İSTANBUL ANADOLU 8. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C. İstanbul Anadolu 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2021/410 Esas
KARAR NO:2024/324
DAVA: Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 02/07/2021
KARAR TARİHİ: 16/04/2024

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
İDDİA, SAVUNMA, DOSYA KAPSAMI:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil ile davalı şirket arasında,------ sözleşmelerinin kurulması ve aboneliğe bağlı işlemlerin yapılması konulu bir ------- imzalandığını, sözleşmeye göre müvekkil şirketin, askeri birlikler içerisinde kiraladığı veya kendisine tahsis edilen alanlarda, sözleşme konusu işin yapılmasında tekel hakkı sahibi olarak asker kişiler ile davalı arasında -----sözleşmelerinin kurulması, hat aktivasyonu ve bağlı işlemlerini gerçekleştirdiğini, sözleşmenin yürürlülüğü ve süresi başlıklı -------- tarihine kadar geçerli olacağını ve bu sürenin sonunda kendiliğinden sona ereceğini kararlaştırmış iseler de; tarafların belirlenen sürenin sonunda aynı koşullarda çalışmaya devam ettiğini ve böylelikle belirli süreli olan sözleşmenin, belirsiz süreli sözleşme halini aldığını, bir tarafı davalı şirket, diğer tarafı abone olan abonelik sözleşmelerinin, müvekkil şirketin görevlendireceği personel tarafından kurulacağı yanlar arasındaki sözleşmeden açıkça anlaşıldığı gibi esasen bu durum sözleşmenin ana konusunu teşkil ettiğini, bu bağlamda yanlar arasındaki sözleşmeye göre; ticari faaliyetini davalıdan bağımsız olarak yürüten ve sözleşme konusu işi meslek edinen müvekkil şirketin, belirlenmiş bölge içerisinde -----, sürekli şekilde davalı adına ve hesabına abonelik sözleşmeleri yaptığını, davalı tarafından gönderilen ------ yevmiye numaralı ihtarnamesi ile "aynı şartlarla çalışılmaya devam edilmesi nedeniyle sözleşmenin ----- tarihinden itibaren birer yıllık süreler ile uzadığı, anılan nedenle sözleşmenin -------- tarihinde kendiliğinden sona ereceği" bildirildiğini, ancak sözleşmede, sözleşmenin birer yıllık süreler ile uzayacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığını, dolayısıyla, sözleşmenin ------ tarihinde kendiliğinden sona ereceğine yönelik ihtarın herhangi bir geçerliliği bulunmadığını, davalıya gönderilen ihtarnamede belirsiz süreli sözleşmenin kendiliğinden sona ermeyeceği, sözleşmenin yürürlükte olduğunun" ihtar edildiğini, tarafların aynı koşullarda çalışmaya devam etmesi ile ----- tarihinde belirsiz süreli hale gelen sözleşme, davalı şirket tarafından herhangi bir bildirim yapılmadan ---- tarihinde müvekkil şirketin ekranlarının kapatılması, abonelik tesisi ve bağlı işlemlerin yapıldığı sistemlere erişiminin engellenmesi suretiyle eylemli olarak feshedildiğini böylelikle sözleşmenin, davalı şirketin haksız ve bildirimsiz feshi ile----- tarihinde sonlandığını, yapılan feshin haksız fesih niteliğinde olduğunu belirterek fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL mahrum kalınan kar bedelinin ve şimdilik 150.000,00 TL denkleştirme tazminatının, haksız ve bildirimsiz eylemli fesih tarihi olan------ tarihinden itibaren işlemiş ve ödeme tarihine kadar işleyecek avans faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin de davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; somut uyuşmazlığa konu ---- yürürlüğe giren sözleşmede, sözleşmenin süresinin ------ kadar geçerli olacağının düzenlendiğini, sözleşme süresinin bitiminden sonra taraflarca süre uzatım protokolü yapılmadığından ve ticari ilişki aynı şartlarla devam ettiğinden sözleşmenin süresinin senelik dönemlerle aynı şartlarda uzadığını, ancak daha sonra müvekkili şirketin davacı ile ticari ilişkisinin uzun vadede devamı yönünde bir iradesi olmayacağına karar vermesi ve bu kapsamda sözleşmenin aynı şartlarda bir yıl daha yenilenmesini istememesi üzerine yasa ve sözleşmedeki şartlara uygun olarak sözleşme süresinin --- tarihi itibariyle sona ereceği ve artık uzatılmayacağının------ tarihinde gönderilen ihtarname ile davacı tarafa ihtar edildiğini, bununla birlikte davacı firmanın elinde olan sözleşmelerin elektronik sistemlerde tamamlaması ve müşteri mağduriyetini önlemek için davacı şirketin ekranlarının --------- tarihinde kapandığını, müvekkili şirketin sözleşmeye ve mevzuata uygun olarak sözleşmeyi feshetmek istemesinin en doğal hakkı olduğunu, sözleşmenin fesih başlıklı 7.1.2 md ile müvekkili şirketin sözleşmeyi herhangi bir sebep göstermeksizin dilediği zaman tek taraflı olarak feshetme yetkisine sahip olduğunun düzenlendiğini, davacının bir diğer iddiasının müvekkili şirketin TTK md 121/1 uyarınca düzenlenen 3 aylık fesih ihbar süresine uymadığı iddiası olduğunu, söz konusu iddiaya ilişkin olarak, taraflar arasındaki sözleşme belirsiz süreli hale gelmemekle birlikte, müvekkili tarafından sözleşmenin ------- tarihi itibariyle sona ereceğine dair fesih bildiriminin ------ yevmiye no.lu ihtarnamesi ile davacıya ---- tarihinde tebliğ edildiğini, bu durumda taraflar arasındaki sözleşmenin belirsiz süreli olmuş olsaydı dahi müvekkili tarafından TTK md 121/1 uyarınca üç ay önceden fesih bildiriminde bulunulması koşuluna uygun olarak feshedildiğini, fesih ihtarnamesinde görüleceği üzere müvekkili şirketin sözleşmeyi sona erdirme iradesinin net ve anlaşılabilir şekilde ortaya konduğunu, davacı şirketin denkleştirme talebinin haksız ve hukuka aykırı olduğunu, TTK md 122 de aranan şartların somut olayda mevcut olmadığını, 122 maddenin a ve b bendi açısından somut olayda davacı şirketin müşteri çevresini kendisinin oluşturmadığını, zira askeri birliklerde müşteri portföyünün zaten hazır olduğunu, davacının çalıştığı dönemlerde askeri birliklerde -----tarafından yapılar yetkilendirme kapsamında yalnızca ----- olarak hizmet verdiğini, yani er ve erbaşların satın alabileceği tek operatörün -------olduğunu, başka alternatif bulunmadığını, ---------yılından itibaren farklı -------------- birliklere girdiğini, davacı şirketin hat satışı yaptığı dönemde hat satışı ve buna bağlı işlemlerin yapılabildiği tek operatörün ------ olmasının, davacının kendi emek ve çabasıyla müşteri portföyünü oluşturmadığını açıkça ortaya koyduğunu, ----- askerlere zorunlu tuttuğunu, askerin sivil hayatında kullandığı-------- servisine sadece askerin arama yapabileceği ----- tanımlandığını bu hat üzerinden ancak tanımlı ------- iletişim sağlandığını, bu hattı zorunlu kaldığı için satın alıp askerliği bitince iptal eden müşteri sayısının oldukça fazla olduğunu, bu hat üzerinden -------- koyduğu kural gereği internet erişimi sağlanamadığı gibi 5 kişi dışında başka biriyle iletişim kurulamadığını, yukarıda açıklandığı üzere sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra müvekkili şirketin menfaat elde edemediğini, askeri birliklerdeki faaliyetin ticari olmaktan ziyade kamusal faaliyet olduğunu, bu bağlamda somut olayda TTK md 122 nin uygulanmasının söz konusu olamayacağı çok özel bir durumun söz konusu olduğunu, davacının ------------------ artması iddiasına ilişkin olarak bir askerin askerlik dönemi boyunca ailesi/yakınları ile haberleşmek istiyorsa ------servisinden faydalanması zorunlu olduğunu, başka bir seçeneğinin bulunmadığını, müvekkili şirketin-----araçlarla yaptığı reklam çalışmalarının tüm ---- kapsadığını, davacının tanıtım yaptım şeklindeki iddialarına itibar edilmesinin mümkün olmadığını---- markasının bilinirliği, büyük bütçeli ve halk tarafından iyi tanınan ünlü kişilerin yer aldığı kampanyaları ile maliyetlerinin bizzat ------ markasını ve müşteri portföyünü kendisinin yarattığına yönelik iddiasının gerçekdışı ve haksız olduğunu belirterek açılan davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir.

İNCELEME ve GEREKÇE:Dava; hukuki niteliği itibariyle bayilik sözleşmeden kaynaklı tazminat isteminden ibarettir.
Uyuşmazlık konusu; sözleşmenin davalı ---- haksız olarak feshedilip feshedilmediği, davacının kar mahrumiyeti ve denkleştirme tazminatına hak kazanıp kazanamadığına ilişkindir.Dilekçeler aşaması tamamlanmakla, mahkememizin ön inceleme duruşmasında dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, tarafların sulh olma imkanının bulunmadığının tespiti ile uyuşmazlık noktaları belirlenerek tahkikat aşamasına geçilerek deliller toplanmış, bilirkişi heyetinden rapor aldırılarak sonuca gidilmiştir.------- tarihli mali müşavir bilirkişi ve sözleşme hesap uzmanı bilirkişinin raporda özetle; taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 14. maddesinde ---- tarihinde kendiliğinden sonra erme halinin kararlaştırıldığı, bu tarihten sonra ticari ilişkinin aynı şartlarda devam ettirildiği, sözleşmenin davacının ------ tarihli ihtarıyla -----tarihinde sonra ereceğini bildirdiği tarihe kadar devam ettiği; sözleşmede sona erme tarihinden sonra devam etme halinde, özel hüküm bulunmadığı, TTK.m.121/1.2'deki “Belirli süre için yapılan bir acentelik sözleşmesinin, süre dolduktan sonra uygulanmaya devam edilmesi hâlinde, sözleşme belirsiz süreli hâle gelir” düzenlemesi kapsamında sözleşmenin belirsiz hale dönüştüğü, TTK.m.121/£1”'ın “Belirsiz bir süre için yapılmış olan acentelik sözleşmesini, taraflardan her biri üç ay önceden ihbarda bulunmak şartıyla feshedebilir. Sözleşme belirli bir süre için yapılmış olsa bile haklı sebeplerden dolayı her zaman fesih olunabilir” düzenlemesine havi olduğu, davalının ---- yevmiyeyle keşide ettiği ve davacıya -------tarihi itibariyle sözleşmenin feshedileceğinin bildirildiği, TTK.m.121 maddesine göre olağan fesih yönteminin kullanıldığı, olağan fesih yönteminde, sona eren sözleşme nedeniyle, şartları bulunması halinde, denkleştirme tazminatı istenmesinin mümkün bulunduğu, dosyaya yansımamakla birlikte ------------- faturasız hat satışı yönünden davalı -----dışında başkaca bir operatör bulunmaması halinde, davacının bulduğu müşteri tanımına girmediği, -------------- kapsamında askerlik yapan kişilerin hazır müşteri kategorisinde olduğu, davacının özel emek ve çabasıyla bulduğu müşteri olarakdeğerlendirilmeyeceği, denkleştirme tazminatı talep şartlarının birlikte gerçekleşmesi koşulunun somut olayda bulunmadığı, dosyaya yansımamakla beraber beyanlara nazaran ön ödemeli faturasız hat satışının askerliğin özelliğinden kaynaklanan telefon ile görüşme sınırları nedeniyle ----numarayla sınırlandığı, hatta tanımlı----- dışında iletişim kurulamadığı, -------- internet erişimine açık olmadığı, davalı şirketin internet sitesindeki açıklamalarından hattın hafta içi ---------- saatleri arasında konuşmaya kapalı olduğu, --------özelliği dikkate alındığında, sivil hayatta kullanılmasının pratikte mümkün olmadığı, davacının yeni müşteri çevresi yarattığı ve var olan müşterilerle ilişkinin geliştirilip genişletildiğini ve bu müşteriler sebebiyle davalının önemli menfaatler elde ettiği ve/veya elde etmeye devam edeceği hususunun davacı tarafından ispatlanamadığı, denkleştirme tazminatı bakımından taraflar arasındaki delil sözleşmesi kapsamında davalı defterlerinin esas alınacağına ilişkin düzenleme dikkate alınarak davacının ticari defterlerinin incelenmesi sonucu ---------- ortalamasının 874.711,00 TL olarak üst sınırının hesaplandığı, kar kaybı yönünden davalı TIK.m.121/f.1'de öngörülen üç aylık feshi ihbar süresine uygun olarak olağan fesih yöntemiyle sözleşmeyi sona erdirmiş olup, olağan fesih kapsamında kâr kaybı talebinin olanaklı bulunmadığı tespit ve rapor edilmiştir.Davacı ve davalı vekillerinin rapora karşı tirazları, ---- cevabi yazıları doğrultusunda dosyaya telekominikasyon alanında uzman bilirkişi de atanmak suretiyle bilirkişiden yeniden rapor aldırılmış olup;----------- tarihli bilirkişi raporunda özetle; ---- göndermiş olduğu --- yazısı incelendiğinde, -----belirtildiği üzere ----- hattının ücretsiz olduğu, --------- tarafından karşılıklı mütabakat ile belirlenen, kısıtlı nitelikte bir tarife olduğu ve bu servisten yalnızca faturasız hatların yararlanabileceği, faturalı bir hattı olan müşterinin ya faturasız hatta geçmesi ya da yeni bir faturasız hat alması gerektiği, faturasız nitelikte ve kısıtlı nitelikte çalışan -------- kullanımına ara verildiğinde, herhangi bir ücret/kontör yükleme yapılmadığında ---------- gün süre sonrası erişime kapanacağı ve numaranın otomatik olarak erişime kapatılacağı ve iptal edileceğinin anlaşılması karşısında, --------sabit hat ile kısıtlı yalnızca görüşmeye açık olması sebebi ile askerlik görevi sonrasında bu kullanımının çok cazip olmadığı, genellikle bu kısıtlamalardan dolayı, hat satın alma bedeli ücretsiz olan ancak içerisine bittikçe ücret depolanan bu tarifelerin, tarife değişikliği yapılarak geniş tarifeye geçildiği veya --- sonunda iptal edildiğinin mümkün bir durum olduğu, ---- hatlarının yeni tesisinde,---- tarafından herhangi bir ücret alınmadığı ancak ----- tarifesinde hazırkart özelliği olması sebebi ile yükleme yapıldıkça iletişime müsait olan bir hat olduğu, bu sebeple ---------- tarifesi için ilk tesis ve tarife satışından başkaca hizmet verecek operatör olmadığından askerlik görevi sebebi ile, görev süresi boyunca kullanmak isteyen kişilerin ayrı bir hattın mecburen alınması durumu için satış yapılmış olduğu,--------kısıtlı olması sebebi ile süreklilik arzetmediği ve müşteri çevresininde bu anlamda korunmasının teknik olarak zor olduğu tespit ve rapor edilmiştir.Ek raporun yalnızca telekominikasyon bilirkişisinden aldırıldığı anlaşılmakla tarafların rapora yönelik beyan ve itirazları da değerlendirilmek suretiyle bilirkişi heyetinden yeniden ek rapor aldırılmıştır.03/01/2023 tarihli mali müşavir, sözleşme hesap uzmanı ve telekominikasyon alanında uzman bilirkişi heyetinin hazırladığı raporda özetle; ---- müzekkere cevaplarından anlaşılacağı üzere------ ödemeli/faturasız hat satışı kapsamında davacının yetkilendirildiği, --------- faturasız hat satışı yönünden davalı ------ bulunmadığı,----- Anayasal görev kapsamında askerlik yapan kişilerin hazır müşteri kategorisinde olduğu, davacının özel emek ve çabasıyla bulduğu müşteri olarakdeğerlendirilemeyeceği, ------ konulan şart olarak verilen hat ile tanımlı ----- dışında iletişim kurulamadığı, --------- hattının internet erişimine açık olmadığı; hafta içi 08:00-18:00 saatleri arasında konuşmaya kapalı olduğu, --------- özelliği dikkate alındığında, sivil hayatta kullanılmasının pratikte mümkün olmadığı, her ne kadar teknik açıklamadan bu hattın tarife değişikliği suretiyle kullanılmasının mümkün olduğu anlaşılmakta ise de davacının bulduğu müşteri kategorisinde değerlendirilemeyeceği, davalı şirketin ---------- aldığı izin ile -------- satışını yaptığı, dolayısıyla davacının yeni müşteri çevresi yarattığı ve var olan müşterilerle ilişkinin geliştirilip genişletildiğini ve bu müşteriler sebebiyle davalının önemli menfaatler elde ettiği ve/veya elde etmeye devam edeceği hususunun davacı tarafından ispatlanamadığı, kök rapor ve ek raporda belirtilen görüşlerin geçerli olduğu, aksi kanaat oluşması halinde davacının 5 yıllık komisyon primi gelirleri ortalamasının üst sınırının 874.711,00 TL olarak hesaplandığı tespit ve rapor edilmiştir.Dosyanın yapılan incelemesinde; Taraflar arasında ----- merkezlerinde ön ödemeli ----- işlemlerinin yerine getirilmesi konusunda -----tarihine kadar geçerli olmak üzere acentelik sözleşmesi akdedildiği, tarafların kabulünde olduğu üzere sözleşmeye bu tarihten sonra aynı şartlarla devam edildiği ve sözleşmenin davacının ------ tarihli sözleşmenin feshi ihtarnamesi ile -- tarihinde geçerli olmak üzere feshedildiğinin anlaşıldığı, TTK.m.121/1.2'deki “Belirli süre için yapılan bir acentelik sözleşmesinin, süre dolduktan sonra uygulanmaya devam edilmesi hâlinde, sözleşme belirsiz süreli hâle gelir” düzenlemesi kapsamında sözleşmenin bu şekilde belirsiz hale dönüştüğü, TTK.m.121/1 maddesinde belirtildiği üzere “Belirsiz bir süre için yapılmış olan acentelik sözleşmesini, taraflardan her biri üç ay önceden ihbarda bulunmak şartıyla feshedebilir. Sözleşme belirli bir süre için yapılmış olsa bile haklı sebeplerden dolayı her zaman fesih olunabilir.” düzenlemesine göre davacının ihbar öneline uyarak sözleşmeyi ihbar öneline uyarak feshettiği anlaşılmıştır.Davacının denkleştirme tazminatı ile kar kaybına yönelik talepleri bakımından;TTK. madde 122. maddede denkleştirme tazminatına ilişkin yapılan düzenlemeye göre;
(1) Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra;
a)Müvekkil, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde ediyorsa,
b)Acente, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak, onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybediyorsa,
c)Somut olayın özellik ve şartları değerlendirildiğinde, ödenmesi hakkaniyete uygun düşüyorsa, acente müvekkilden uygun bir tazminat isteyebilecektir.Mahkememizce hükme esas alınan kök ve ek raporda tespit edildiği üzere; davacının gerçekleştirmiş olduğu hat abonelik işlemleri kapsamında ---------- merkezlerinde faturasız hat satışı yönünden davalı -------dışında anılan tarihte operatör bulunmadığı, ------ --------görev kapsamında askerlik yapan kişilerin hazır müşteri kategorisinde olduğu, bu nedenle davacının bulmuş olduğu müşteri çevresinin özel emek ve çabayla bulunmuş müşteri kapsamındadeğerlendirilemeyeceği, dolayısıyla davacının yeni müşteri çevresi yarattığı ve var olan müşterilerle ilişkinin geliştirilip genişletildiğini ve bu müşteriler sebebiyle davacının önemli menfaatler elde ettiği dosya kapsamında ispatlanamadığından davacının denkleştirme tazminatı taleplerinin reddine karar verilmiştir. Kar kaybı yönünden davalı TTK.m.121/f.1'de öngörülen üç aylık feshi ihbar süresine uyarak olağan fesih yöntemiyle sözleşmeyi sona erdirmiş olduğundan davacının olağan fesih kapsamında kar kaybına yönelik taleplerinin de reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM:Yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Alınması gerekli 427,60-TL harçtan davacı tarafından peşin olarak yatırılan 2.732,40-TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye 2.304,80-TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına
4-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
5-Kullanılmayan gider avansının karar kesinleştikten sonra yatırana iadesine,
6-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre davalı vekili için takdir olunan 25.600,00-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
7-7155 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na eklenen 18/A maddesinin 13.fıkrası ve yürürlükte bulunan Arabuluculuk Ücret Tarifesi uyarınca Hazine tarafından karşılanan 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin davacı taraftan tahsili ile hazine adına irad kaydına,
Gerekçeli kararın taraf vekillerine tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere davacı ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okundu, usulen anlatıldı. 16/04/2024