İSTANBUL 4. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/172 Esas
KARAR NO : 2024/387

DAVA : Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 14/03/2022
KARAR TARİHİ : 12/06/2024

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA VE TALEP :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ... ile davalı arasında “... İli, ... İlçesi, ... Köyü” adresinde kaim, tapuda 10 pafta 861 parselde kayıtlı bulunan akaryakıt istasyonu için en sonuncusu 30.10.2011’de olmak üzere 5 yıl süreli bir Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin imzalandığını, sözleşme gereğince ...’in davalıya akaryakıt ürünleri ikmal edeceği, davalının da sözleşme şartlarına göre münhasıran ...’den aldığı bu ürünleri mezkur istasyonda son tüketicilere satacağını ve davalının müvekkilinden yılda en az 910 ton akaryakıt ve 2 ton madeni yağ almayı, eksik aldığı ton başına ise 100 USD (karşılığı TL) cezai şart ödemeyi üstlendiği, taraflar arasında bayilik sözleşmesinin, 5 yıllık sürenin sonunda (30.10.2016’da) kendiliğinden sona erdiğini, davalının davacıdan bayilik ve indirimler/mali destekler almak adına altında imzası olan Ürün Alım Taahhütnamesi ’ne aykırı olarak 2.084 ton eksik ürün aldığını ve ton başına cezai şart tutarı olan 100 USD ile çarpıldığında toplam cezai şart borcunun 208.400 USD olduğunu, müvekkilinin davalıyı, eksik ürün aldığını noterden gönderdiği ihtarnameler ile uyardığı ve ihlalin gidermesini talep ettiği halde davalı tarafın herhangi bir giderimde bulunmadığını, ayrıca taraflar arasında münakit sözleşmede aksine hüküm varsa (haklar saklı tutulmuşsa) çekince konulmadan mal verilmesinin, sağlayıcı yönünden cezai şarttan feragat anlamına gelmeyeceğini, eksik ürün alımı hakkında davalıya ihtar çekilmiş olup olmamasının sonuca bir etkisi olmayacağını, ileri sürerek fazlaya ilişkin haklarının saklı kalması kaydı ile, 20.000,00 TL akaryakıt ürün alım taahhüdüne aykırılıktan doğan cezai şart alacaklarının sözleşmesel faiz/ticari temerrüt faiziyle beraber davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP :
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Öncelikle zamanaşımı yönünden itirazlarının bulunduğunu, taraflar arasındaki Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin 30.10.2011 de başlamak üzere beş yıl süreli olarak yapılmış olduğunu, sözleşmenin 30.10.2016 da sona erdiğini, dolayısı ile akaryakıt bayilik sözleşmesi ile ilgili alacak taleplerinin en son 30.10.2021 tarihi itibari ile zamanaşımına uğradığını, davanın zaman aşımı nedeniyle reddini talep ettiklerini, esasa ilişkin olarak ise, akaryakıt bayii sözleşmesine konu, akaryakıt istasyonunun kurulduğu müvekkili şirkete ait ... ili, .... İlçesi, ... Mh. 12226 ada, 164 parselde kayıtlı gayrimenkul üzerine davacı şirket lehine konulan intifa şerhi ve hakkı karşılığında müvekkili şirkete 1.100.000,00 TL.+ KDV ödenmesinin gerekmekte olduğunu, davacı şirket lehine intifa hakkı şerhinin konulması ve diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesi ile taraflar arasında imzalanan 06.08.2008 tarihli protokolün 2.maddesi gereğince müvekkiline ödenmesi gereken intifa hakkı bedeline yönelik müvekkili şirket tarafından... tarih ... seri nolu 1.100.00 TL.+ 198.000 TL. KDV olmak üzere toplam 1.298.000,00 TL. bedelli fatura kesildiğini ama davacı şirketin intifa hakkı bedelini müvekkili şirkete ödemediğini, kendi edimlerini yerine getirmeyen davacının müvekkili şirketin edimlerini yerine getirmediği iddiası ile talepte bulunmasının mümkün olmadığını, davacı şirketin müvekkili şirketten alacaklı olduğunu kabul etmemekle birlikte, şayet bir alacakları varsa, kendilerinin de davalıdan alacaklı olduklarından, dava konusu alacağın intifa hakkı bedeli alacaklarından takas edilmesi gerektiğini, müvekkili şirketin almayı taahhüt ettiği ürün miktarına ulaşamamasının sebebinin davacı şirketin kusurundan kaynaklandığını, davacı şirketin piyasanın çok çok üstünde satış fiyatları ile müvekkili şirkete ürün verdiğini, bu durumun daha ucuza akaryakıt vb. ürün satan şirketlerle rekabet etmesini zorlaştırdığını hatta imkânsız hale getirdiğini, bu konuda davacı şirkete ... 7. Noterliğinin ... tarih ve ... nolu ihtarnamesinin de gönderildiğini, aynı civarda daha uygun fiyata aynı ürünü satan firmalar varken alıcıların daha pahalıya olanı tercih etmeyeceklerinin ortada olduğunu, davacının kendi kusuru ile sebep olduğu duruma dayanarak cezai şart talep edemeyeceğini, B.K.179/1 maddesinin "Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir." şeklinde olup, davacı şirket ihtirazı kayıt ileri sürmeksizin müvekkili şirkete ürün vermeye devam etmiş olup, cezai şart isteyemeyeceğini, davacı şirketin yıl sonu itibari ile cezai şart talebinde bulunmadığı gibi ihtirazı kayıt da ileri sürmeden ürün vermeye devam ettiğini, sözleşmenin sona ermesinden altı yıl sonra böyle bir taleple dava açmasının kötü niyetli bir durum olduğunu, kötü niyetin korunmaması gerektiğini, kabul anlamına gelmemekle birlikte cezai şartın fahiş olduğunu, bu yönde Yargıtay kararları bulunduğunu, cezai şart dolar olarak belirlenmiş olup, günümüz döviz kurlarına göre doların Türk lirası karşısında değerinin yaklaşık 19 kat arttığını, zaten yıllarca bu konuda herhangi bir talepte bulunmayan davacı şirketin döviz kurlarındaki olağanüstü artışı fırsat bilerek bu davayı açtığını, toplam cezai şart miktarının 208.400,00 USD tutarında olduğunu, bu miktarın ise yaklaşık 4.000.000,00 TL civarında olduğunu, müvekkili şirketin iflasa sürüklenmeden bu miktarı ödemesinin mümkün olmadığını, davanın kabulü halinde cezai şarttan indirim yapılmasının hakkaniyet gereği olduğunu ileri sürerek davanın reddine, yargılama masraflarının davacıya tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER :
Taraflar arasında imzalanan sözleşme, ürün alım taahhütnamesi, ihtarnameler, bilirkişi raporu.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ KABUL VE GEREKÇE:
Dava, taraflar arasında imzalanan sözleşmeden kaynaklanan cezai şarta ilişkin alacak davasıdır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının davalıdan akaryakıt ürün alım taahhüdüne aykırılıktan doğan cezai şart alacağı bulunup bulunmadığı, alacağı varsa sözleşmesel ticari temerrüt faizi ile birlikte talep edip edemeyeceği, davalının sözleşme ve ürün alım taahhütnamesinden kaynaklanan ürün alma taahhüdünü yerine getirip getirmediği, zamanaşımı definin ve takas mahsup definin yerinde olup olmadığı hususlarındadır.
Davalı şirketin ticari defter ve belgeleri üzerinde talimat mahkemesi aracılığı ile yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu alınan raporda bilirkişi, Davalının ticari defterlerine göre taraflar arasında akaryakıt bayilik sözleşmesinden kaynaklanan ticari ilişkinin bulunduğunu, davalı ...Tic. Ltd. Şti'nin 2012 ve 2013 yıllarına ait alış faturalarının bulunamaması sebebiyle teslim edilmediğinden bu yıllara ait faturalar üzerinde tespitlerin yapılamadığını, faturaların resmi defterlere kaydedilmiş olduğunu beyan etmiştir.
Davalı defterlerinin incelenmesininin ardından davacının defterleri ve talimat yolu ile alınmış olan rapor da incelenerek mahkememizce tespit edilen uyuşmazlık konularında rapor düzenlemesi için dosya Mali Müşavir ..., Akaryakıt Sektör Uzmanı ... ve Sözleşmeler Uzmanı İÜ Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ...'e tevdi edilmiş, bilirkişi raporu, dosya kapsamına uygun, ayrıntılı, açıklayıcı ve denetime elverişli olup aşağıda belirtileceği üzere ilgili bölümleri hükme esas alınmıştır.
Taraflar arasındaki Taahhütname, " ... ili, .../2 ilçesi, ... köyünde kaim tapuda 10 pafta, ada, 861 nolu parselde kayıtlı olup, ...A.Ş. (bundan böyle kısaca "..." diye anılacaktır)'nin hukuksal tasarruf hakkına haiz olduğu taşınmaz üzerinde kurulu akaryakıt satış ve servis istasyonunda akdettiğimiz veya ileride akdedeceğimiz Bayilik sözleşmeleri dahilinde fiilen akaryakıt satış faaliyetine geçtiğimiz tarih başlangıç alınmak üzere ve münhasıran ... veya ... öngöreceği ikmal, nokta ve kaynaklardan mübayaa etmek kaydıyla; satışa başlanılan birinci yıldan başlamak üzere her bir sözleşme yılında asgari 910 ton akaryakıt ürünleri (kurşunsuz benzin+ motorin) ve 2 ton/yıl madeni yağ satmayı kabul ve taahhüt ederiz. Tonaj ile ilgili miktar bakımından ...'in kayıtlarının esas alınacağında mutabıkız. İşbu taahhütname ile satın almayı kabul ve taahhüt ettiğimiz yıllık satış miktarlarını gerçekleştiremememiz halinde ... eksik kalan yıllık satış miktarları üzerinden akaryakıt ürünleri 100 (yüz) ABD Dolan/ton tutarının ödeme gününde uygulanmakta olan Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığında cezai şartları sözleşmenin fesh edilmesine gerek olmaksızın ödemeyi, anılan bedeli ödemediğimiz takdirde veya ...'den mübayaa edeceğimiz akaryakıt ürünleri ve diğer mal bedellerini ödemediğimiz takdirde ... nezdinde bulunan Banka Teminat Mektuplarımızın/ipoteklerimizin nakte çevrilmesi yolu ile ve diğer yasal yollardan söz konusu bedellerin tahsil edilmesine şimdiden muvafakat ettiğimizi beyan, kabul ve taahhüt ederiz. Her bir sözleşme yılı için taahhüt ettiğimiz miktarın yarısının altında bir miktarda alım gerçekleştirmemiz veya miktarları taahhüt edilenlerin yarısını geçse bile iki vıl üst üste taahhüt ettiğimiz miktarların altında alım yapmamız halinde, Bayilik Sözleşmesinin ... tarafından tek taraflı olarak feshedilebileceğini kabul, beyan ve taahhüt ederiz.İşbu taahhütname gereğince ... lehine doğacak herhangi bir hakkin ... tarafından uzun süre kullanılmamış olmasının, o hak ve alacaktan ... tarafından vazgeçildiği anlamına gelmeyeceğini, peşinen ve gayri kabili rücu beyan kabul ve taahhüt ederiz. " hükümlerini içermektedir.
Davalının sözleşme süresi boyunca 4.550 Ton ürün alım taahhüdünde bulunduğu, 3.315,67 ton eksik ürün aldığı anlaşılmış, 3.315,67 Ton x 100 USD = 331.567 USD ceza tutarı hesap edilmiştir.
Davalı tarafın “Müvekkil şirketin almayı taahhüt ettiği ürün miktarına ulaşamamasının sebebi davacı şirketin kusurundan kaynaklanmaktadır. Davacı şirket piyasanın çok çok üstünde satış fiyatları ile müvekkil şirkete ürün vermiş olup, bu durum daha ucuza akaryakıt vb. Ürün satan şirketlerle rekabet etmesini zorlaştırmış hatta imkânsız hale getirmiştir.” şeklinde iddiası olduğu görülmektedir. Her dağıtım şirketinin yaptığı anlaşma bayiye özeldir. Dağıtım şirketleri kendi bünyesindeki bayilik anlaşmalarını da farklı şartlarda yapmaktadır. O yüzden rakip firmaların bayileri daha iyi koşul vermeleri veya diğer istasyonların daha çok indirim yapıyor olması dağıtım şirketinin bir kusuru olarak görülemez. Taraflar arasında imzalanan protokolün 6.maddesi, " Bayinin Satış Taahhütü Miktarının Üstü Akaryakıt Alımları İçin: İşbu Sözleşme tarihi itibari ile BAYİ'nin ...'den peşin ödeme ile tedarik edeceği akaryakıtın alış fiyatı, alım yapılan gün geçerli toplam brüt kâr marjının %50'si (yüzdeelli) ... ve % 50'ı (yüzdeellisi) BAYİ'nin olacak şekilde hesaplanmaktadır. BAYİ aylık satış taahhüdünü verine getirdiği takdirde peşin "bedelle akaryakıt alımlarında aşağıda açıklanan şekilde kar paylaşımı yapılacaktır: BAYİ aylık alımlarım 8 (sekiz) ton üzerinde gerçekleştirirse, ayık alım taahhüdünün üzerinde peşin ödeme ile gerçekleştireceği akaryakıt alımlarında, alım yapılan gün geçerli toplam brüt kar marjının %10'i (yüzdeon) ...- ve % 90'i (yüzdedoksan) BAYİ'nin olacak şekilde paylaşılacaktır. Alım taahhütlerinin yıllık bazda hesaplanacağında taraflar mutabıktır. BAYİ aylık alımlarını 76 (yetmişaltı) ton üzerinde gerçekleştirirse, ayık alım taahhüdünün üzerinde peşin ödeme ile gerçekleştireceği akaryakıt alımlarında, alım yapılan gün geçerli toplam brüt kar marjının %5'i (yüzdebeş) ... ve % 95'i (yüzdedoksanbeş) BAYİ'nin olacak şekilde paylaşılacaktır. " şeklindedir. İlgili maddede görüleceği üzere aylık 8 tonluk bir baz alım belirlenmiş ve kar paylaşımı %50-50 olarak taraflar arasında paylaşılmıştır. Bu tutarın üzerindeki alımlarla ise en az %90 Bayi %10 Dağıtım Şirketi olacak şekilde kar paylaşılmıştır. Örnek verecek olursak, 1 ton akaryakıtta toplam 1.000 TL kar varsa bu karın 900 TL’si bayinin, 100 TL’si ise dağıtım şirketine kalacaktır. O yüzden bu kar paylaşımından daha yüksek bir oranda bir beklenti varsa o zaman dağıtım şirketinin elinde kendi şirket işleyişini sağlayacak bir kar kalmayacaktır.
Ayrıca dava konusu dönemdeki bayilik sözleşmesi ve eklerinde davacı tarafın belirttiği “taraflar arasında imzalanan 06.08.2008 tarihli protokolün 2.maddesi gereğince müvekkiline ödenmesi gereken intifa hakkı bedeline yönelik müvekkili şirket tarafından ... tarih ... seri nolu 1.100.00 TL.+ 198.000 TL. KDV olmak üzere toplam 1.298.000,00 TL. bedelli fatura kesilmiştir. Ama davacı şirket intifa hakkı bedelini müvekkil şirkete ödememiştir.” ifadesi için de inceleme yapılmıştır. Protokolün 2. ve 3. maddeleri aşağıdaki gibidir.
Madde 2- Yeni Bayilik Sözleşmesi
2.1 DUYURU uyarınca 30.10.2011 tarihinde İNTİFA ile 06.08.2008 tarihli eski BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ve bu itibarla işleticilik ilişkisi kendiliğinden sona ermektedir,
2.2 BAYİ, Rekabet Kurulu kararlan ve DUYURU uyarınca 30.10.2011 tarihi itibariyle ... ile arasındaki 06.08.2008 tarihli eski BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ve İSTASYON üzerindeki intifa ile bağlı olmadığını ve işleticilik ilişkisini tek taraflı olarak sona erdirebileceği hususlarını bilmekte olup; kendi rızası ile ve hiçbir baskı altında kalkmaksızın; ... ile ... ili, ... ilçesi ...kain lanııda 10 nafta, ,„.. ada 861 no parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde akaryakıt ve otogaz satış ve servis istasyonunun işletilmesi için 30.10.2011 tarihli yeni Bayilik Sözleşmesi'ni akdetmişlerdir.
2.3 30.10.2011 tarihli yeni Bayilik Sözleşmesinin;... ile BAYİ arasında akdedilen 17.06.2009 tarihli İNTİFA ve 06.08.2008 tarihli eski BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ile bağlantısız yeni bir işleticilik ilişkisini başlatacağı konusunda taraflar mutabıktır.
Madde 3: İntifa Taahhüdü
a-) ... ili, .../2 ilçesi, ... köyünde kain tapuda 10 pafta, ada, 861 nolu parseldekayıtlı taşınmazın üzerinde ... lehine 17.06.2009 tarihinde 15 yıl süreli 17.06.2024 tarihine kadar geçerli intifa hakkı tesis edilmiştir.
Taraflar, ... lehine 17.06.2009 tarihinde tesis edilmiş 15 yıl süreli intifa hakkının kaldırılması hususunda mutabık kalmışlardır.
İlgili maddelerde de görüleceği üzere imzalanan sözleşmelerle eski sözleşmelerden bağımsız yeni bir işleticilik ilişkisinin başladığı, 15 yıl süreli intifa hakkının tapudan kaldırılacağı hususunda taraflar anlaşmışlardır. İntifa bedelinin ödenip ödenmediği veya bu tutarla ilgili herhangi mutabakatsızlık olduğuna dair bir ibare bulunmamaktadır.
Borçlar Hukuku Açısından,
Davacının Sözleşme Cezası Talebi Bakımından,
a... AŞ ile ... Ltd Şti (BAYİ) arasında kurulan “... AŞ Bayilik Sözleşmesi” ile Bayi, ...’in üzerinde tasarruf hakkına sahip olduğu ..., ..., ... Köyünde kaim 861 no.u taşınmazdaki akaryakıt istasyonunda ...’den satın alacağı petrol ürünlerini ve ...’in öngöreceği diğer malları kendi nam ve hesabına iştigal etmek suretiyle satacağı bir servis satış istasyonu işletmeyi, taahhüt etmiştir. Bayilik sözleşmesinin sürekli borç ilişkisi niteliğinde olduğu, taraflar arasında özel bir güven ilişkisinin kurulduğu kabul edilmektedir. (Nilay Şenol, Bayilik Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Sona Ermenin Sonuçları, ...Doktora Programı, Doktora Tezi, İstanbul 2010, s.49 vd.)
b.30.10.2011 tarihli ve “imza tarihinden sonra bayiin ...’den yapacağı ilk akaryakıt alımından itibaren beş yıl süreli olan” (m.31) Sözleşme, belirtilen sürenin sona ermesi halinde kendiliğinden sona ermiştir. Taraflar arasında bu konuda bir ihtilaf bulunmamaktadır.
c. Asgari Satış Taahhüdünün İhlali Halinde Sözleşme Cezası, Taahhütname başlıklı belgeye göre ise, Bayi, satışa başlanılan birinci yıldan başlamak üzere her bir sözleşme yılında asgari 910 ton akaryakıt ürünleri (kurşunsuz benzin + motorin) ve 2 ton/yıl madeni yağ satmayı kabul ve taahhüt etmektedir. Buna göre, İşbu taahhütname ile satın almayı kabul ve taahhüt ettiği yıllık satış miktarını gerçekleştirememesi halinde Bayi, ...’e eksik kalan yıllık satış miktarları üzerinden akaryakıt ürünleri 100 ABD Doları/ton tutarında ödeme gününde uygulanmakta olan Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığında cezai şartları ...ödemeyi... kabul etmiştir. Bu hükme göre Bayi, beş yıl süreli sözleşmenin her bir sözleşme yılı bakımından asgari 910 ton akaryakıt ürünü almayı, yıllık satış miktarını gerçekleştirmemesi halinde ise eksik kalan yıllık satış miktarı esas alınarak ton başına bir miktar bedel ödemeyi üstlendiği düzenlendiğinden Bayiin “asgari satım taahhüdünü gerçekleştirme” taahhüdünü ifa etmemesine yönelik bir yaptırım getirildiği için bu taahhüt sözleşme cezası olarak nitelendirilebilir. Her yıl açısından kararlaştırıldığı göz önüne alındığında edim, dönemli edim niteliğindedir.
Mahkememizce söz konusu hükümlerde sözleşme cezasının düzenlendiğine kanaat getirilmiştir. Sözleşme cezası, asıl borç ilişkisine bağlı bir alacak hakkı sağlamaktadır. Borcun ifasıyla birlikte alacak sona erdiği için alacağa bağlı haklar da sona erer: Rehin, kefalet, faiz ve ceza koşulu gibi alacağa bağlı hak ve borçlar da sona erer. (TBK m.131/f.1). Ancak ceza koşulunun ifasını isteme hakkı sözleşmeyle veya ifa anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmuş ise ya da durum ve koşullardan saklı tutulduğu anlaşılmaktaysa, bu faizler ve ceza koşulu istenebilir. (TBK md.131/f.2). Keza TBK m.179/f.2 uyarınca, ceza borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir.
Taahhütnamede (son paragraf) Bayi tarafından, ... lehine doğacak herhangi bir hakkın ... tarafından uzun süre kullanılmış olmasının o hak ve alacaktan ... tarafından vazgeçildiği anlamına gelmeyeceğinin kabul edildiği beyan edilmiştir. Mahkememizce bu hüküm TBK m.179/f.2 uyarınca sözleşmeden doğan çekince olarak değerlendirilerek davacı ...'in, asgari alım taahhüdüne uyulmaması halinde doğacak sözleşme cezası bedelini davalıdan talep edebileceği kabul edilmiştir.
Kaldı ki, TBK m.179/f.1 uyarınca, alacaklı davalının, her yılın sonunda bir önceki yıla ilişkin sözleşme cezasını takip eden yılda henüz ifaya başlamadan önce, çekince ileri sürerek karşı tarafa bildirmesi gerekmektedir. Dava dosyasında bulunan ihtarnamelere göre, ..., ... 11. Noterliğinden keşide ettiği ... yevmiye no.lu ve ... tarihli ihtarnamesiyle, muhatap Bayie, Muhatap'ın taahhüdü kapsamında yaptığı alım/satımlarda 30.10.2014 ile 29.10.2015 tarihleri arasındaki sözleşme yılında 546,397 ton eksik ürün miktarı tespit edilmiş olup belirtilen sözleşme yılı için 54.639,70-Amerikan Doları tutarında cezai şart tahakkuk ettiği, Muhatap ile olan ticari ve hukuki ilişkinin zedelenmemesi adına muhatabın bir an önce ürün alım/satımına ilişkin taahhütlerini yerine getirmesi gerektiği, yukarıda belirtilen cezai şart bedellerine ve fazlaya/hataya ilişkin haklarını saklı tuttuklarını beyan etmiştir. (... Noterliğinin... tarihli yazısı ve ekindeki belgelere göre Tebliğ: Aynı işyerinde yetkili çalışan 18.04.2016). ..., ... 34. Noterliğinden keşide ettiği ... yevmiye no.lu ve 03.12.2014 tarihli ihtarnamesiyle, muhatap Bayie, Muhatabın 30.10.2013 ile 30.10.2014 tarihleri arasındaki sözleşme yılında 883 ton eksik ürün miktarı tespit edilmiş olup belirtilen sözleşme yılı için 88,300-USD tutarında cezai şart tahakkuk ettiği, Muhatap ile olan ticari ve hukuki ilişkinin zedelenmemesi adına muhatabın bir an önce ürün alım/satımına ilişkin taahhütlerini yerine getirmesi gerektiği, yukarıda belirtilen cezai şart bedellerine ve fazlaya/hataya ilişkin haklarını saklı tuttuklarını beyan etmiştir. (... 34. Noterliğinin ... tarihli yazısı ve ekindeki belgelere göre Tebliğ : 08.12.2014, aynı işyerinde yetkili işçi). Yargıtay, asgari ürün taahhütlerinin bayi tarafından ifa edilememesi halinde sözleşme gereğince uygulanacağı öngörülen yaptırımı, ifaya ekli sözleşme cezası olarak nitelendirmekte ve TBK m.179/f.2 uyarınca, aksi sözleşmede kararlaştırılmadığı sürece, alacaklının, çekince koymadan ifayı kabul etmiş veya sözleşmeden doğan edimlerini ifa etmeye devam etmişse bu takdirde de ceza koşulunu isteyemeyeceği, yıllık asgari ürün alımı taahhüdü bulunmasına rağmen yıllar itibariyle bu taahhüde uyulmamış ise tedarikçi (sağlayıcı) firmanın, hem ifayı hem de ceza koşulunu talep edebilmesi için takip eden yılda henüz bayiye mal vermeden önce ceza koşulu ile ilgili “çekince” (ihtirazi kayıt) bildirmesi ya da bu konuda bayiye noterden bir ihtarname göndermesi gerektiğine içtihat etmiştir. Alacaklı, çekince koymadan ifayı kabul etmiş veya sözleşmeden doğan edimlerini ifa etmeye devam etmişse bu takdirde de ceza koşulunu isteyemez. Mahkemece söz konusu ihtarnamelere konu sözleşme cezası bakımından, TBK m.179/f.2 çerçevesinde gerekli çekincelerin ihtarnameler ile ileri sürüldüğüne kanaat getirilmiştir.
Sonuç olarak, davalının beş yıl süreli sözleşmenin her bir sözleşme yılı bakımından asgari 910 ton akaryakıt ürünü almayı, yıllık satış miktarını gerçekleştirmemesi halinde ise eksik kalan yıllık satış miktarı esas alınarak ton başına bir miktar bedel ödemeyi üstlendiği nazara alındığında Davalının/Bayiin “asgari satım taahhüdünü gerçekleştirme” taahhüdünü ifa etmemesine yönelik bir yaptırım getirildiği için bu taahhüt sözleşme cezası olarak nitelendirilmiştir. Davalı, sözleşme süresi boyunca 4.550 Ton ürün alım taahhüdünde bulunmuştur, 3.315,67 ton eksik ürün almıştır ve 3.315,67 Ton x 100 USD = 331.567 USD ceza tutarı hesap edilmiştir. Davalının Taahhütnamede ... lehine doğacak herhangi bir hakkın ... tarafından uzun süre kullanılmamış olmasının o hak ve alacaktan ... tarafından vazgeçildiği anlamına gelmeyeceğini kabul ettiği nazara alınarak ve bu hüküm TBK m.179/f.2 uyarınca sözleşmeden doğan çekince olarak değerlendirilerek davacının asgari alım taahhüdüne uyulmaması halinde doğacak sözleşme cezası bedelinin tamamını davalıdan talep edebileceği, talep edilen sözleşme cezası miktarının genel ahlak kurallarını ihlal etmediği- borçlunun ekonomik özgürlüğünün aşırı derecede ihlal etmediği- kanısı ile ve taleple bağlı kalınarak 20.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyen avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar vermek gerekmiştir.
TBK m.146 uyarınca asıl borç bakımından on yıllık genel zamanaşımının uygulanması gerektiği ve borcun sözleşmenin sona ermesiyle birlikte muaccel olduğu kabul edilerek zamanaşımı süresi sözleşmenin sona ermesinden itibaren 10 yıl olup henüz asıl borca ilişkin zamanaşımı süresinin dolmadığı anlaşılmakla zamanaşımı defiinin reddine karar vermek gerekmiştir.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmelerle eski sözleşmelerden bağımsız yeni bir işleticilik ilişkisinin başladığı, 15 yıl süreli intifa hakkının tapudan kaldırılacağı hususunda tarafların anlaştıkları, intifa bedelinin ödenip ödenmediği veya bu tutarla ilgili herhangi mutabakatsızlık olduğuna dair bir ibare bulunmadığı dikkate alınarak takas mahsup talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Açıklanan yasal, gerektirici nedenlere göre;
Davanın kabulü ile, 20.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyen avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Harçlar Kanununca alınması gerekli 1.366,20 TL ilam harcından peşin yatırılan 341,55 TL harcın mahsubu ile bakiye 1.024,65 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydedilmesine,
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-13,14.maddeleri ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği 26.maddesi gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.560,00 TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydedilmesine,
Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T gereğince hesaplanan 17.900,00 TL avukatlık ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Davacı tarafından yapılan 80,70 TL başvuru harcı, 341,55 TL peşin harç, 12.000,00 TL bilirkişi ücreti, 474,75 TL tebligat ve posta giderleri olmak üzere toplam 12.897,00 TL yargılama giderlerinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kullanılmayan bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair Kesin olmak üzere verilen karar taraf vekillerinin yüzüne karşı açıkça okunup, usulen anlatıldı. 12/06/2024

Katip ...
¸e-imzalıdır

Hakim ...
¸e-imzalıdır