İSTANBUL 21. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C.
İSTANBUL
21. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2021/115 Esas
KARAR NO : 2024/389

DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 21/02/2021
KARAR TARİHİ : 13/06/2024

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesi ile, müvekkilinin, davalı firma ... A.Ş'nin kargo şubesi olarak faaliyet gösteren ... şubesinin acenteliğini yapmak için davalı firma ile 14.06.2017 tarihinde sözleşme imzaladığını, davalı ile yapılan bu acentelik sözleşmesi kapsamında müvekkilinden 50.000,00 USD tutarlı bir senet için teminat 1 adet 45.000,00 TL tutarında senet verilecek olan eğitim hizmeti için verildiğini, ayrıca normalde diğer acentelerin istenen gayrimenkul ipotek senedi müvekkilinden istenmediğini, müvekkilinin, davalı firma ile yapmış olduğu sözleşme kapsamında düşen bütün yükümlülükleri yerine getirerek acenteliğini yapmış olduğu kargo şubesinin kendisine ait araçlarla işletmeye başladığını, 2017 Ağustos-Eylül ayında ...isimli firma ... Şubesi alanında müvekkilinin sorumlu olduğu alana taşındığını, müvekkilinin hak edişlerinden her ay 10.000,00 TL şeklinde yapılan bu kesintilerden sonra davalı firmaya çekmiş olduğu ... 4. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile yapılan bu kesintilerin hukuka aykırı olduğunu, hak edişlerinden yapılan bu kesintilerin durdurulması ve yapılan kesintilerin iade edilmesi, aynı zamanda demirbaşlar için alınan, ödemesi yapılan senetler ile 50.000,00 USD'lik teminat senedinin iadesini talep ettiğini, ancak bu senetlerin müvekkiline iade edildiğini, müvekkilinin, takibe konulan senet ile ilgili olarak icra hukuk mahkemesinde açılan davada, davalının cevabında belirtildiği üzere müvekkilinin söz konusu senedi 08.10.2019 tarihinde ... ilinde borca karşılık olarak davalıya vermesinin söz konusu olmadığını, söz konusu senet sözleşme tarihi olan 14.07.2017 tarihinde imzalandığını, senet bedelinin 50.000,00 USD olmasının ancak takibe konulan miktarının 118.602,44 TL olması da davalının kötü niyetini açıkça ortaya koyduğunu, söz konusu senedin teminat senedi olduğunu, senedin sözleşme esnasında verilen teminat senedi olduğundan, senedin imzalandığı tarihte davalı firma yetkili olan birçok tanıklarının bulunmadığını, açıklanan nedenlerle öncelikle kötüniyetle açılan takibin durdurulmasını akabinde iptalini, ... 31. İcra Müdürlüğünün .. E sayılı dosyasına konu 08.10.2019 keşide tarihli 08.11.0219 vade tarihli, 50.000,00 USD bedelli senedin teminat senedi olduğundan tespitine ve teminat senedi ile kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılamayacağından takibin iptalini, ... 31. İcra Müdürlüğünün ...sayılı dosyasına dayanak teşkil eden senetten dolayı (teminat senedi olması) ve müvekkilin acentesi olduğu firmadan kaynaklı olarak herhangi bir borcunun bulunmaması dikkate alınarak müvekkilinin borçlu olmadığının tespitini, kötü niyetle hareket ederek müvekkilin ticari hayatından onarılmaz zararlar veren davalı firmanın %20'den aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Usulüne uygun davetiyeye rağmen davalı tarafın cevap dilekçesi sunmadığı anlaşıldı.
DELİLLER VE GEREKÇE:
Dava, İİK'nın 72. maddesi uyarınca icra takibinden tarihinden sonra açılan menfi tespit istemine ilişkindir.
Davacı vekili, mahkememiz tensip zaptı ile birlikte istenilen eksiklikleri dosyaya sunmuştur.
... 31. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; davalı tarafından, davacı aleyhine 08/10/2019 düzenleme ve 08/11/2019 vade tarihli 50.000,00 USD bedelli bonoya dayalı olarak, kambiyo senetlerine özgü takip yoluyla icra takibi başlatılmıştır. Takibin dayanağı olan bononun TTK'nın 776.maddesinde yazılı unsurlarının tam olduğu ve tüm unsurları bulunan bononun takibe konu edildiği anlaşılmıştır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın halli bakımından dosya mali müşavir, nitelikli hesap uzmanı ve karayolu taşımacılığı alanında uzman heyet tevdii edilmiş, 24.02.2022 tarihli bilirkişi raporu ile; "... 31. İcra Müdürlüğünün ... E. Sayılı dosyasına konu 08.10.2019 keşide tarihli 08.11.2019 vade Tarihli 50.000,00 USD bedelli senedin için icra takibi açıldığı dosya içeriğinin tetkikinden tespit edildiği, davalı ... Kargo yasal defter ve belgelerini incelemeye ibraz etmediği için teminat senedinin kaydı tespit edilemediği, davalı ... kargo yasal defter ve belgelerini incelemeye ibraz etmedi, uygun kayıt tutulup tutulmadığı hususunda müspet bir tespit yapılamadığı, davalı ve davacı taraf arasında kargo taşımacılığına dayanan acentelik sözleşmesinin kurulduğu, 2017 yılına ait taraflarca da imza altına alınan 2019 yılında Ek protokol yolu ile ana sözleşme içeriğinde güncelleme yapılan yazılı Ana sözleşme ve Ek protokolleri uyarınca da taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin sabit olduğu, davalının fesih ihtarının haklı nedene dayandığı, dava konusu senedin teminat senedi olarak verildiğine ve bu senedin karşılıksız kaldığına ilişkin somut bir delil sunulmadığından davacının iddiasının ispata muhtaç olduğu..." şeklinde görüş bildirilmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş olup, rapora karşı taraflarca beyan ve itiraz dilekçesi sunulduğu anlaşılmıştır.
Taraf itirazları birlikte değerlendirilmiş ve kök rapor hazırlayan bilirkişi heyetinden ek rapor tanzim edilmesi istenilmiş olmakla, 22.06.2022 tarihli ek bilirkişi raporu ile; "... 31. İcra Müdürlüğünün ... E. Sayılı dosyasına konu 08.10.2019 keşide tarihli 08.11.2019 vade Tarihli 50.000,00 USD bedelli senedin için icra takibi açıldığı dosya içeriğinin tetkikinden tespit edildiği, davacı ... A.Ş firmasının incelemeye ibraz edilen ticari defterlerinin tetkikinde , 6102 Say. TTK m.64 ve VUK.182 gereğince mecburi olan tabloda belirtilen 2017-2018-2019 yılı ticari defterlerinin e-defter olarak tutulduğu, 1 sıra nolu e-defter tebliği gereğince ocak ayı beratlarının açılış, aralık ayı beratlarının kapanış tasdiki yerine geçtiği, 2017-2018-2019 yılı Ocak ve Aralık beratlarının süresi içinde alınmış olduğu ve envanter defterlerinin açılış tasdiklerinin süresinde yaptırılmış olduğu, davacı yanın Ticari defterlerinin 6102 sayılı TTK. İlgili hükümleri yönünden usulüne uygun tutulmuş olduğu kanaatine varılmıştır. Ticari defterlerinin HMK 222 mad. gereğince davacı lehine delil niteliği Sayın Mahkemenizin takdirlerindedir. Davalı ve davacı taraf arasında kargo taşımacılığına dayanan acentelik sözleşmesinin kurulduğu, 2017 yılına ait taraflarca da imza altına alınan 2019 yılında Ek protokol yolu ile ana sözleşme içeriğinde güncelleme yapılan yazılı Ana sözleşme ve Ek protokolleri uyarınca da taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin sabit olduğu, davalının fesih ihtarının haklı nedene dayandığı, dava konusu senedin teminat senedi olarak verildiğine ve bu senedin karşılıksız kaldığına ilişkin somut bir delil sunulmadığından davacının iddiasının ispata muhtaç olduğu..." şeklinde görüş bildirmişlerdir.
Ek bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş olup, rapora karşı taraflarca beyan ve itiraz dilekçesi sunulduğu anlaşılmıştır.
Taraf itirazları birlikte değerlendirilmiş ve kök rapor hazırlayan bilirkişi heyetinden ek rapor tanzim edilmesi istenilmiş olmakla, 13.12.2022 tarihli ek bilirkişi raporu ile; "... 31. İcra Müdürlüğünün...E. Sayılı dosyasına konu 08.10.2019 keşide tarihli 08.11.2019 vade tarihli 50.000,00 USD bedelli senedin için icra takibi açıldığı dosya içeriğinin tetkikinden tespit edildiği, davacı .... Kargo nın, 6102 Say. TTK m.64 ve VUK.182 gereğince mecburi olan tabloda belirtilen 2017-2018-2019 yılı ticari defterlerinin e-defter olarak tutulduğu, 1 sıra no.lu e-defter tebliği gereğince ocak ayı beratlarının açılış, aralık ayı beratlarının kapanış tasdiki yerine geçtiği, 2017-2018-2019 yılı Ocak ve Aralık beratlarının süresi içinde alınmış olduğu ve envanter defterlerinin açılış tasdiklerinin süresinde yaptırılmış olduğu, davacı yanın ticari defterlerinin 6102 sayılı TTK. İlgili hükümleri yönünden usulüne uygun tutulmuş olduğu kanaatine varılmıştır. Ticari defterlerinin HMK 222 mad. gereğince davacı lehine delil niteliği sayın mahkemenizin takdirlerindedir. Davalı ...firmasının yasal defterleri üzerinde yapılan tespitlerde Davacı ... Firmasının c/hesap alacak bakiyesinin 31/12/2017 tarihi itibari ile 32.821,83 TL olduğu tespit edilmiştir. Davalı ve davacı taraf arasında kargo taşımacılığına dayanan acentelik sözleşmesinin kurulduğu, 2017 yılına ait taraflarca da imza altına alınan 2019 yılında ek protokol yolu ile ana sözleşme içeriğinde güncelleme yapılan yazılı ana sözleşme ve ek protokolleri uyarınca da taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin sabit olduğu, davalının fesih ihtarının haklı nedene dayandığı, dava konusu bononun davalıya teminat amacıyla verilmiş olduğu, zarar ve alacak talebinde bulunulabilmesi için zarar ve alacak iddialarının geçerli delillerle ispat edilmesi gerektiği, davalı tarafından ispat yükümlülüğünün yerine getirilmediği, tam tersine davalının ticari defterleri dikkate alındığında, davalının davacıya borçlu olduğu, bu bakımdan davacının iddiasının haklı olduğu..." şeklinde görüş bildirilmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş olup, rapora karşı taraflarca beyan ve itiraz dilekçesi sunulduğu anlaşıldı.
Mahkememizin 16.03.2023 tarihli duruşmasında, "fesih tarihi itibari ile alacak, borç durumu incelenerek alacak durumunda değişiklik olması durumunda bunun nedeni ve ticari defterlerde dayanağının olup olmadığı, yine daha önce tespiti istenen dava konusu senedin davalı defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, eğer davalı dava dışı ... firmasının borcunu davacıya yansıttı ise bunu isteyip isteyemeyeceği hususlarında ek rapor tanzim edilmesinin istenmesine," karar verildiği ve bilirkişi heyetinden ek rapor tanzim edilmesi istenilmiş, 13.06.2023 tarihli ek bilirkişi raporu ile; "...davalı, dava dışı ...firmasının borcunu 31/08/2019 tarihinde cari hesabına suistimal nedeniyle hak ediş tutarından düşülen bedel açıkması ile 124.000 TL hesaplara aktardığı tespit edilmiştir. .. firma konkordato ilan edince, firmanın ... Kargo'ya olan 300.000 TL'lik çek borcunun 124.003 TL'si suiistimal alacağı olarak yansıtıldığı, ...'ın acenteliğini yaptığı birimin müşteri olan... firmasından aldığı 31/07/2019 tarihli 300.000 TL lik çek karşılıksız çıkmıştır, bu çekin 124.000 TL lik kısmının...hesabına borç olarak yazıldığı kalan kısmının şüpheli alacaklar hesabında tutulduğu tespit edilmiştir. Acentelik sözleşmesinde de karşılıksız çek ile ilgili uygulanacak işlemler açıkça belirtildiği görülmüştür..." şeklinde görüş bildirmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş olup, rapora karşı taraflarca beyan ve itiraz dilekçesi sunulduğu anlaşıldı.
Mahkememizin 15.02.2024 tarihli duruşmasında; "Dava konusu senedin, davalının ticari defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, icra takibi itibariyle davacı ve davalı arasındaki alacak borç durumunun taraf ticari defterleri incelenmek suretiyle tespiti ile raporlar arasındaki çelişki giderilmek ve davacının ayrıntılı itirazları da irdelenmek suretiyle EK RAPOR hazırlanmasının istenilmesine," denildiği anlaşılmakla, bilirkişi heyetinden ek rapor tanzim edilmesine karar verilmiş olup, 21.04.2024 tarihli ek bilirkişi raporu ile; "...davalının fesih ihtarının haklı nedene dayandığı, dava konusu bononun davalıya teminat amacıyla verilmiş olduğu kanaatine varıldığı, zarar ve alacak talebinde bulunulabilmesi için zarar ve alacak iddialarının geçerli delillerle ispat edilmesi gerektiği, davalı tarafından ispat yükümlülüğünün yerine getirilmediği, tam tersine davalının ticari defterleri dikkate alındığında, davalının davacıya borçlu olduğu, bu bakımdan davacının iddiasının haklı olduğu, dava konusu senet davacı ... firmasının cari dönem hesaplarında mevcut olmadığı 13/06/2023 tarihli bilirkişi ek raporunda tespit edilmiştir. Davacının itiraz dilekçesinde 1. Madde de dava konusu senedin davacının cari hesabında yer almadığı belirtilmiş ancak davalı firmanın ticari defterlerinde olup olmadığı hususunda tespit yapılmadığı belirtilmiştir. Davalının yasal defterlerinin incelemesi neticesinde bahse konu senedin mevcut olmadığı tespit edilmiştir. Davacının itiraz dilekçesinde 4. Madde de 118,602,44 TL lik borç için neden 50.000 USD lik senet verilmesinin mantıklı olup olmadığı hususunun tahlili istenmiş, 13/06/2023 tarihli bilirkişi ek raporunda bahse konu senedin teminat senedi maksadıyla düzenlendiği yönündeki görüş ve kanaatimizi belirtmiş olup takdir yüce mahkemenindir..." şeklinde görüş bildirmiştir.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş olup, rapora karşı taraflarca beyan ve itiraz dilekçesi sunulduğu anlaşıldı.
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde:
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın temelinin; davacının, davalıya vermiş olduğu 50.000,00 USD bedelli senedin verildiği esnada boş olan düzenleme ve ödeme tarihleri doldurularak takibe konulması ve bu senedin teminat senedi olarak verilmiş olup herhangi bir borçları olmadığı iddialarına dayandığı görülmektedir.
Kıymetli evrak ve bu bağlamda bir kambiyo senedi olarak bono, içerdiği hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemediği ve başkalarına da devredilemediği vasıflı ve soyut bir borç ikrarıdır (eTTK m.557, TTK m.645 ve Öztan, F.: Kıymetli Evrak Hukuku, 2.b., Ankara 1997, s.975; Kınacıoğlu, N.: Kıymetli Evrak Hukuku, 5.b., Ankara 1999, s.247). Bononun keşidecisi, bonoda gösterdiği belirli bir bedeli kayıtsız ve şartsız olarak bizzat ödemek konusunda soyut bir vaadde bulunmaktadır. Soyutluk (mücerretlik) ise senedin içerdiği hakkın doğumuna sebep olan temel hukuki ilişkinin senet metninden anlaşılamaması anlamına gelir. Soyutluğun senede yüklediği ilk özellik, hamilin artık senette gösterilen alacağın alacaklısı olduğu konusunda, senetten başka bir delil sunmasına gerek bulunmaması; alacağını sadece bu senetle ispatlayabilmesidir (Öztan, s.173; Poroy, R./Tekinalp, Ü.: Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, 15.b., İstanbul 2001, s.25).
Bonolar kural olarak, birer kredi vasıtasıdır. Uygulamada bonoların teminat amacıyla da düzenlendiği görülmektedir. Gerçekten de taraflar arasındaki alt ilişkiden bir borç doğup doğmayacağı ve doğacaksa bunun tutarının ne olduğunun belli olmadığı hâllerde dahi taraflar bono düzenleyebilir ya da mevcut bir bonoyu bu amaçla ciro edebilirler (TTK m.689). Bono metnine teminat amacıyla verildiğinin yazılması hâlinde senedin soyutluğu ortadan kalkmakta ve devir kabiliyeti sınırlanmakta, bu ibarenin yazılmaması hâlinde ise keşidecinin teminat iddiasının ispatlanması, lehdarla sınırlı olmak üzere, yazılı delile ihtiyaç göstermektedir; lehdar dışındaki kambiyo alacaklılarına karşı teminat iddiası ise bunlar bonoyu kötü niyetle veya ağır kusur ile iktisap etmiş olmadıkça, ileri sürülememektedir (kıyasen TTK m.680).
Bir “teminat bonosu”ndan söz edilebilmesi için ya bonoyu düzenleyen kişinin temel ilişkiden kaynaklanan ediminin (cezai şart öngörülen durumlar dışında) doğrudan doğruya belirli bir para borcunun ödenmesi olmaması yani paradan başka bir edim olması ya da alacaklının uğrayacağı muhtemel zararları güvenceye bağlamak amacı ile bonoyu vermiş olması gerekir. Bononun teminat amaçlı verildiğinin kabul edilebilmesi için, neyin teminatı olarak verildiğinin ya bononun önündeki veya arkasındaki yazılar veya ayrı bir belge ile teminat senedi olduğunun kanıtlanması gerekir. Bononun sözleşmenin teminatı olarak verildiği iddiası kişisel def'i olup, TTK’nın 778/a bendinin göndermesi ile uygulanması gereken TTK’nın 687. maddesinin 1. fıkrası uyarınca kişisel defiler temel ilişkinin tarafları arasında ileri sürülebilir. Senedin üçüncü kişiye ciro veya teslim yolu ile devredilmesi hâlinde bu definin iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi mümkün değildir.
Eldeki davada davacı vekili, takibe konu edilen senedin teminat amaçlı verildiğini iddia ederek menfi tespit davası açmıştır. Yargılama aşamasında, davcı taraf bu iddiasını yani senedin teminat amaçlı verildiği ididasını kanıtlayan bir yazılı delil veya belge sunmamıştır. Davacı her ne kadar fatura ve cari hesapta davalıya borçlu olmadığını iddia etmekte ise de takibin kambiyo senedine dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Bono metninde, takip konusu bononun teminat senedi olduğuna ilişkin bir açıklama bulunmadığı gibi, taraflar arasındaki sözleşmede de açıkça dava ve takip konusu olan bono tarif edilerek bu bononunu teminat amacıyla verildiği belirtilmemiştir. Diğer bir deyişle, taraflar arasındaki uyuşmazlık cari hesap alacağına ilişkin olmayıp, imzası davacı tarafından inkâr edilmeyen bonoya ilişkindir. Davacı, bononun teminat bonosu olduğunu veya başka bir nedenle geçersiz olduğunu ya da ödendiğini usulüne uygun delillerle kanıtlamamıştır.
Tüm dosya kapsamı incelendiğinde; davacı tarafça takibe konu senedin teminat senedi olduğu ileri sürülmüş ise de; taraflar arasındaki sözleşmede açıkça dava konusu bononun teminat olarak alınacağının belirtilmediği, bononun unsurlarının sözleşmede tarif edilmediği, yalnızca teminat mektubu verilecektir ifadesini içerdiği ancak açık bir şekilde neyin teminatı olduğu ve hangi senedin verileceğinin sözleşmede yer almadığı, senetteki borcun olmadığına dair iddianın senedin soyut borç ikrarı niteliğinde olduğundan yerinde görülmediği, senedin bedelinden az miktarda takip yapılabileceği kanaatiyle; takibe konulan senedin teminat senedi olduğunun davacı tarafça kesin delille ispatlanması gerekirken ispatlanamadığı anlaşılmış olup davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının davasının REDDİNE,
2-Alınması gerekli harç peşin alındığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-A.A.Ü.T gereğince hesaplanan 20.048,43 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5-Dosyada artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere karar verildi, verilen karar usulen okundu anlatıldı. 13/06/2024

Katip
¸e-imzalıdır

Hakim
¸e-imzalıdır

"Bu belge 5070 Sayılı Kanun hükümlerince elektronik imza ile imzalanmıştır."