İZMIR 5. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C.
İZMİR
5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/711
KARAR NO : 2024/64
DAVA : İtirazın İptali (Haksız Eylemden Kaynaklanan Zarar Nedeniyle)
DAVA TARİHİ : 01/06/2023
KARAR TARİHİ : 25/01/2024
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Haksız Eylemden Kaynaklanan Zarar Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı ... Sigorta AŞ vekili İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasıyla açmış olduğu davada 01.06.2023 harç tarihli dava dilekçesiyle; dava dışı sigortalı ... Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi’nin müvekkili sigorta şirketi tarafından ... poliçe numaralı Nakliyat Emtea Abonman Sigorta Poliçesi ile sigortalandığını, dava dışı sigortalı ... Ticaret A.Ş. firması tarafından Fransa’da yerleşik sigortalı grup firması olan ... France S.A. firmasına toplam 2.693 Adet – 110.724,25 Brüt Kg – 105.791,11 Net Kg Muhtelif mutfak eşyaları (buzdolabı, gazlı ocak, kurutma makinesi vb.) cinsi emtianın satıldığını, emtiaların ... Türkiye personeli tarafından 16 adet konteyner içerisine yüklenip istiflenerek ... adlı gemi ile 08.02.2022 tarihinde Aliağa, Türkiye’den Le Havre/ Fransa’ya deniz yolu taşındığını, varış limanından sonra konteynerlerin alıcı ... firma adresine karayolu ile taşındığını, tahliye işlemi sırasında yapılan kontrollerde ... numaralı konteyner içerisinde istifli kurutma makinesi ürünlerinin bazılarında 25.02.2022 tarihinde hasar tespit edildiğini, ekspertiz incelemesi yapıldığını ve ... numaralı hasar dosyasının oluşturulduğunu, dava dışı müvekkilinin sigortalısına 17.08.2022 tarihinde 343,83 Euro bedelli ödeme yapıldığını, sigortalının emtiaların ... Shıppıng Company S.A tarafından davalı ... Acenteliği A.Ş aracılığı taşındığını, buna ilişkin davalının navlun faturası düzenlediğini, TTK m. 105 gereğince acentenin aracılıkta bulunduğu veya yaptığı sözleşmelerle ilgili her türlü ihtar, ihbar ve protesto gibi hakkı koruyan beyanları müvekkili adına yapmaya ve bunları kabule yetkili olacağını, bu sözleşmelerden doğacak uyuşmazlıklardan dolayı acentenin müvekkili adına dava açabileceğini, kendisine karşı da aynı sıfatla dava açılabileceği hükmünün yer aldığını, müvekkili sigorta şirketinin sigortalısı ... Elektronik San. ve Tic. A.Ş. ye ait emtialarda oluşan hasarı sigortalısına ödemesinin ardından TTK am. 1472/1f gereği sigortalısının haklarına halef olduğunu, davalının müvekkilinin sigortalısına söz konusu hasar bedelini ödediği gün temerrüde düşmüş sayılacağını, bu yüzden faiz temerrüt tarihi olan ödeme gününden itibaren işlemeye başlayacağını, dava zorunlu ön şartı olan arabuluculuğa başvurduklarını ancak anlaşma sağlanamadığını belirterek İzmir .... İcra Müdürlüğünün ... E. numaralı dosyada yapılan itirazın iptaline, takibin devamına, %20'de aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... Acenteliği A.Ş. vekili 15.12.2023 tarihli cevap dilekçesiyle; dava dilekçesinde ... Acenteliği A.Ş (taşıcıya izafeten acentesine) ibaresinin yer aldığını, ancak arabuluculuk ve icra dosyalarında taşıyana izafeten değil doğrudan taşıyan acente ... Acenteliği A.Ş.'ne asaleten husumet yöneltildiğini, ... Acenteliğine doğrudan husumet yöneltilemeyeceğini, bu nedenle pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesini, davada yetkili mahkemelerin Londra Mahkemeleri olduğunu, davanın yetki yönünden reddedilmesi gerektiğini, dosyada mübrez fotoğraflar doğrultusunda konteyner taşımasından veya elleçlemesinden kaynaklı bir hasar meydana gelmesi mümkün olmadığını, hasarlı ürün yüklenebileceğini veya istif hatasından kaynaklanabileceğini, taşıyanın sorumluluğu bulunmadığını, ekspertiz raporunda her ne kadar sert/kaba elleçleme sebebiyle iddia edilen hasarın meydana gelmiş olabileceği değerlendirilmişse de, taşımaya konu kurutma makinalarının hasarlı yerlerinin, konteyner taşımacılığı esnasında elleçleme sebebiyle hasar görmesi mümkün olmadığını, bu makinalar ağır ve hacimli olup iddia edilen küçük sürtünme zararlarının, düz yüzeyleri olan konteyner içerisinde meydana gelebilmesi fiziken imkansız olduğunu, ... çalışanları tarafından ve zorla yükleme şeklinde yapıldığını ve bundan dolayı hasarlar meydana geldiğini, konşimentoda "Shippers Load, Stow and Count" kaydına yer verildiğini, bu kayıt "içeriğinin belli olmadığı ve yükleten tarafından sayılarak istiflendiği ve mühürlendiği" anlamına gelmektedir. Artık konteyner içeriğinden ve bunların doğru olarak istiflenmesinden taşıyanın değil, taşıtan/yükletenin sorumlu olduğu kabul edilmesi gerektiğini, konişmentoda yer alan diğer kayıt, FCL/FCL kaydı, yükün konteyner içine yükleten tarafından yüklendiğini ve istiflendiğini ve konteynerin taşıyana kapalı ve mühürlü bir şekilde teslim edildiğini, taşıyan müvekkili şirketin, mühürlenen konteyneri açarak konteyner içindeki emtiayı istifleme ve kontrol yükümlülüğünü bulunmadığını, dava dilekçesinde haksız bir şekilde, yüklemeden kaynaklı hasarlar konu edildiğini, taşıyanın, konteyner içerisine emtiayı yükleme imkanı olmadığını, süresinde ihbar olmadığını, ispat yükü yer değiştirdiğini, emtianın ilk ve son taşıması, müvekkili şirket tarafından yapılmadığını ve konteyner içeriğini kontrol ve konteyner içi istif yükümlülüğü de müvekkil şirket üzerinden olmadığından davacı, iddia ettiği hasarın, taşımanın hangi aşamasında meydana geldiğini TTK m. 903 gereğince ispat edemediğini, davanın öncelikle yetki yönünden, pasif husumet ve esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas– ... Karar sayılı 09.06.2023 tarihli kararla davanın görevli İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmesi gerektiğinden bahisle görevsizlik kararı vermiş ve bu karar 09.09.2023 tarihinde kesinleşerek dosya davacı vekilinin süresinde verdiği tahrik dilekçesiyle dosya mahkememize gönderilmiştir.
Dava; sigorta sözleşmesine dayalı taşıma şirketine karşı sigorta konusu malın hasarlanmasına istinaden açılan rucüen takibe yapılan itirazın iptali davasıdır.
Tarafların delilleri toplanmış ve değerlendirilmiştir.
İzmir .... İcra Müdürlüğünün ... Esas numaralı dosyası, Nakliyat emtia sigorta poliçesi ve abonman poliçesi, mal faturası, paket listesi, dolaşım belgesi, konşimento, ekspertiz raporu, hasar dosyası, navlun faturası, tercüme evrakları, ihtarname, ödeme dekontu, ibraname, temlikname, gümrük beyannamesi, hasar fotoğrafları, konşimento incelenmiş ve değerlendirilmiştir.
İzmir .... İcra Müdürlüğünün ... Esas numaralı dosyası incelendiğinde; takip alacaklısı Eureko Sigorta A.Ş’nin takip borçlusu ... Acenteliği A.Ş’ye karşı 03.10.2022 tarihinde 343,83 Euro alacak üzerinden ilamsız icra takibine geçtiği, ödeme emrinin borçlu “... Acenteliği AŞ”ye 07.10.2022 tarihinde tebliğ edildiği, borçlunun 11.10.2022 tarihinde borca ve tüm ferilerine itiraz ettiği ve takibin durduğu belirlenmiştir.
Davalı ... Acenteliği A.Ş.’nin konşimento da yer alan yetki ilk itirazı incelendiğinde; bu halde yetkili mahkemenin m.10/3'e göre ... nolu konşimento da yer alan ve milletlerarası yetki kaydını içeren deniz yük senedindeki kuralın genel işlem şartı niteliğinde bulunduğu açıktır. Buradaki genel işlem şartı, ticari nitelikte olsa da, 6098 s. Türk Borçlar Kanunu m. 20-25’te yer alan denetime tabidir. Söz konusu denetim gerek tüketici gerekse de ticari nitelikteki genel işlem şartlarına uygulanmaktadır. Ayrıca söz konusu hükümler, tarafların iradelerinden bağımsız olarak emredici nitelikte kurallar barındırmakta ve bu sebeple kamu düzenine ilişkindir. Dolayısıyla Türk Borçlar Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 2 uyarınca, hukuki işlemin tarihine bakılmadan, TBK m. 20-25’de yer alan kurallar geçmişe yönelik olarak da uygulanabilecektir. Öte yandan somut olayda yabancılık unsurunun bulunması da, kamu düzeni ile ilgili bulunan söz konusu hükümlerin uygulanmasını engellememektedir. Çünkü bu konuda “Türk Hukukunu Doğrudan Uygulanan Kuralları” başlıklı MÖHUK m. 6 uygulama alanı bulur: “Yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hallerde o kural uygulanır”. Öğretiye göre, iç hukukta sözleşmeler için getirilmiş olan ve kamu yararı açısından önemli olan hükümler (örn. kira hukukuna ilişkin emredici hükümler, hâkimin fahiş cezai şartı indirmesi gibi), Türkiye’de yabancı bir hukuka tabi olan sözleşmelere de doğrudan uygulanır (Bkz. Aysel Çelikel / Bahadır Erdem: Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Bası, 2012, s. 155). Genel işlem şartlarına ilişkin hükümlerin bu kapsamda değerlendirileceği açıktır. Dolayısıyla yabancılık unsurlu olaylarda dahi, mahkemenin TBK’ da yer alan genel işlem şartlarına ilişkin denetim kurallarını uygulaması gerekmektedir.
Olayda konşimentoda yer alan yetki kaydının müzakere edildiği kabul edilse dahi, TBK m. 25’e göre söz konusu genel işlem şartı içerik denetimine tabidir. Bu maddeye göre, “Genel işlem koşullarına, dürüstlük kuralına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştıracak nitelikte hükümler konulamaz”. Somut olaydaki yetki kaydının geçerli olduğu kabul edildiğinde, söz konusu konşimento tahtında ortaya çıkan her türlü uyuşmazlıkta davacının yükle ilgilinin Londra mahkemelerine başvurması gerekecektir. Bu halde TBK m. 25 çerçevesinde söz konusu yetki kaydının geçersiz sayılmasına sebep olmaktadır. Dürüstlük kuralına göre, söz konusu yetki şartının geçerli olması Türkiye’de bulunan ihracatçı firmalar açısından açık bir dengesizlik yaratmaktadır.
Türk içtihat hukukunda TBK m. 25’te yer alan içerik denetimi konşimentolarda yer alan uluslararası yetki ve tahkim kayıtları için uygulanmıştır. Bu hususta verilen yerel mahkeme kararlarının Yargıtay 11’inci Hukuk Dairesi tarafından da onaylandığı görülmektedir. (Örneğin: İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 1-) 27 Esas, 2-) 2012/148 Esas, 3-) 2012/201 Esas, 4-) 2012/205 Esas, 5-) 2012/230, Esas 6-) 2012/236 Esas, 7-) 2012/247 Esas, 8-) 2012/249 Esas, 9-) 2012/312 Esas, 10-) 2012/313 Esas, 11-) 2012/317 Esas, 12-) 2012/319 Esas, 13-) 2012/342 Esas, 14-) 2013/10 Esas, 15-) 2013/12 Esas, 16-) 2013/18 Esas, 17-) 2013/37 Esas, 18-) 2013/49 Esas, 19-) 2013/51 Esas, 20-) 2013/52 Esas, 21-) 2013/54 Esas, 22-) 2013/55 Esas, 23-) 2013/74 Esas, 24-) 2014/16 Esas, 25-) 2014/22 Esas, 26-) 2014/42 Esas, 27-) 2014/56 Esas, 28-) 2014/73 Esas, İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin – 1-) 2014/428 Esas, 2-) 2014/443 Esas, 3-) 2014/483 Esas, 4-) 2014/1370 Esas, 5-) 2015/22 Esas, 6-) 2015/23 Esas, 7-) 2015/206 Esas, 8-) 2015/469 Esas, 9-) 2015/503 Esas, 10-) 2015/667 Esas, 11-) 2015/1200 Esas, 12-) 2015/1210 Esas, 13-) 2015/1211 Esas, 14-) 2015/1444 Esas, 15-) 2016/898 Esas, 16-) 2016/1009 Esas, 17-) 2016/1454 Esas, 18-) 2018/144 Esas, 19-) 2018/386 Esas) Dolayısıyla, Yargıtay İhtisas Dairesi tarafından da, konşimentolardaki yetki tahkim kayıtları açısından TBK m. 25’te yer alan içerik denetimi hâli hazırda kabul gören ve uygulanan bir yoldur. Söz konusu uygulama da, temelde, somut olaydaki yükle ilgilinin hak arama özgürlüğü üzerinde yetki ve tahkim kaydının ekonomik bir sınırlama yapıp yapmadığı ölçütüne dayanmaktadır. Bu tür bir etkinin olmadığı durumlarda yetki ve tahkim kaydı geçerli görülürken, hak arama özgürlüğünün fiilen sınırlanmış olacağı durumlarda genel işlem koşulu niteliğindeki bu kayıtlar bağlayıcı nitelikte sayılmamaktadır.
Ayrıca, Konişmentoda yer alan yetki kaydı incelendiğinde “Tüccarın açtığı herhangi bir davanın ve aşağıda belirtilen koşullar saklı kalmak kaydıyla taşıyıcının açtığı herhangi bir davanın Londra Yüksek Mahkemesi'nin inhisari yetkisinde olduğu ve İngiliz kanunlarına tabi olduğu kabul edilmiştir Amerika Birleşik Devletlerine veya Amerika Birleşik Devletlerinden yapılacak taşımalara ilişkin dava, münhasıran NewYork Güney Bölgesinden sorumlu Birleşik Devletler Bölge Mahkemesinde açılacak ve ABD kanunları münhasıran geçerli olacaktır. Tüccar herhangi bir diğer mahkemede dava açmamayı ve başka bir mahkemede açılan davanın sona erdirilmesinde oluşacak taşıyıcının makul yasal giderlerini ve masraflarını karşılamayı kabul eder. Tüccar yukarıda belirtilen esasa ilişkin tüccar aleyhine verilmiş herhangi bir karara itiraz hakkından feragat eder.
Navlun veya tüccarın taşıyıcıya ödemesi gereken herhangi bir diğer tutarla ilgili herhangi bir anlaşmazlık durumunda, taşıyıcı seçim hakkı kendisinde olmak üzere belirtilen ülkelerde ya da yükleme limanı, boşaltma limanı, teslim yerinin bulunduğu ülkede veya tüccarın ticari faaliyetinin bulunduğu herhangi bir yerde tüccar aleyhine dava açabilir.” bu kaydın her iki taraf için belirli bir mahkemeyi yetkili kılmadığı, taraflardan birinin menfaatlerinin üstün tutulduğu ve karşılıklı dengenin bulunmadığı bir mahkeme seçimi yapıldığı görülmektedir. Uluslararası Usul Hukuku açısından bu tür yetki kayıtları “Asimetrik Yetki Kaydı” olarak anılmaktadır. Bu tür kayıtların mahkemenin belirli olmaması sebebiyle geçerli olarak kabul edilmemektedir. Ayrıca bu durum, genel işlem şartı denetimi dışında ortaya çıkmaktadır. Mahkemeye sunulan asimetrik yetki kaydının geçersizliği için genel işlem şartı denetimine başvurmaya dahi gerek yoktur.
Sonuç olarak, MÖHUK m. 6 gereğince uygulama alanı bulan genel işlem koşullarına ait hükümler gereğince 6098 sayılı TBK m. 25 uyarınca başvurulacak içerik denetimde bu tür yetki kayıtlarının evleviyetle dürüstlük kuralına da aykırı olacağı açıktır. Dolayısıyla gerek genel usul hukuku ilkeleri gerekse de BK m. 25 özelinde söz konusu mahkeme kaydının geçerli bir uluslararası yetki sözleşmesi olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir. Yetki itirazına dayanak yapılan konşimento kaydının geçerli olmadığından bu yöndeki yetki ilk itirazının reddine karar verilmiştir.
Davalının diğer itirazı olan pasif husumet itirazı incelendiğinde;
Davalı vekilinin husumet itirazının incelenmesi için konşimento üzerinde yapılan incelemede taşıma şirketinin ... Company S.A olduğu bu konşimento da yükleme acentesinin ... Acenteliği A.Ş. olarak yer aldığı bu halde davacının davalı olarak asıl taşıyan ... Company SA’ya İzafeten ... Acenteliği A.Ş. / ... Agency SA’yı göstermesi ve ona izafeten TTK m.105/2’ye göre takip yapması ve dava açması gerekirken davacının doğrudan acenteye karşı dava açmasının usule aykırı olduğundan davacının davasının pasif husumet/ sıfat yokluğu bulunmadığı belirlenmiştir.
Pasif husumet ehliyetinin bu dava açmadığı, bu durumun HMK m. 119 ve 124’e göre düzeltilmesinin de mümkün olmadığı belirlenmiştir.
Ayrıca 08.02.2022 tarihli, MS ... numaralı faturanın, ... SA adına ... Acenteliği A.Ş. tarafından acente sıfatıyla tanzim edildiği belirtilmiştir.
Zira ... Acenteliği A.Ş. taşıyan değil taşıyan adına hareket eden acentesidir. Zira konşimentoda (... nolu) konşimentoyu düzenleyen tarafın ... Company SA adına ... Agency SA (... Acenteliği A.Ş.) yer almakta olup, Ayrıca 08.02.2022 tarihli, ... numaralı navlun faturası da ... Company SA acentesi sıfatıyla ... Acenteliği A.Ş. tarafından düzenlendiği belirlenmiş olup, bu halde TTK m.105/2’ye göre davacının doğrudan acenteye değil, ... Company SA izafeten acentesi ... Acenteliği A.Ş.’ye karşı takip yapması ve dava açması, aynı zamanda arabuluculuk görüşmelerine de bu sıfatla başvurması gerekirken davacının doğrudan acenteye karşı takip yapması ve taşıyıcıyı belirtmeden taşıyıcıya izafeten dava açmasının usule aykırı olduğu tespit edildiğinden davacının davasının pasif husumet/ sıfat yokluğu nedeniyle reddi gerektiği belirlenmiştir.
HÜKÜM:
Yukarda Açıklanan Sebeplerle;
Davacın, asıl taşıyan olan ... Company SA’ya İzafeten Acentesi ... Acenteliği AŞ’yi göstererek takip yapması ve ... Company SA’yı da dava dilekçesinde açıkça belirterek ona izafeten acenteye karşı dava açması gerekirken TTK m.105/2’ye aykırı olarak doğrudan acenteye karşı ve onu hasım göstererek takip yapması ve taşıyanın kim olduğunu belirtmeksizin izafeten ... Acenteliği A.Ş.’ye karşı dava açmış olması nedeniyle davacının davasının pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine
Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60 TL harcın dava açılışında alınan 179,90 TL harcın mahsubu ile eksik alınan ‭247,7‬0 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
Yargılama giderlerinin davacının üzerine bırakılmasına,
Davalı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden red edilen miktar üzerinden AAÜT'nin 7/2. maddesine göre belirlenen 17.900 TL vekâlet ücretinin davacıdan tahsili ile vekili yararına davalıya verilmesine,
Dava şartı arabuluculuk ücreti olan ve 6325 sy Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A-13 maddesi uyarınca tarafların anlaşamamaları nedeniyle Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 3.120,00 TL'nin davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
HMK m. 333 gereği gider avansından artanın karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, KESİN olarak verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.25/01/2024
Katip...
e-imzalı
Hakim...
e-imzalı