İSTANBUL ANADOLU 9. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C. İstanbul Anadolu 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2024/118 Esas
KARAR NO: 2024/573
DAVA: Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 09/03/2016
KARAR TARİHİ: 12/06/2024

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili dava dilekçesini özetle; -------- şirketi ünvanlı şirketin TTK 136 vd madde hükümlerine göre --------- şirketi tarafından devir alınma yoluyla birleştiğini, 26.01.2016 tarihi itibariyle tescil ve ilan edildiğini, müvekkili ile davalı arasında davalının akaryakıt istasyonunda davalının gerçekleştireceği akaryakıt istasyonu bayilik faaliyeti nedeniyle 27.8.2010 tarihli 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi akdedildiğini, ----------- bayilik faaliyetini kapsayan 08.11.2010 tarihinde yürürlüğe giren 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi akdedildiğini, diğer davalıların ise davalı kollektif şirketin ortakları olduklarını ve davalı şirketin sözleşme ve taahhütlerinden doğan yükümlülüklerini yerine getireceklerini garanti ve taahhüt ettiklerini, sözleşmelerle davalının ürün alım taahhüdünde bulunduğunu, bu taahhüdün yerine getirilmemesi halinde eksik alınan her ton için cezai şart ödeneceğini ve ödenen gayri maddi hak bedelini faizi ile birlikte iade edeceğini taahhüt ettiğini, davalı şirketin gönderdiği ihtarname ile müvekkili ile akdettiği bayilik sözleşmelerinin süresi sonunda yenilenmeyeceğini bildirdiğini, müvekkili tarafından davalıya gönderilen cevabi ihtarname ile ise sözleşme süresi sonunda eksik ürün alım sebebiyle tahakkuk eden cezai şart borcunu ve gayri maddi hak bedelini faizi ile birlikte ödemesi gerektiğinin bildirildiğini, ancak davalının bugüne kadar müvekkiline ödeme yapılmadığını, müvekkili şirket tarafından davalı şirkete taahhütlerini eksiksiz yerine getirmesi karşılığında 400.000 TL gayri maddi hak bedeli ödemesi yapıldığını, ürün alım taahhüdünü yerine getirmeyen davalının ödenen gayri maddi hak bedelini verdiği taahhüdü uyarınca kıstel ve yevm dahil hiçbir indirim yapılmadan ödemenin yapıldığı tarihten itibaren avans faizinin 20 puan fazlası üzerinden işleyecek temerrüt faizi ile birlikte müvekkiline ödemesi gerektiğini , gayri maddi hak bedeli tutarının davalı bayiinin satın alınan taahhüt ettiği akaryakıt miktarı esas alınarak hesaplandığını, müvekkilinin , davalının eksik akaryakıt alanlarından kaynaklanan şimdilik 20.000 USD cezai şart alacağının fiilen ödeneceği günkü ---------- efektif satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığının ve taahhüdünü yerine getirmediği için ödenen 400.000 TL + KDV gayri maddi hak bedelinin ----------- dahil hiçbir indirim yapılmadan ödemenin yapıldığı tarihten itibaren avans faizinin 20 puan fazlası üzerinden işleyecek temerrüt faizi ile birlikte ödenmesini, müvekkili ile birleşen ---------- şirketine verdiği taahhüt uyarınca eksik ----------- alanlarından kaynaklanan şimdilik 20.000 USD cezai şart alacağının fiilen ödeneceği günkü ----------- efektif satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın maddi gerçeklere aykırı ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, dava dilekçesinin HMK 119 maddesinin b ve c bendine aykırı olduğunu, davalıların isimleri altında yazılı adreslerin davalılara ait adresler olmadığını, hiçbir davalıya dava dilekçesinin usulüne uygun olarak tebliğ edilmediğini, imzalanan bayiilik sözleşmesinin süresinin , sözleşmenin 5 ve 11.maddeleri gereğince 5 yıl olduğunu, sözleşme tanzim tarihinden fesih tarihine kadar taraflar arasında nizasız ve ihtilafsız sözleşmenin uygulandığını, davacının müvekkili şirketten hiçbir cezai şart talep etmediğini, müvekkili şirketin davacıya sözleşme süresinin dolduğundan bahisle gönderdiği ihtanameden sonra davacının taraflar arasında hiçbir zaman uygulanmayan ve yürürlüğe girmemiş olan yıllık tonaj taahhütlerini gündeme getirdiğini ve dava konusu yaptığını , müvekkilinin kendisinde uyandırılan haklı güven duygusu ile davacıdan mal almaya devam ettiğini, ancak sürenin dolmasından dolayı bayiilik sözleşmesinin kendisi tarafından feshinden sonra davacının huzurdaki davayı açtığını, taahhüdün uygulanmayacağı yönünde ortaya çıkan olgunun kaynağının haklı güven olduğunu, davacının tonaj ile ilgili bir düzenleme olmadığını, davacının müvekkilinden gayri hak bedeli talep edemeyeceğini, bu bedel için ödemiş olduğu 72.000 TL KDV 'ye de talep edemeyeceğini, bayiilik sözleşmesinin ve taahhütnamelerin davacı ile ---------- arasında tanzim ve imza edildiğini, diğer müvekkillerinin bu belgeleri garanti ve taahhüt eden olarak imzaladıklarını, müvekkillerinden ---------- ve --------- ise bu belgelerde imzalarının bulunmadığını, dava konusu taahhütnamelerdeki garantörlüklerin yasal şartları taşımadığını, geçerli bir kefilliklerinin olmadığını belirterek davalılar --------- ve ----------- yönünden davanın husumetten reddi gerektiğini, hukuki dayanaktan yoksun ve maddi gerçeklere aykırı olduğu sabit olacak olan davanın bütün davalılar yönünden reddi gerektiğini talep ve beyan etmiştir.Mahkememizden verilen 20/11/2019 tarih ve --------- Esas ---------- sayılı kararı ---------- Bölge Adliye Mahkemesi'nin , ----------sayılı ilamıyla kaldırılmasına karar verilmekle Mahkememizce esas kaydı yapılarak yargılamaya devam olunmuştur. Tüm dosya kapsamı ve toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde; Dava, akaryakıt istasyon bayilik sözleşmesi çerçevesinde imzalanan ürün alım taahhütnamesine aykırılık nedeniyle cezai şart bedelinin tahsili ile davalı bayiye ödenen gayri maddi hak bedelinin sözleşmeye aykırılık nedeniyle istirdadı talebine ilişkindir. davacı şirketin ---------- şirketi ünvanlı şirket ile devir alınma yoluyla birleştiği, bu yönde 26.01.2016 tarihinde sicile tescil ve ilan edildiği, --------- şirketi ile davalı arasında 27.08.2010 tarihli bayilik sözleşmesi yapıldığı, bu hususlarda ihtilaf bulunmadığı, sözleşmenin süresinin dolduğundan bahisle davalı tarafından yenilenmeyen sözleşme kapsamında tarafların karşılıklı edimlerinin yerine getirilip getirilmediği, davalı şirket dışındaki davalıların yapılan sözleşme ve taahhütnameler uyarınca davacıya karşı sorumlu olup olmadıkları, davacının davalılardan talep edebileceği gayrimaddi hak bedeli ve cezai şart alacağı bulunup bulunmadığı, varsa miktarlarının uyuşmazlık konusu olduğu anlaşılmaktadır.Dosya kapsamından; dava dilekçesinde dava değerinin 20.000 USD * 2.91 TL + 400.000 TL= 516.400 TL olarak gösterildiği ve peşin karar ve ilam harcının bu miktar üzerinden yatırıldığı, bununla birlikte dava dilekçesinin gerek açıklamalar kısmında, gerekse talep sonucunda 400.000 TL+ KDV ile 40.000 USD'nin tahsilinin talep edildiği, buna göre dava değerinin 472.000 TL + 40.000 USD olduğu, 6100 Sayılı HMK'nın 120/1 ve Harçlar Kanunu'nun 30, 32. maddeleri uyarınca dava dilekçesinde açıkça belirtilen talep sonucuna göre toplam dava değeri üzerinden davacı tarafa eksik peşin harcını tamamlamak üzere süre verilmiş davacı tarafça verilen sürede eksik harcı tamamlamıştır.Taraflar arasında 27.08.2010 tarihli, konusu ; "---------- köyü , ---------- mahallesi mevkii,---------" adresindeki --------- ili, --------- ilçesi,--------- köyü, ----------- mahallesi mevkii, ----------- ada, ----------- Pafta,---------- parselde kayıtlı olan Akaryakıt Satış Servisi İstasyonunda dağıtıcı Lisansı sahibi ----------- bayiisi olarak davalı şirketin faaliyet göstermesinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 6 sayfadan ve 22 maddeden oluştuğu, sözleşmenin her sayfasında davalı şirketin kaşesinin ve yetkili imzasının bulunduğu , sözleşmenin son sayfasında davacının kaşesi ve üzerine imzaların atıldığı, sözleşmenin her sayfasına ve son sayfasına asıl şirket dışında davalılardan ----------- imzalarının bulunduğu, ancak diğer davalılardan ---------- ile ---------- imzalarının olmadığı görülmüştür.Sözleşmede imzası bulunmayan davalılar --------- ve ---------- tarafından pasif husumet ehliye yokluğu yönünden itirazda da bulunulmuştur. Alacağın dayanağı sözleşmede iş bu davalıların imzalarının bulunmaması nedeniyle dava, mahkememizce bu davalılar yönünden pasif husumet yönünden usulden reddedilmiştir.TBK nun 179/2.maddesine göre , iki halde alacaklı ceza koşulunu isteyemez. Eğer alacaklı , ceza koşulunu isteme hakkından açıkça vazgeçmişse artık bu yönde bir talepte bulunamaz. Diğer yandan alacaklı , çekince koymadan ifayı kabul etmiş veya sözleşmeden doğan edimlerini ifa etmeye devam etmişse bu taktirde de ceza koşulunu isteyemez. Örneğin; 5 yıl süreli bir akaryakıt bayiilik sözleşmesinde veya eki taahhütnamede bayiinin yıllık asgari ürün alımı taahhüdü bulunmasına rağmen yıllar itibariyle bu taahhüde uyulmamış ise tedarikçi firmanın TBK nun 179/2 maddesi uyarınca hem ifayı hemde ceza koşulunu talep edebilmesi için takip eden yılda henüz bayiiye mal vermeden önce ceza koşulu ile ilgili "çekince" (ihtirazı kayıt) bildirmesi yada bu konuda bayiiye noterden bir ihtarname göndermesi gerekir.Çekince için bir şekil şartı getirilmemiştir. Tedarikçi, taahhüde aykırı davranılmış olan yılı takip eden yeni yıldaki ilk fatura ve irsaliyeye koyacağı bir açıklama (şerh) ile bu koşulu yerine getirebilir. Bu şekilde bir çekince (ihtirazı kayıt) konulduktan veya ihtar çekildikten sonra tedarikçi (sağlayıcı) firma , mal vermeye (ifaya) devam etse bile önceki yıla dair ceza koşulu alacağını sözleşme zamanaşımı süresi içinde her zaman talep edebilir. Sonraki yıllarda da aynı kural geçerlidir. Yani yıl sonunda bir önceki yıla dair ceza koşulunun istenebilmesi takip eden yılda henüz ifaya başlanmadan önce çekince (ihtirazi kayıt) bildirilmesi veya ihtar çekilmesine bağlıdır. Bunlar yapılmadan müteakip yılın ifası gerçekleşmişse artık bir önceki yıla ait ceza koşulu istenemez. Çekince konmuş veya ihtar çekilmiş olan yıllarla ilgili ceza koşulunun istenebileceği ise koşulsuzdur. Davalı--------- tarafından davacı ----------- ile olan ticari ilişkisinin devam ettiği 28.09.2010-11.03.2015 tarihleri arasındaki süreçte 1,558,45 ton beyaz ürün aldığı belirlendiği, davalının 6.250,00 ton taahhüde göre; eksik beyaz ürün taahhüdünün 4.691,55 ton olduğu (-6.250,00 ton 5 yıllık taahhüt - 1.558,45 ton alım tutarı), taahhütnamedeki; 100,00 USD/ton x 4.691,55 ton eksik ürünmiktarı-469.155,00 USD davacının cezai şart bedeli alacağı, Davalı-------- tarafından davacı ----------- ile olan ticari ilişkisinin devam ettiği süreçte;; davalının 700,00 ton taahhüdüne göre, 528,98 ton eksik ---------- aldığı, taahhütnamedeki 200,00 USD/ton x 528,98 ton eksik ürün miktarı—105.896,00 USD davacının cezai şart bedeli alacağı olduğu davalı şirketin beyaz ürün ve ----------açısından eksik ürün aldığı her iki ürün bakımından ayrı ayrı taleple bağlı kalınarak 20.000 USD cezai şart alacağına hükmetmek gerekmiştir.Davacı taraf dayanak bayiilik sözleşmesi ve eki taahhütnameler uyarınca davalı şirkete yaptığı gayrımaddi hak bedeli ödemesinin tamamını davalıdan talep etmektedir. 27.08.2010 tarihli bayiilik sözleşmesinin eki niteliğindeki taahhütnamenin ; 1.maddesinde ; " tesis edilecek intifa hakkı ve bayiilik sözleşmesi nedeniyle doğacak diğer gayrımaddi haklar için 400.000.00 TL + KDV Gayrımaddi Haklar bedeli olarak ödenecektir. Ödenecek miktarın 200.000.00 TL + KDV lik kısmı --------- ile bayiilik sözleşmesi imzalanıp ----------- lehine intifa hakkı tesis edilmesinden sonra ödenecektir. Geri kalan 200.000.00 TL + KDV lik kısmı ise istasyondaki tadilat işlerinin tamamlanmasından sonra ödenecektir. --------- lisansının alınması tamamen bayii şirketimizin sorumluluğundadır" , 2.maddesinde ; " ....---------- ile yapılan bayiilik ve İşletmecilik Sözleşmesinin veya ariyet olarak alınan mallara ilişkin taahhütnamenin veya iş bu taahhütnamenin herhangi bir hükmüne aykırı davranmamız veya yukarıda adres ve tapu kayıtları belirtilen taşınmazda -------- lehine tesis edilen intifa hakkının hangi nedenle olursa olsun ----------- lisans alım tarihinden itibaren 5 yıllık süreden evvel sona ermesi veya 5 yıllık süre içerisinde herhangi bir zamanda gerekli ruhsatların alınamaması veya iptal edilmesi veya bayiilik sözleşmesinin feshedilmesi veya hangi nedenle olursa olsun --------- lisans alım tarihinden itibaren 5 yıllık sürenin tamamlanamaması halinde kıstelyevm dahil hiçbir indirim yapılmadan şirketimize ödenen bedel ---------- iade edilecektir. ---------- yapacağı ödemeler karşılığında fatura düzenlenecek , paranın iadesinin gerekmesi halinde ----------, bu ödemenin yapılmasını talep edebilecektir. Ödediği paranın ---------- iadesinin gerekli olması halinde avans faizinin 20 puan fazlası üzerinden işleyecek temerrüt faizini ödeyeceğiz.." hükümlerinin bulunduğu , iş bu hükümler uyarınca davacı şirketin davalıya taahhütnamede bildirilen gayrımaddi hak bedelinin 25.10.2010 tarihli ---------- numaralı davalının düzenlediği fatura karşılığında KDV dahil 472.000.00 TL lik ödemeyi davalı şirkete yaparak edimini yerine getirdiği anlaşılmıştır. Davacı bu ödemenin iadesini talep etmektedir. Davaya dayanak bayiilik sözleşmesi ve eki taahhütnameler yukarıda açıklandığı üzere davalı şirket tarafından süresi bittikten sonra yenilenmeyeceği yönünde davacıya gönderilen ihtarname ile sonlandırılmıştır. Yani dayanak yapılan bayiilik sözleşmesi ve eki taahhütnameler belirlenen 5 yıllık sürenin içerisinde değil, 5 yıl bittikten sonra yenilenmemesi ile bitirilmiştir. Davacının dayandığı taahhütnamede ise, "... " ....--------- ile yapılan bayiilik ve İşletmecilik Sözleşmesinin veya ariyet olarak alınan mallara ilişkin taahhütnamenin veya iş bu taahhütnamenin herhangi bir hükmüne aykırı davranmamız veya yukarıda adres ve tapu kayıtları belirtilen taşınmazda --------- lehine tesis edilen intifa hakkının hangi nedenle olursa olsun --------- lisans alım tarihinden itibaren 5 yıllık süreden evvel sona ermesi veya 5 yıllık süre içerisinde herhangi bir zamanda gerekli ruhsatların alınamaması veya iptal edilmesi veya bayiilik sözleşmesinin feshedilmesi veya hangi nedenle olursa olsun --------- lisans alım tarihinden itibaren 5 yıllık sürenin tamamlanamaması halinde...." denilmek suretiyle davacıya hiçbir şekilde kıstelyevm usulü indirim yapılmaksızın iade edileceği belirlenmiştir. Somut uyuşmazlıkta sözleşmenin sona eriş şekli bu taahhütname hükmüne uymadığından davacının dayanak bayiilik sözleşmesi ve taahhütnamenin belirlendiği gibi 5 yılın sonunda sonlandırılmış olması nedeniyle , 5 yıllık bayiilik sözleşmesi uyarınca davalı şirkete ödediği gayrımaddi haklar bedelinin iadesini talep edemeyeceğinden bu yöndeki talebin reddine karar vermek gerekmiştir.Yukarıda açıklanan sebeplerle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:
1-Davanın KISMEN KABULÜ ile; 40.000,00 USD cezai şart alacağının ---------- Şti - ---------, ---------, ---------, --------, --------- ve --------- tahsili ile davacıya ödenmesine
2-Davanın davalılar -------- ve --------- yönünden PASİF HUSUMET YOKLUĞUNDAN USULDEN REDDİNE
3-Başlangıçta peşin olarak alınan 8.818,83 TL harcın tamamlama harcı 1.500,00 TL ile birlikte, alınması gerekli olan 7.972,32 TL harçtan mahsubu ile fazla alınan 2.346,51 TL'nin karar kesinleştiğinde ve istem halinde davacıya iadesine,
4-Davacı tarafın yargılama sırasında yapmış olduğu 29,20 TL başvuru harcı, 3.000,00 TL bilirkişi ücreti; 750.00 TL ek bilirkişi ücreti, 400.00 TL Talimat mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi için takdir edilen bilirkişi ücreti, 497,5‬0 TL tebligat, müzekkere ve yazılan talimatla ilgili masraflar olmak üzere toplam sarfedilen 4.676,7‬0 TL yargılama giderinin, davacı yan davasında kısmen haklı çıktığından dava konusunun toplam değerinin kabulle sonuçlanan kısma oranı sonucu bulunan 1.056,31 TL yargılama masrafına, 7.972,32 TL harç eklenerek sonuç olarak 9.028,63 TL'nin davalılar --------- Şti - --------- alınarak davacı tarafa verilmesine, dava konusunun toplam değerinin redle sonuçlanan kısma oranı sonucu bulunan 3.620,39‬ TL yargılama masrafının davacı yan üzerinde bırakılmasına,
5-Hüküm tarihinde yürürlükte olan AAÜT uyarınca kabul edilen dava miktarı üzerinden davacı yararına tayin ve takdir edilen 18.673,28 TL nispi vekalet ücretinin davalılar -------- Şti - -------- alınarak davacıya verilmesine,
8-Davalılar ------- ve -------- hakkında açılan davanın pasif husumet yokluğundan usulden reddine karar verilmiş olmakla, vekille temsil edilen bu davalılar yararına AAÜT.nin 7/2.madde hükmü uyarınca tayin ve takdir edilen 17.900,00 TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak bu davalılara verilmesine,
9-Davalılar ---------- Şti - --------- kendilerini vekille temsil ettirdiklerinden redddedilen kısım yönünden takdir ve tayin edilen 62.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak vekille temsil edilen bu davalılara verilmesine,
10-Karar kesinleştiğinde, HMK Gider Avansı Tarifesinin 5. maddesi uyarınca artan gider avansının davacı tarafa iadesine,
Dair, taraf vekilleri yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren İKİ HAFTA içerisinde dilekçe ile başvurulacak İSTİNAF yolu açık olmak üzere OY BİRLİĞİ ile verilen karar açıkça okundu, usulen anlatıldı. 12/06/2024