İSTANBUL ANADOLU 3. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C. İstanbul Anadolu 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2021/140 Esas
KARAR NO:2024/54
DAVA:Tazminat
DAVA TARİHİ:24/02/2021
KARAR TARİHİ: 25/01/2024

Mahkememizde görülmekte olan tazminat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ve dava dışı ----- davalı şirket arasında “Bayilik Sözleşmesi” imzalandığını, sözleşmenin fesih tarihine kadar müvekkilinin davalı şirketin akaryakıt bayisi olarak hizmet verdiğini, ancak davalının haksız ve hukuka aykırı şekilde sözleşmeyi tek taraflı olarak fesih ettiğini, taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin Teminat başlıklı 8.1. maddesi ve eki protokol kapsamında müvekkili şirket tarafından sözleşmenin tanzimi ile birlikte davalı şirkete 6.300.000 USD değerindeki --------- değerindeki -------- teminat mektubunu, 235.000 TL değerindeki ----- teminat mektubunu ve 215.000 TL değerindeki ------- mektubunu davalı şirkete teslim ettiğini, böylece 6.600.000 USD ve 500.000 TL değerinde teminat mektubu verilmiş olduğunu, ayrıca davalının devlet kurumu olmasına güvenilerek müvekkilinin tüm malvarlığını ------ ipotek vererek 6.200.000 USD kredi kullandığını ve ödemeleri düzenli olarak yaptığını, taraflar arasındaki ödemelerin 30 gün vadede gerçekleşeceğinin ve her mal alımından 30 gün sonra davalı şirket hesabına 100.000 USD yatırılacağı konusunda anlaşıldığını, taraflar arasında düzenlenen 06.01.2017 tarihli protokolün eki olarak düzenlenen----- maddesinde ek ödeme planı oluşturulduğunu ve ----- tarihleri arasında toplam 30 ay taksit ile ödeme yapılacağının kabul edildiğini, -----sahibi olan ----- tarafından satın alındığını, müvekkili şirketin istasyonlarından------ Mayıs ayında sözleşmesinin yenilendiğini, ancak sözleşme hükümleri gereği davalı şirketin ------ kurması gerektiği ve bu kurulum gecikeceğinden faaliyetine geç başladığını, bu sebeple de ödeme planındaki iki taksit ödemesinin süresinde yapılmadığını, davalı şirketin de iki taksit ödemesinin gecikmesini fırsat bilerek müvekkili şirkete herhangi bir ihtar veya ihbarda bulunmadan doların yükselişini de fırsata çevirerek ------ ayında sözleşmeyi tek taraflı olarak feshettiğini ve elinde bulunan günü gelmemiş tüm banka teminat mektuplarını nakde çevirerek müvekkili şirketi iflasa sürüklediğini, taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin 12.maddesindeki “Bayi akaryakıt istasyonunda ------yazılı muvafakatini almadan hiçbir inşaat ilave müştemilat ve tadilat yapamaz” hükmü gereğince ------ kurulması için davalı şirketin onayının beklendiğini ve bu nedenle faaliyetine geç başlandığından ödemenin zamanında yapılamadığını, ödemelerin zamanında yapılmamasından müvekkili şirketin sorumluluğunun bulunmadığını, sorumluluğun davalı şirkete ait olduğunu, davalı şirketin teminat mektupları dolayısıyla tahsil etmiş olduğu tutarın müvekkilinin toplam borcundan fazla olduğunu, müvekkili şirketin davalıya ihtarname göndermek suretiyle fazla ödenen bedelin iadesini talep etmiş ise de bu talebinin kabul edilmediğini, sözleşme hükümleri kapsamında satılan her akaryakıt karşılığında m3 başına 60 USD prim alınacağını, müvekkilinin alacağı primler mahsup edildiğinde borcun dahi kalmadığını, dolayısıyla davalı tarafın haksız şekilde kur farkını fırsat bilerek fazla tahsilat yaptığını, bu bedelin iadesi gerektiğini iddia ederek, teminat mektubunun haksız olarak nakde çevrilmesi sebebi ile zarara uğrayan müvekkili şirket lehine maddi zarar tam olarak öğrenilmesi ile birlikte arttırılmak üzere şimdilik 50.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminata hükmedilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.Davalıya usulüne uygun şekilde dava dilekçesinin tebliğ edildiği, süresinde cevap dilekçesi sunulmadığı anlaşıldı.Davalı vekili tarafından süresinden sonra sunulan cevap (beyan) dilekçesinde özetle; davacının taleplerinin belirlenebilir nitelikte olduğunu, davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, bu nedenle davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, davacının, davaya konu sözleşmeyi basiretli bir tacir sıfatı ile serbest iradesi ile imzaladığını, sözleşme ile 6.200.000 USD kredi kullanmayı kabul eden davacının diğer maddelerin geçersizliğini iddia etmesinin abesle iştigal olduğunu, sözleşmenin taraflarının tacir olduklarını, serbest iradeleri ile sözleşmeleri akdettiklerini, davacı şirket ile müvekkili şirket arasında 2013 yılından itibaren birçok sözleşme ve protokol akdolunduğunu, davacının defalarca kez benzer şekilde sözleşmeler imzaladığını, taraflar arasındaki sözleşmenin davacının lisansının iptal edilmesi nedeniyle fesh olunduğunu, teminat mektuplarının da müvekkilinin alacaklarına istinaden tazmin edildiğini, davacının 20.08.2013 tarihli protokolden kaynaklanan kredi borçlarının, vadeli ürün alımından kaynaklanan borçlarının yapılandırılması için 06.01.2017 tarihli protokol imzalandığını, imzalanan protokolde davacının yükümlülüklerinin açıkça düzenlendiğini, davacının protokol ile belirlenen taksitleri süresinde ödemediği ve temerrüde düştüğünü, yine davacının lisansının ------ tarafından Ekim ayında fesh olunduğunu, davacının lisansının iptal edilmiş olması sebebiyle sözleşmenin erken feshi hükümlerinin uygulandığını, sözleşmenin feshi halinde ödenmesi gereken cezai şart, kredi borcu, ariyet bedelleri, sözleşmeye aykırılıktan doğan cezai şart, kâr mahrumiyeti ve sair zararların karşılanması adına teminat mektuplarının tazmin edildiğini, müvekkilinin sözleşmenin ifası sırasında üzerine düşen tüm yükümlülükleri eksiksiz olarak yerine getirdiğini, dava dilekçesinde iddia olunan -------- kurulmasındaki gecikmenin müvekkilinin kusurundan kaynaklandığı iddiasının gerçeği yansıtmadığını, akaryakıt satışlarının---- kanopisi ile bir ilgisinin bulunmadığını, üstelik ---- edilen hususların talebin yapılması akabinde 1 aydan kısa bir sürede tamamlandığını, ayrıca ----- sonlandırıldığını, dolayısıyla ----- yapılmasına rağmen satışa başlanmadığını, hal böyle iken müvekkilinin kusurlu olduğu gerekçesi ile temerrüde düşüldüğü yahut sözleşmenin fesh edildiği iddialarının hiçbir hukuki dayanağının bulunmadığını, kredi ödemesinin iadesi haricinde sözleşme ile belirlenen asgari alım taahhüdünü ihlal edilmesinden ve sözleşmenin erken feshedilmesi nedeniyle davacıdan cezai şart alacaklarının doğduğunu, davacının kredi borcu ile beraber erken fesih cezai şartı ve asgari alım taahhüdü ihlali sebebiyle protokol uyarınca toplam 1.423.808 USD ödeme yükümlülüğü altına girdiğini, dava dilekçesinde bahsedilen -------- aynı kalemler yönünden protokol ile belirlenen 1.095.000 USD cezai şarttan sorumlu olduğunu, davacının lisans iptali sebebiyle cezai şart tutarlarının da fatura edilerek bu tutarların teminat mektubundan tanzim edildiğini, sözleşme ve protokoller uyarınca müvekkili şirketin üzerine düşen edimleri yerine getirerek davacı şirkete sözleşmenin ifası için gerekli ariyetleri teslim ettiğini, ancak sözleşmenin feshi sırasında ariyetlerin müvekkili şirkete iade edilmediğini, fesih sonrasında her iki istasyona da söküm için gidildiğinde bayi mukavemeti dolayısıyla sökümlerin yapılmadığını, ariyet konusu mallara haksız şekilde el konulduğunu, bu ariyet konusu malların bedellerinin de teminat mektubundan tazmin edildiğini, erken fesih nedeniyle müvekkilinin kâr mahrumiyeti alacağının doğduğunu, davacı şirketin sözleşmeye devam etmesi halinde müvekkilinin elde edeceği kardan mahrum kaldığını, mahrum kalınan kâr tutarının da hesaplamaya dahil edilmesi gerektiğini savunarak, davanın yetki, usul ve esastan ayrı ayrı reddine, yargılama giderleri ile avukatlık ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:Dava, hukuki niteliği itibariyle, tazminat davasıdır.Taraflar arasındaki uyuşmazlık ise; davacının davalının bayisi olması nedeni ile sözleşme gereğince davalıya verdiği teminat mektuplarının nakde çevrilmesinin usulsüz ve haksız olup olmadığı, usulsüz ve haksız yere nakde çevrilmiş ise davacının maddi ve manevi zararının olup olmadığı hususlarında uyuşmazlık oludğu tespit edilmiştir.Taraflarca bildirilen tüm deliller toplanmış, ---- dosyasındaki gerekçeli karar ve kesinleşme şerhi,---- teminat mektuplarının birer örneği, ---- ihtarname örneği ve taraf şirketlerin ticaret sicil kayıtları ile tüm belge ve dokümanlar celp edilerek dosya içerisine alınmıştır. Müflis -----ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapmak üzere -------- talimat yazılarak, davalının müflis şirketten hangi tarihte, hangi miktarda ve hangi teminat mektuplarının nakde çevirdiği, müflis şirketin teminat mektuplarını nakde çevrildiği tarihte davalıya ne kadar borcunun bulunduğu, müflis şirketin davalıya gecikmiş borcunun olup olmadığının, müflis şirketin ticari defterlerinin usulüne uygun tutulup tutulmadığının incelenmesi istenilmiş, talimat mahkemesinde alınan 28/06/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "..davalının 6.600.000,00-USD karşılığı 40.854.660,00-TL ve 500.000,00-TL olmak üzere genel toplamda 41.354.660,00-TL teminat mektubu tutarının 28/08/2018 tarihinde tazmin edilerek davalıya gönderildiği tespit edildiği, 28/08/2018 tarihi itibariyle 6.022.615,27-TL davacının davalıya borcunun bulunduğu tespit edildiği, Müflis şirketin davalıya gecikmiş borcunun olup olmadığı hususunda yapılan tetkiklerde; teminat mektuplarının tazmin edildiği 28/08/2018 tarihi itibariyle davacının davalıya defter kayıtlarında 6.022.615,27-TL borç bakiyesinin bulunduğu, muhtemel iş bu borcun 06/01/2017 tarihli imzalanan protokol ile 15/07/2018 tarihinden 15/12/2020 tarihine kadar 2.998.743,76-USD nakit kredi borcu ile 178.560,00-USD ürün borcu yapılandırması yapıldığı görüldüğü, davacının defter kayıtlarında ilk iki taksit bedelinin ödemelerine rastlanılmadığı, bu itibarla davacının davalıya yapılan protokolden kaymnaklı gecikmiş toplamda 210.647,76-USD borcu bulunduğu, müflis şirketin ticari defterlerinin usulüne uygun tutulduğu ile açılış ve kapanış tasdiklerinin yasal süreler içerisinde yapıldığı tespit edildiği.." şeklinde rapor sunulmuştur. Dosyanın bir mali müşavir bilirkişi, bir sektör (akaryakıt) bilirkişisi, bir bankacı bilirkişi ve bir ticaret hukuku alanında nitelikli hesaplama uzmanından oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilerek, uyuşmazlık konusunda bilirkişi raporu aldırılmasına karar verilmiş, mahkememizce resen seçilen bilirkişi heyetine dosya tevdi edilmiş, 31/08/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle;-------aralarındaki Bayilik Akdi İlişkisine teminat teşkil etmek üzere verilmiş olan (6.300.000 USD * 300.000 USD -) 6.600.000 USD tutarlı Teminat Mektuplarını paraya çevirdiği, bu teminat mektuplarından Davalı/------- tarafından paraya çevrilmiş olan ------ tarafından düzenlenmiş, 3.400.000 USD bedelli 13.01.2014 tarihli Teminat Mektubu incelendiğinde, bu Teminat Mektubunun, davalı/---- Şirketi ile dava dışı/---- Şirketi arasında kurulmuş olan Bayilik Akdi İlişkisine istinaden, davacı/---------- Şirketi tarafından davalı/---- verilmiş olduğu; dolayısıyla da dava dışı/--- Şirketi'nin davalı/--------- Şirketi'ne karşı doğmuş ve doğacak borçlarına teminat oluşturmak üzere verilmiş olduğundan bu mektubun nakde çevrilmiş olmasının huzurdaki davada irdelenemeyeceği, USD tutarlı Teminat Mektuplarından geriye kalan (6.600.000 USD — 3.400.000 USD -) 3.200.000 USD turları Teminat Mektupları ile 500.000 TL'lik Teminat Mektuplarını ise, Protokol'ün 6.3 nolu maddesi hükmüne istinaden davacı/----- talebe hak kazanmış olduğu Alacak Tutarlarının tahsili için talebe hak kazanmış olduğu; ancak Bayilik Protoko'nün 6.3 nolu maddesi hükmüne istinaden davacı/--------- talebe hak kazanmış olduğu Alacak Tutarları kadarki kısmının Teminat Mektuplarından tahsilini talebe hak kazanmış olduğu; Protokolün 6.3 nolu maddesi hükmüne istinaden, 3.177.296,46 USD'lik muaccel taksit alacaları ve 131.000 USD'lik Cezai Şart alacağı tutarlarının Teminat Mektuplarından tahsilini talebe hak kazanmış olduğu; Protokolün 6.3 nolu maddesinde belirtilmiş olan diğer Cezai Şart ve Tazminat tutarlarının ve de Ariyet olarak verilmiş olan malzemelerin kullanılmış ve eskimiş değerlerinin Teminat Mektuplarından tahsilini de talebe hak kazanmış olduğu; işbu alacakların tutarlarının Kurulumuzda görevli Teknik Bilirkişi tarafından 136.450,00 TL tespit edildiği, Davalı tarafın tüm açık hesap, kredi, cezai şart alacaklarının dikkate alınarak davacının 3.200.000 usd ve 500.000 TL teminat mektubu alacağının 18.08.2018 tarihindeki 6,19 TL kur karşılığının 20.308.320,00 TL, davalının ise imzalanan sözleşme/protokol kapsamındaki açık hesap, kredi, cezai şart alacağının 21.242.689,41 TL'ye karşılık gelmesi ile davacının davalıdan alacaklı olmadığı, eş deyişle, davacıya ait olup sözleşmenin feshi sonrası nakde çevrilen teminat mektubu kaynaklı davacının alacağının bulunmadığı, davalının fazla tahsilat yapmadığı, hatta 934.369,41 TL alacaklı olduğu tespit edildiği.." şeklinde rapor sunulmuştur.Tüm dosya kapsamı ve deliller birlikte değerlendirildiğinde; taraflar arasındaki Bayilik Sözleşmesi ve Eki Protokol incelendiğinde, davalı ----- Sözleşmesi, davalı ----- ile davacı ---- imzalandığı, her iki sözleşmede de sözleşmenin 4. maddesi ile sözleşme süresinin 5 yıl olarak kararlaştırıldığı, sözleşmelerin; “Teminat” başlıklı 8. maddesinde; “Bayi, ----her türlü sebeple doğmuş ve doğabilecek borçlarına karşılık olarak ---- tarafından uygun görülecek miktardaki teminatı ----- talebi
üzerine vermekle yükümlüdür. Bayi, herhangi bir sebeple ----- nezdindeki teminat miktarı
eksildiği veya azaldığı takdirde, açık kalan teminatı ----- bildirimi üzerine derhal tamamlayacaktır. Aksi halde ----, Bayi ile olan ticari ilişkisini süresiz olarak durdurabileceği gibi işbu sözleşmeyi fesh edebiler. Bayinin, muaccel veya müeccel borçları kambiyo senetleri vasıtasıyla ödeme talebini --- kabul etmesi halinde, ---- talebi halinde Bayinin kanuni temsilcilerinin ve hissedarlarından---seçeceği bir yada bir kaçı avalist sıfatıyla kambiyo senetlerini imzalayacaktır.” şeklinde hüküm bulunduğu, “Sözleşmenin Feshi” başlıklı 21. maddesinde; “Bayinin, --------- olan borçlarını zamanında ödememesi halinde sözleşmenin feshedilebileceği” şeklinde hüküm bulunduğu anlaşılmıştır. Sözleşme eki Protokolün; “Bayinin Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesinin Sonuçları” başlıklı 4.12. maddesinde; “Bayinin işbu protokol kapsamında yükümlülüklerini kısmen yada tamamen yerine getirmemesi halinde ---- sözleşmeyi fesh ederek işbu sözleşmenin "feshin sonuçları" başlığı altındaki hak ve alacaklarını bayiden talep ve tahsil hakkına sahip olduğu gibi dilerse sözleşmeyi feshetmeksizin, tespit edilen her bir sözleşemeye aykırılık fiili sebebiyle her türlü zarar ve ziyanının tazminini talep hakkının yanı sıra, her ay bir aykırılık fiili için ayrıca 3.000 USD cezai şart bayiden talep ve tahsile yetkilidir” hükmünün bulunduğu, “Bayinin Mali Yükümlülüğü” başlıklı 4.13. maddesinde;----- tarihli protokol kapsamında --- karşı oluşmuş 2.998.743,76 USD tutarındaki kredi borcunu ve 519.517 TL tutarındaki (178.553 USD olarak) ürün alımından kaynaklı cari borcunu bayi, 15.07.2018 tarihinden başlamak üzere 30 taksitte ekli tabloda gösterilen şekilde --ödeyecektir.” şeklinde hüküm bulunduğu, “Feshin Sonuçları” başlıklı 6.3 maddesinde; “Protokol ve/veya Sözleşmenin ------- tarafından haklı veya bayi tarafından haksız suretle feshi halinde bayi; - ----- uğrayacağı kâr mahrumiyeti dahil sair zarar ve ziyanı tazmin eder. - 131.000 USD cezai şartı --- öder. - Satın aldığı ürünlerden dolayı ---- olan her türlü borçları faizleriyle beraber muaccel hale
gelir. - Asgari ürün alım taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan cezai şart borcunu öder. - Bayinin işbu protokolün 4.13.maddesinde belirtilen tüm borçları faiziyle beraber muaccel hale gelir” hükmünün bulunduğu anlaşılmıştır.Protokol ekinde yer alan tabloya göre,.07.2018 - 15.12.2020 tarihleri arasında nakit kredi yapılanmasına istinaden aylık 100.000 USD olmak üzere toplam 2.998.743,76 USD ve ürün
borcu yapılandırmasına istinaden aylık 5.952 USD olmak üzere toplam 178.553 USD ödeme
yapılmasının kararlaştırıldığı, ilgili protokolün 06.01.2017 tarihinde düzenlendiği anlaşılmıştır. Davacı delili olarak dava dilekçesi ekinde sunulan ve -------yevmiye numaralı ihtarname ile teminat mektuplarının iadesini talep ettiği anlaşılmıştır. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, taraflar arasındaki sözleşmenin davacının lisansının ----tarafından iptal edilmesi nedeniyle fesh olunduğunu iddia etmiş, cevap dilekçesinde delil olarak -----kararına dayanmıştır. ----- yazılan 14.04.2022 tarihli müzekkereye verilen cevabi yazı ekinde gönderilen -----kararı incelendiğinde, ------ tarihli denetimde--- ibraz edilmemesi, dolayısıyla söz konusu istasyonda mevzuatta belirlenen nitelikleri haiz sorumlu müdür çalıştırılmadığının tespit edilmesi ile ilgili olarak, ------ idari para cezası uygulanmasına ve piyasa faaliyetinin 30 gün geçici bir süre durdurulmasına karar verildiği, ilgilinin faaliyetine devam etmediği gerekçesi ile idari yaptırım uygulanamadığından ve yasaya aykırı durum devam ettiğinden bu durumun---------sayılı lisansın iptal edilmesine” karar verildiği anlaşılmıştır.Davalı ---- tarihli Bayilik Sözleşmesi akdedilmiş olup; bu sözleşmeyle dava dışı/----- sözleşmenin ---maddesinde belirtilen adreste bulunan ---İstasyonunda, davalı/---- bayisi olarak davalı/----- akaryakıt ürünleri ile türevlerinin dağıtımını (müşterilere satımını) yapmayı borçlanmıştır. Sözleşmenin 4 nolu maddesi hükmünde, sözleşme süresi 5 yıl olarak kararlaştırılmıştır. Bu sözleşmenin akdedilmesinden öncesinde (------ tarihinde) taraflar arasında başlamış olan ve işbu 22.05.2018 tarihli Bayilik Sözleşmesi ile yenilenmiş olan bayilik akdi ilişkisinden” kaynaklanan dava dışı/----- (bayinin) borçlarına teminat olarak, davacı/---- tarafından davalı----- bedeli Teminat Mektubu verilmiş olduğu, anlaşılmaktadır. Davalı/---- davacı/----- Şirketi arasında, ----akdedilmiştir. Sözleşmenin “Konu” başlıklı 2 nolu maddesi hükmüne göre; işbu Protokolün konusu, davacı/----- tarihinde imzalanan (akdedilen) Bayilik Sözleşmesi ve Eki tüm sözleşmelerin anlaşmalı olarak feshedilerek, davacı/--------Şirketinin (bayinin) davalı/---- karşı 20.08.2013 tarihli Protokolden kaynaklı oluşmuş olan kredi borçlarının, vadeli ürün alımından kaynaklı oluşmuş olan borçlarının yapılandırılması veyapılandırılmasından kaynaklı mutabakat sağlanan hususların belirlenmesidir. Taraflar, Yeni Bayilik Sözleşmesinin imzalanmasını takiben işbu Protokolün Bayilik Sözleşmesinin Eki niteliğinde olacağını kabul etmişlerdir. Protokolün Konusunu düzenleyen işbu hükümden, işbu Protokolün, davalı/---- ile davacı/---arasında önceden var olan bayilik akdi ilişkisinin tabi olacağı hükümleri yeniden belirlemek, bu akdi ilişkiden dolayı doğmuş olan davacı/---- borçlarını yapılandırmak ve önceden var olan Bayilik Akdi İlişkisini yenilemek için akdedilmiş olduğu, dolayısıyla da taraflar arasındaki akdi ilişkiyle özgü olarak akdedilmiş olduğuanlaşıldığından, işbu Protokol’ün TBK.md.20 anlamında “Genel İşlem Koşulları” içeren bir Sözleşme olarak kabul edilemeyeceği ve Protokolde yer alan hükümlerin TBK. md. 21 ve 25 hükümleri uyarınca geçersiz sayılamayacağı kanaatine varılmıştır. İşbu Protokolün "Satışa Başlama" başlıklı 4.2 nolu maddesi hükmüne göre; davacı/-------(bayi), Protokolün imzalandığı tarihten itibaren azami 1 ay içinde bayilik lisansını almak suretiyle satışa başlamayı kabul ve taahhüt etmektedir. İşbu Protokolün, "Asgari Ürün Taahhüdü" başlıklı 4.4 nolu maddesi hükümlerine göre; Davacı/--------Protokol süresince; -Perakende Standar Satış Fiyatından olmak ve Perakende Satış yapmak üzere, 13.750 m3 --------, -5 ton Madeni Yağı davalı/----anlaşmalı olan madeni yağüreticisinden/üreticilerinden),satın almayı kabul ve taahhüt etmektedir. İşbu Protokolün, “Asgari Ürün Alım Taahhüdünden Kaynaklanan Cezai Şart” başlıklı 4.5 nolu maddesi hükümlerine göre; Davacı/------, her ne sebeple olursa olsun, Bayilik Sözleşmesi süresinin sonunda veya fesih tarihinde, “Asgari Ürün Alım Taahhüdü” maddesinde bahsi geçen ve taahhüt ettiği halde; -Perakende Standart Satış Fiyatından davalı/-------- satın almadığı----96 USD, -Davalı/----- olan madeniyağüreticisinden/üreticilerinden)
satın almadığı beher ton madeni yağ için 2.000 USD, tutarında Cezai Şart tutarını davalı/------ ödemeyi kabul ve taahhüt etmektedir.
İşbu Protokolün, “Cezai Şart” başlıklı 4.5 nolu maddesi hükmüne göre; Protokol, Sözleşme ve bunlara uygun olarak Sair Sözleşmelerin “satış taahhüdü” dışındaki hükümlerinin davacı/---- tarafından ihlal edilmesi halinde, davacı/------------- davalı/----Cezai Şart ödemeyi taahhüt etmektedir. Bu madde kapsamındaki Cezai Şart ifaya ekli ceza anlamında olup, davalı/---- Şartı, Protokolü ve/veya buna bağlı olarak akdedilecek Sair Sözleşmeleri feshetmeden önce veya feshettikten sonra talep ve tahsile yetkilidir.İşbu Protokolün, “Bayinin Mali Yükümlülüğü” başlıklı ----- davacı/---- davalı/----- karşı oluşmuş 2.998.743,76 USD tutarındaki kredi borcunu ve 519.517 TL (178.553 USD olarak) ürün alımından kaynaklı cari borcunu davacı/----15.07.2018 tarihinden başlamak üzere, 30 taksitte, davalı/-----ödeyecektir.İşbu Protokolün, “Fesih” başlıklı 6.2 nolu maddesi hükmüne göre; davacı/--------(bayinin), Protokol veya Sözleşmenin veya bunlara bağlı Sair Sözleşmelerin herhangi bir hükmünü kısmen veya tamamen ihlal etmesi, davalı/---------olan borçlarını zamanında ödememesi veya taahhütlerini yerine getirmemesi ve benzeri hallerde, işbu Protokol davalı/---- tarafından feshedilebilecek ve fesih halinde “Feshin Sonuçları” maddesi hükümleri uygulanacaktır. İşbu Protokolün, “Feshin Sonuçları” başlıklı 6.3 nolu maddesi hükümlerine göre; Protokol ve/veya Sözleşmenin davalı/--- tarafından haklı veya davacı/-----tarafından haksız suretle feshi halinde davacı/---- -Davalı/-------uğrayacağı, Kâr Mahrumiyeti dahil Sair Zararları tazmin edecektir. -131.000 USD Cezai Şartı davalı/--- ödeyecektir.
-Satın aldığı ürünlerden dolayı davalı/------ olan her türlü borçları, faizleri ile beraber muaccel hale gelecektir.-Asgari Ürün Alım Taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen
kısmından doğan cezai şart borcunu ödeyecektir.
-Davacı/-----işbu Protokolün 4.13.maddesi belirtilen tüm borçları faiziyle beraber muaccel hale gelecektir.İşbu Protokolün, “Delil Sözleşmesi” başlıklı 6.3 nolu maddesi hükmüne göre; taraflar, işbu Protokol ve buna bağlı olarak akdedilecek olan Bayilik Sözleşmesi ve Sair Sözleşmelerin tatbikinden doğabilecek ihtilafların hallinde, davalı/----- Kanuni Defter ve Kayıtlarının kesin delil teşkil edeceğini, HMK’nın 163.maddesi uyarınca delil sözleşmesi hükmünde olmak üzere kabul etmişlerdir. Bu bakımdan, bahse konu sözleşmeler kapsamında taraflar arasındaki borç ve alacak miktarının, davacı/---- teslim yapılan ürün ve ariyet malların cins ve miktarlarının ve teslim tarihlerinin belirlenmesi gibi hususlarda, tarafların kanuni defter ve kayıtları arasında farklılık bulunursa, davalı/------ kanuni defter ve kayıtlarına itibar edilecektir. Aynı şekilde, tarafların ellerinde bulunan sözleşme metinleri arasında farklılık bulunması halinde davalı/---elinde bulunan sözleşme metni geçerli sayılacaktır. İşbu Protokolün, “İmza Tarihi” başlıklı 6.6 nolu maddesi hükmüne göre; protokol 06.01.2017 tarihinde imza altına alınmıştır. Yukarıda sözü edilen Protokol’den sonra da, davalı/--- davacı/------ arasında, --- tarihli Bayilik Sözleşmesi akdedilmiştir. İşbu bayilik sözleşmesi de 5 yıl süreli olarak akdedilmiştir. Davacı/----, davalı/----- davacı/--- arasındaki sözleşmenin Ağustos 2018’de davalı tarafından haksız olarak feshedildiğini ve Teminat Mektuplarının haksız olarak paraya çevrildiğini iddia etmektedir. Davalı/----, davacının potokolün ekinde belirlenen ve taksitlere bağlanan borçlarını zamanında (süresinde) ödemediği ve lisansının iptal edildiği için taraflar arasındaki protokolün ve bayilik sözleşmesinin haklı olarak feshedildiğini ve protokol hükümlerine istinaden davalı/----- talebe hak kazandığı alacaklarının tahsili için teminat mektuplarının haklı olarak paraya çevrildiğini, iddia etmiştir. Dosya içeriğinde davalı/----- tarafından davacı/------yöneltilmiş olan bir fesih
ihbarnamesine rastlanmamıştır. Ancak taraflar arasındaki Protokolün ve Sözleşmenin davalı/----- tarafından feshedilmiş olduğu her iki tarafın da kabulündedir. Davalı/-------, dava konusu Teminat Mektuplarının paraya çevrilmesini ilgili ---- tarihinde talep etmiştir. Bu durum karşısında, davalı/--- davacı/---- ile arasındaki protokolü ve bayilik sözleşmesini 27.08.2018 tarihi itibariyle, örtülü (fiili/eylemli) olarak feshettiğinin kabul edilebilmiştir. Yukarıda açıklandığı üzere; taraflar arasında akdedilmiş olan ----- maddesi hükmüne göre; işbu protokolün konusu, davacı/Kancalar Şirketi (bayi) ile 20.08.2013 tarihinde imzalanan (akdedilen) Bayilik Sözleşmesi ve Eki tüm sözleşmelerin anlaşmalı olarak feshedilerek, davacı/------ (bayinin) davalı/---- kaynaklı oluşmuş olan kredi borçlarının, vadeli ürün alımından kaynaklı oluşmuş olan borçlarının yapılandırılması ve yapılandırılmasından kaynaklı mutabakat sağlanan hususların belirlenmesidir. Taraflar, Yeni Bayilik Sözleşmesinin imzalanmasını takiben işbu Protokolün Bayilik Sözleşmesinin Eki niteliğinde olacağını kabul etmişlerdir. Söz konusu Protokolün, “Bayinin Mali Yükümlülüğü” başlıklı 4.13 nolu maddesi hükmüne göre; 20.03.2013 tarihli Protokol kapsamında davacı/---- davalı/-------- karşı
oluşmuş 2.998.743,76 USD tutarındaki kredi borcunu ve 519.517 TL (178.553 USD olarak)
ürün alımından kaynaklı cari borcun davacı/---- tarihinden başlamak üzere, 30 taksitte, Ekli Tabloda gösterilen şekliyle davalı/---- ödeyecektir. İşbu Protokol hükümlerinden; davalı/---- davacı/--- arasında, daha önce akdedilmiş olan Bayilik Protokolü ve Bayilik Sözleşmesi ile kurulmuş olan Bayilik Akdi ilişkisinden dolayı davacı/----- bakiye borçları olduğu ve işbu Protokol ile bu borçların yapılandırıldığı ve Protokolün Ekinde yer alan tabloda bu borçların taksitlere bağlandığı, taksit tutarlarının ve her bir taksitin ödeneceği vadenin açıkça belirlendiği, anlaşılmaktadır. Protokolün Ekinde yer alan tablo incelendiğinde, Protokolün 4.13 nolu maddesi hükmünde belirtilen borçların taksitlere bölündüğü, taksit tutarlarının ve her bir taksitin ödeneceği vadenin açıkça belirlendiği görülmektedir. Davacı/------ tutarlarından ilk 2 tanesini vadesinde ödemeyerek
temerrüde düşmüştür. (TBK.md.117/f.2). Yukarıda açıkladığımız üzere, söz konusu
Protokolün 4.13 nolu maddesi hükmünde belirtilmiş olan ve Protokol Ekindeki Tabloda
taksitlere bağlanmış olan (ve her bir taksit borcunun ödeneceği tarihin/vadenin açıkça
belirtilmiş olan) borçların, taraflar arasında daha önce kurulmuş olan bayilik akdi ilişkisinden kaynaklanan davacı/----- borçları olduğu anlaşılmaktadır. Davacı/--- önceki (eski) bayilik akdi ilişkisinden kaynaklanan (önceki/eski bayilik akdi ilişkisi döneminde doğmuş olan) bu borçlarının ilk 2 taksitini bile vadesinde ödenmemesinin, “hayatın olağan akışına” göre davalı/------- tarihli Protokol ve Bayilik Sözleşmesi ile kurulmuş olan Yeni Bayilik Akdi İlişkiyi sürdürmeyi “çekilmez hale” getirmiş olduğu (zira davalı/--------nezdinde, diğer taksitlerin de vadesinde ödenmeyeceği yönünde “haklı bir düşüncenin” doğumuna yol açmış olduğu) ve dolayısıyla da Protokolün 6.2 nolu maddesi hükmü uyarınca, 06.01.2017 tarihli Protokolü ve Bayilik Sözleşmesini (bunlarla kurulmuş olan Yeni Bayilik Akdi İlişkisini) haklı olarak feshetmiş olduğu kanaatine varılmıştır.Davalı/---- davacı/-------arasında akdedilmiş olan 06.01.2017 tarihli Protokolün, “Feshin Sonuçları” başlıklı 6.3 nolu maddesi hükümlerine göre; Protokol ve/veya Sözleşmenin davalı/----- tarafından haklı veya davacı/---tarafından haksız suretle feshi halinde davacı/---- -Davalı/------- uğrayacağı, Kâr Mahrumiyeti dahil Sair Zararları tazmin edecektir. -131.000 USD Cezai Şartı davalı/--- ödeyecektir.
-Satın aldığı ürünlerden dolayı davalı/------olan her türlü borçları, faizleri ile beraber
muaccel hale gelecektir. -Asgari Ürün Alım Taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan Cezai Şart borcunu ödeyecektir. -Davacı/------belirtilen tüm borçları faiziyle beraber muaccel hale gelecektir.
Davacı/-------sözleşmeden kaynaklanan borçlarını ihlal etmiş olması sebebiyle taraflar arasındaki Protokolü ve Bayilik Sözleşmesini haklı olarak feshetmiş olan davalı/--------Protokol’ün 6.3 nolu maddesinde belirtilmiş olan alacaklarının ödenmesini talebe hak kazanmış olduğu ve dolayısıyla da bu alacaklarının tahsili için uhdesinde bulunan teminat mektuplarının paraya çevrilmesini ilgili bankadan talebe hak kazanmış olduğu kanaatine varılmıştır.Davalı/------- tarafından paraya çevrilmiş olan Teminat Mektupları arasında yer alan, ---- tarafından düzenlenmiş olan, 3.400.000 USD bedelli ve 13.01.2014 tarihli Teminat Mektubu incelendiğinde; bu teminat mektubunun, davalı/----Şirketi ile dava dışı/---- arasında kurulmuş olan Bayilik Akdi İlişkisine istinaden, davacı/----tarafından davalı/---- verilmiş olduğu; dolayısıyla da dava dışı/---- Şirketi’nin davalı/----- karşı doğmuş ve doğacak borçlarına teminat oluşturmak üzere verilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bu teminat mektubu ile ilgili talebin davacı ile davalı arasındaki sözleşme ilişkisine ait olmadığı anlaşıldığından değerlendirmeye alınmamamıştır.Diğer Teminat Mektuplarının ise, davalı/--- ile davacı/--- arasında kurulmuş olan Bayilik Akdi İlişkisine istinaden, davacı/---- tarafından davalı --- verilmiş olduğu; dolayısıyla da davacı/----davalı/----karşı doğmuş ve doğacak borçlarına teminat oluşturmak üzere verilmiş olduğu anlaşılmaktadır. USD tutarlı Teminat Mektuplarından geriye kalan (6.600.000 USD – 3.400.000 USD =) 3.200.000 USD Teminat Mektuplarının davalı/----- haklı olarak mı haksız olarak mı paraya çevirdiği hususu ise aşağıda değerlendirilecektir. Davalı/----- davacı/---- akdedilmiş olan 06.01.2017 tarihli Protokolün, “Feshin Sonuçları” başlıklı 6.3 nolu maddesi hükümlerine göre; Protokol ve/veya Sözleşmenin davalı/----- tarafından haklı veya davacı/------ tarafından haksız suretle feshi halinde davacı/----
-Davalı/---- uğrayacağı, Kâr Mahrumiyeti dahil sair zararları tazmin edecektir.-131.000 USD Cezai Şartı davalı/---- ödeyecektir. -Satın aldığı ürünlerden dolayı davalı/----- olan her türlü borçları, faizleri ile beraber muaccel hale gelecektir.-Asgari Ürün Alım Taahhüdünün sözleşmenin feshine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan Cezai Şart borcunu ödeyecektir. -Davacı/----- işbu Protokolün 4.13.maddesi belirtilen tüm borçları faiziyle beraber muaccel hale gelecektir. Davalı/-----Cevap Dilekçesindeki beyanları esas alınmak suretiyle, davalı/-------ne miktarda teminat Mektubu tutarının tahsilini, akdi ilişkinin feshedildiği 27.08.2018 tarihi itibariyle talebe hak kazanmış olduğu hususu aşağıda, sırasıyladeğerlendirilecektir. Davalı/------- öncelikle, 06.01.2017 tarihli Protokolün 6.3 nolu maddesi hükmüne istinaden, Protokolün 4.13’üncü maddesi hükmünde belirtilmiş olan ve Ekindeki Tabloda taksit tutarları ve ödeme vadeleri tespit edilmiş olan, (2.998.743,76 USD + 178.553 USD =) 3.177.296,76 USD tutarlı alacağının, Bayilik Akdi İlişkisin Feshedildiği tarihte muaccel hale
geldiği ve işbu 3.177.296,76 USD tutarlı alacağının tahsilini talebe hak kazandığı kanaatine varılmıştır.Davalı/----- ayrıca, Protokolün 6.3 nolu maddesi hükmüne istinaden, 06.01.2017 tarihli Protokolün 4.5 nolu maddesinde düzenlenmiş olan, 131.000 USD tutarlı Cezai Şartı talebe hak kazandığı kanaatine varılmıştır. Taraflar arasında akdedilmiş olan 06.01.2017 tarihli Protokolün, “Asgari Ürün Taahhüdü” başlıklı 4.4 nolu maddesi hükümlerinde; Davacı/Kancalar (bayi) Protokol süresince;
-Perakende Standart Satış Fiyatından olmak ve Perakende Satış yapmak üzere, 13.750 m3
Beyaz Ürünü davalı/------5 ton Madeni Yağı davalı/----- (veya davalı/-------- ile anlaşmalı olan madeni yağ üreticisinden/üreticilerinden), satın almayı taahhüt emiştir. 06.01.2017 tarihli Protokolün, “Asgari Ürün Alım Taahhüdünden Kaynaklanan Cezai Şart” başlıklı 4.5 nolu maddesi hükümlerine göre; Davacı/----, her ne sebeple olursa olsun, Bayilik Sözleşmesi süresinin sonunda veya fesih tarihinde, “Asgari Ürün Alım Taahhüdü” maddesinde bahsi geçen ve taahhüt ettiği halde;
-Perakende Standart Satış Fiyatından davalı/-------- satın almadığı beher m3 Beyaz Ürün için
96 USD, -Davalı/-----satın almadığı beher ton madeni yağ için 2.000 USD, tutarında cezai şart tutarını davalı/----- ödemeyi taahhüt etmiştir.
Davacı/----- borç ihlali sebebiyle Bayilik Akdi İlişkisini haklı olarak feshetmiş olan davalı/------, Protokolün 6.3 nolu maddesine istinaden, asgari ürün taahhüdünün akdi ilişkinin feshedildiği 07.08.2018 tarihine kadar geçen süreye karşılık gelen kısmından doğan cezai şart alacağını talebe hak kazandığı ve cezai şart alacağı tutarını teminat
mektuplarından tahsil etmeye hak kazandığı kanaatine varılmıştır. Davalı/---- ayrıca, Protokolün 6.3 nolu maddesi hükmüne istinaden, sözleşmenin normal süresi dolmadan önce (erken) feshedilmesi sebebiyle talebe hak kazanmış olduğu “kâr mahrumiyeti zararının” teminat mektuplarından tahsilini talebe hak kazanmış olduğu kanaatine varılmıştır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; bu tür sözleşmelerin bayi tarafından haksız feshedilmesi halinde bayilik verenin talebe hak kazanacağı kâr mahrumiyeti zararının hesaplanmasında “Kesinti Metodu” uygulanmalıdır. Bu metoda göre; sözleşmenin feshinden sonra bayilik verenin, gerekli olan olağan (normal) çabayı göstermesi halinde, aynı bölgede yeni bir bayi ile yeni bir bayilik sözleşmesi akdedeceği ve bu yeni bayinin bayilik faaliyetine başlayacağı tarihe kadarki süreye tekabül eden kâr mahrumiyeti zararı tutarının tazminini talebe hak kazanacaktır. Davalı ile davacı arasındaki Bayilik Akdi İlişkisinin feshedildiği 27.08.2018 tarihinden sonra, davalı/---- gerekli olan “olağan (normal) çabayı” göstermesi halinde, aynı bölgede Yeni bir Bayi ile Yeni bir Bayilik Sözleşmesini hangi süre içinde akdedeceği ve bu yeni Bayinin bayilik faaliyetine başlayacağı sürenin 6 ay olduğu bilirkişi raporunda belirlenmiş; dolayısıyla davalı/---- tarihinden sonraki 6 aylık süreye tekabül eden kâr mahrumiyeti zararı tutarının tazminini talebe hak kazandığı, dolayısıyla da işbu kâr mahrumiyeti zararı tutarını teminat mektuplarından tahsil etmeye hak kazandığı, 528.843,43 TL olduğu kanaatine varılmıştır.Davalı/---- cevap dilekçesinde ayrıca; taraflar arasında kurulmuş olan bayilik akdi ilişkisine istinaden davacı/---- ariyet olan bir kısım malzemeler vermiş olduğunu, bunların iade edilmediğini, dolayısıyla bunların bedelini de teminat mektuplarından tahsil etmeye hak kazandığını ve de tahsil ettiğini, iddia etmiştir.
Taraflar arasında akdedilmiş olan 06.01.2017 tarihli Protokolün 5.5 nolu maddesi hükmüne
göre; davacı/---, davalı/---- kendisine 20.08.2013 tarihli Protokol (eski/önceki Protokol) kapsamında vermiş olduğu ariyet malzemelerini işbu protokol kapsamında aynen kullanmayı ve malzemelerin mülkiyetinin davalı/--- ait olduğunu kabul ve taahhüt etmiştir. Bu duruma göre; taraflar arasındaki bayilik akdi ilişkisinin sona erdiği 27.08.2018 tarihinde davacı/---- kendisine Ariyet olarak verilmiş olan malzemeleri davalı/-------fasih tarihinde oldukları haliyle (kullanılmış ve eskimiş halleriyle) iade etme yükümlülüğü altına girmiştir. Fakat davacı/Kancalar’ın bu yükümlülüğünü yerine getirmediği
anlaşılmaktadır. Zira davacı/Kancalar bu yükümlülüğünü yerine getirdiğini, yani ariyet olarak
kendisine verilmiş olan malzemeleri 27.08.2018 tarihinden sonda davalı/------- iade ettiğini
ispata yönelik delil sunmamıştır. Hangi malzemelerin davacı/----- ariyet olarak verildiğini ise, davalı/--------ispat etmekle
yükümlüdür. Davalı cevap dilekçesinde bu hususu ispat için, teslim listesi örnekleri
sunmuştur. Taraflar arasındaki Protokolün 6.4 nolu maddesi hükmünde yer alan “Delil
Anlaşması” uyarınca, ariyet verilen malzemelerin miktarının ve cinsinin (türünün)
tespitinde, davalı/------- ticari defterlerinin ve belgelerinin esas alınması gerektiği
kanaatine varılmıştır. Bu durumlara göre; davalı/TP’nin, 20.08.2013 tarihli Protokole (eski/önceki Protokole) istinaden ariyet olarak vermiş olduğu malzemelerin 27.08.2018 fasih tarihi itibariyle,
kullanılmış ve eskimiş halleri itibariyle değerlerini davalı/--------talebe hak kazandığı ve bunların değerini teminat mektuplarından tahsil etmeye hak kazanmış olduğu kanaatine varılmıştır. Davalı/----nin, 20.08.2013 tarihli Protokole (eski/önceki Protokole) istinaden ariyet olarak vermiş olduğu malzemelerin 27.08.2018 tarihi itibariyle, kullanılmış ve eskimiş halleri itibariyle değerleri, bilirkişi tarafından 136.450 TL olarak hesaplanmıştır. Davalı ------açık hesap, kredi, cezai şart, ariyet, kâr kaybı alacaklarının toplamı
21.242.689,41 TL olduğu, davacının TL’ye çevrilen teminat mektubu tutarı da 20.308.320 TL olarak hesaplandığı, davalı ------ mektup bozum sonrası bile 934.369,41 TL alacağının kaldığı, davalının teminat mektuplarını haksız tazmin etmediği anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere
1-Davanın REDDİNE,
2-Alınması gerekli maddi tazminat talebi için 427,60 TL ve manevi tazminat talebi için 427,60 TL olmak üzere toplam 855,20 TL harçtan peşin alınan 853,88 TL harç ile 1.707,74 TL tamamlama harcının toplamı olan 2.561,62 TL den mahsubu ile artan 1.706,42 TL'nin davacı tarafa iadesine,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı tarafından yapılan 2.000,00 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5-Tarafların artan gider avansı bulunması ve talep etmeleri halinde karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine,
6-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden maddi tazminat talebi yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 17.900,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
7-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden manevi tazminat talebi yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 17.900,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
8-6325 sayılı Kanun'un 18-A/13. bendi uyarınca -------- tarafından karşılanan 1.320,00 TL zorunlu arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak Hazineye gelir olarak kaydedilmesine,
Dair, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde İstinaf yolu açık olmak üzere taraf vekillerinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okundu usulen anlatıldı. 25/01/2024