplandıktan sonra bilirkişi incelemesi yaptırılmış, bankacı bilirkişi ***11/12/2023 tarihli raporunda özetle;
1-Türkiye'de yerleşik bankalar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB ) aracılığı ile TAKAS adı verilen sistem üzerinden para akışını sağlamaya imkan tanıdığından, çek hamilleri müşterisi oldukları bankaya çeklerini kendi adına tahsil etmesi için ciro ederek bankaya teslim eder, bankalarda ödeme gününde müşterileri adına TAKAS sistemi aracılığı ile çekleri tahsil ederek müşterisinin hesabına alacak kaydeder.
2-Dava dışı*** Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş. Firması tarafından yukarıda 1. Maddede açıklanan bankalar üzerinden tahsilat yöntemi takas yoluyla ödeme gününde tahsil edilmek ve çek hamilinin banka nezdindeki hesabına alacak kaydedilmek üzere davacı Bankanın Kayseri Erciyes Şubesine 30.12.2022 tarihinde çek teslim bordrosu düzenlenmek suretiyle değişik banka ve kişiler tarafından düzenlenen Toplam 2.072.552,00 TL tutarındaki 14 adet çek yaprağının bulunduğu çek bordrosunda dava konusu,
Keşidecisi : ... Lokantası Ltd Şti,
Lehdarı : ...
Son yetkili hamili : ... Yapı Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş.
Tanzim Tarihi : 31.01.2023
Tutarı : 37.500 TL

Olan çek yaprağının davacı bankanın Kayseri Erciyes Şubesi yetkilisine 30.12.2022 tarihinde teslim edildiği yönünde rapor sunmuştur.
Davalının ticari defter ve kayıtlarında bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, davalının adresi itibari ile ticari kayıt ve defterlerinde inceleme yaptırılması için İstanbul Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılmış, İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** talimat sayılı dosyası ile mahkemece belirlenen inceleme gün ve saatinde ticari defter ve belgelerin sunulmadığı ve bilirkişi incelemesinin yapılamadığı görülmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, YARGILAMA VE GEREKÇE:
Dava, dava konusu keşidecisi ... Lokantası Limited Şirketi, lehdarı ... olan, son yetkili hamil ... Yapı Ürl. PVC Metal San. Ve Tic. A.Ş. tarafından bankaya tahsile verilen 31.01.2023 tanzim tarihli 37.500 TL bedelli düzenleme yeri Kayseri çekin istirdadına ilişkindir.
Davacı, kendisine tahsil edilmek üzere teslim edildiği iddia edilen bir kısım çek ve senetlerin MNG kargo tarafından taşıma esnasında kaybedildiğini, dava konusu çek nedeni ile iptal davası açıldığını, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasında soruşturma yapıldığını dava konusu çekin davalı firma tarafından ibraz edildiğini, davalının çeki hukuka aykırı olarak ele geçirdiğini belirterek çek istirdadı talep etmiştir.
Davalı ise Çeki Day to day şirketinden aldığını kendisinini bu konuda suç duyurusunda bulunduğunu dosyanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının *** soruşturma sayılı dosyası olduğunu, kendisinin kötü niyetli olmadığını, kargo ile çek taşınamayacağını belirterek davanın reddini talep etmiştir.
Davacı tarafından, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi *** Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açılmıştır. Davacının sunduğu çek tevdi bordrosu uyarınca davacı bankaya dava konusu çekin tahsil amacıyla verildiği görülmüştür. Sunulan tutanaklar incelendiğinde çekin kargo taşıması sorasında davacı çekin çalındığını iddia etmiştir. Olayla ilgili savcılık tarafından yapılan soruşturmanın devam ettiği görülmüştür.
Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.
Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).
Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.
TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.
TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.
Davaya konu çeklerde, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.
HMK'nın 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır. Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.
Somut olayda davalı tarafa çek kimden aldığı, gerçek bir alacağının olup olmadığı noktasında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş ancak davalı taraf ticari defterleri incelenmesinde dava konusu çekin day to day firmasından açık hesap ilişkisinden kaynaklı alacağına mahsuben alındığı, ancak açık hesaba ait mal ve hizmet teslimine ait faturanın ve sevk irsaliyesinin sunulmadığı görülmüştür. Yürütülen soruşturma, davacının sunduğu tevdi bordrosu uyarınca davalı taraf çekin yetkili hamili olduğuna dair kayıtlar dikkate alınarak çeki kötü niyetli ele geçirdiği anlaşılmakla davanın kabulüne karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle:
1-Dava konusu keşidecisi ... Lokantası Ltd. Şti, lehtarı ... olan, 31/01/2023 tarihli, 37.500,00-TL bedelli, ... seri numaralı çekin davalıdan İSTİRDATINA ve çekin davacıya İADESİNE,
2-492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarife gereğince; alınması gereken 2.561,62 TL harçtan davacı tarafından peşin yatırılan 640,41 TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 1.921,21 TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye Gelir Kaydına,
3-Davacı tarafın yaptığı 179,90-TL başvurma harcı,640,41 TL peşin harç, 296,40-TL tedbir talebi harcı, 2.000,00 TL bilirkişi ücreti ve 571,50 TL posta ücreti olmak üzere toplam 3.688,21-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davalı tarafından yapılan herhangi bir yargılama gideri bulunmadığından bu konuda mahkememizce herhangi bir karar verilmesin yer olmadığına,
5-Karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT hükümleri uyarınca 17.900,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak kendisini vekille temsil eden davacıya ödenmesine,
6-6100 sayılı HMK 120 ve 333. maddeleri gereğince taraflarca yatırılan gider avansının kalan kısmının kararın kesinleşmesi halinde tarafça numarası bildirilen veya bildirilecek hesaba, hesap numarası bildirilmediği takdirde adreslerine ödemeli olarak re'sen gönderilmesine,
7-Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 203. maddesi uyarınca dosyanın tarih ve işlem sırasına düzenlenip dizi listesine bağlanmasına, Yazı İşleri Müdürü tarafından kontrolü yapıldıktan sonra İstinafa gönderilmesine veya arşive kaldırılmasına,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalıların yokluğunda gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 02/04/2024

Katip ***
e-imzalıdır

Hakim***
e-imzalıdır

Bu belge 5070 Sayılı Elektronik İmza Kanununa göre güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.