İSTANBUL 20. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C.
İSTANBUL
20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/433 Esas
KARAR NO : 2024/261
DAVA : İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ : 20/07/2023
KARAR TARİHİ : 22/03/2024

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TALEP: Davacı vekili tarafından sunulan 20/07/2023 tarihli dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile iş ilişkisi olan dava dışı ... ... tarafından keşide edilerek müvekkiline verilen ... Bankası ... Şubesine ait ... Seri No'lu, 31.03.2023 tarihli 100.000,00-TL bedelli çek dava dışı ... Tekstil - ... ... 'a gönderilmek üzere 09.12.2022 tarihinde kargoya verildiğini fakat çek kargo paketi içerisinde çalındığını, çalınan çek bulunamadığından ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/... Esas sayılı dosyasından çek iptali davası açıldığını, yargılama sırasında çekin davalının yedinde olduğunun tespiti üzerine mahkeme tarafından çeki elinde bulunduran davalıya karşı çek istirdadı davası açmak için taraflarına süre verildiğini, ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/... Esas sayılı dosyasına ... .ş. Tarafından verilen 06.06.2023 tarihli cevabı yazı ekinde yer alan çekin arkalı önlü görüntüsü incelendiğinde; çekin, müvekkilinin imzası taklit edilmek suretiyle dava dışı şirketlere ciro edildiği anlaşıldığını, ayrıca çalıntı çek sebebiyle ... Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, 2022/... numaralı soruşturma dosyasına yetkisizlik kararı verildiğini, ... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2023/... numaralı dosyası ile soruşturma devam ettiğini, çalıntı çeki elinde bulunduran şirket iyi niyetli olmadığını, dava konusu çalıntı çekin arkasında bulunan kaşe ve imzaların sahte olduğunu yapılacak imza incelemeleriyle de ortaya çıkacağına, kendisine getirilen çeki bizzat ciro eden firma yetkililerinden almadığını, çalıntı çekin birileri tarafından sahte kaşe ve imzalar ile tahsil edilmeye çalışıldığını, çekin çalıntı olduğu ya da çalıntı olabileceği davalı tarafça bilindiğini, çek her ne kadar illetten mücerret bir ödeme aracı olsa da ticari hayatta çekin bir alacağa istinaden verilmesi gerektiğini, mücerretlik ilkesi gereği, senette yer alan hak ile bu hakkın oluşumuna neden olan temel borç ilişkisi arasındaki bağ ortadan kalkmış ise de alacaklı ile borçlu arasında mevcutta bir temel borç ilişkisinin varlığı gerektiğini, davalıdan önce cirosu bulunan şirket ile dava dışı ... vergi kimlik numaralı ... Ticaret Anonim Şirketi arasında bahse konu miktarda temel borç ilişkisinin bulunmadığını yapılan inceleme neticesinde ortaya çıkacağını, davalı firmanın dava konusu çeki iktisabında ağır bir kusuru bulunduğunu, dava konusu çek çalındığı öğrenildiği anda yukarıda bilgileri verilen dosyalar ile savcılığa ihbarda bulunulduğunu ve çek iptali davası açıldığını, ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/... Esas sayılı dosyasından verilen 16.12.2022 tarihli ödemeden men yasağı gereği ... Bankası - ... /Gaziantep Şubesi'ne ödeme yasağı konulması için müzekkere yazıldığını, çek üzerinde ödemeden kararı işlenmiş ve çekin Mahkemeye ibrazı için Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde ilk ilan 21.12.2022 günü olmak üzere 3 kez ilan edildiğini, basiretli bir tacirin iktisap edeceği çekle ilgili araştırma yapması, ilgili bankadan çekin sordurulması gerektiğini ancak davalının çalıntı olduğu belli olan çeki iktisap ederken basiretli bir tacir gibi davranmadığını, ağır bir ihmal gösterdiğini, davalı tarafından çekin geri verilmesi gerektiğini, müvekkili talebinin bir miktar paranın ödenmesi alacak veya tazminat değil kıymetli evrak olarak çeki haksız olarak elinde bulunduran hamilden çekin iadesi olduğundan TTK'nin 792. maddesi kapsamında açılan çek istirdadı davasında arabulucuya başvurmanın dava şartı olmadığından arabuluculuğa başvurulmadığını, açıklanan ve ortaya çıkan yeni deliller ile mahkemenin re'sen dikkate alacağı nedenşerle davalı iyi niyetli hamil olmadığını, iyi niyetli olsa dahi ağır kusuru bulunan davalının elinde bulunan çekin istirdadına ve müvekkilinin meşru hamil sıfatıyla alacaklı olduğunun tespitine karar verilmesini ve dava konusu çeke dayalı davalı ya da üçüncü kişilerce icra takibine geçilmesi halinde icranın durdurulması yönünde ihtiyatı tedbir karar verilmesini ve müvekkili elinden rızası dışında çıkan ... /Gaziantep Şubesine ait ... Seri No'lu, 31.03.2023 tarihli 100.000,00-TL bedelli Çekin İstirdadına ve müvekkilinin meşru hamil sıfatıyla alacaklı olduğunun Tespitine ve yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmişlerdir.
CEVAP : Davalı vekili tarafından sunulan 08/08/2023 tarihli cevap dilekçesinde özetle; Davalı müvekkili şirketin yetkili ve meşru hamili olduğu ... /Gaziantep şubesine ait ... seri numaralı, 31.03.2023 keşide tarihli ve 100.000,00-TL bedelli çeke istinaden müvekkili aleyhine ikame edilen işbu istirdat davası tamamen soyut ve herhangi bir hukuki dayanağı haiz olmayan iddialara dayandığını, davacı taraf dava konusu çekin ... ... tarafından keşide edilerek davacıya verildiğini, akabinde çekin dava dışı ... ... ... 'a gönderilmek üzere 09.12.2022 tarihinde kargoya verildiğini beyan ettiklerini, davacı taraf lehine keşide edilen çekin davacı tarafından cirolanmasının akabinde dava dışı 3. Bir firmaya gönderilemek istenirken çekin çalındığı ifade edildiğini, çekte ilk ciro lehtara ait olması gerektiğinden ve çeki cirolamadan 3. Bir firmaya çekin gönderilmesi mümkün olmadığından davacının çekteki imzasına yönelik yapmış olduğu iddialar gerçeğe uygun olmadığını, müvekkili firma ise söz konusu çeki ticari faaliyetleri neticesinde iktisap ettiğini, ticari defter ve kayıtlarını da intikal ettirdiğini ve akabinde nakit ihtiyacı sebebi ile iktisap etmiş olduğu söz konusu çeki yasaya ve usule uygun olarak tahsili yoluna gittiğini, bu sebeple iyiniyetli üçüncü kişi olan davalı müvekkili firma dava konusu çekin sıhhatli biçimde birbirini takip eden ciro zinciri içerisinde bulunan yetkili ve meşru hamili olduğundan davanın reddinin gerektiğini, söz konusu çekin üzerindeki ciro silsilesi tam ve birbirini düzgünce takip eden cirolardan oluşmakta olup Türk Ticaret Kanunu Madde 790 göz önüne alındığında davalı müvekkilinin çekin meşru hamili olduğu açık olduğunu, müvekkili firmanın çeki kendisine ciro eden firma ile arasındaki ticari ilişkiyi ve çekin hangi ticari faaliyet ile ilgili olarak verildiğini ispat etmek gibi bir yükümlülüğü bulunmasa da durumun meşruiyetine ilişkin mahkeme nezdinde herhangi bir kuşku oluşmaması açısından müvekkili firmanın çeki ne suretle iktisap ettiğini ve çeki müvekkili firmaya ciro eden firma ile arasındaki ticari ilişkiyi ve mal alım satımını gösterir fatura ve tahsilat makbuzu suretlerini sunduklarını, müvekkili şirket de ticari faaliyetinin devamı için nakit paraya ihtiyaç duyan tüm şirketlerin yapacağı şekilde çekin yasal yollardan tahsili yoluna gittiğini, çekin ziyaı gerekçesiyle açılan iptal davasındaki ödemeden men kararı hasımsız olarak verildiği için davaya taraf olmayan iyiniyetli üçüncü kişiyi (çek hamilini) bağlamadığını, ayrıca karşı taraf her ne kadar şikayette bulunulduğunu ifade ediyor olsa da müvekkili firma işbu soruşturma dosyasının tarafı olmadığını ve söz konusu dosyadan karşı tarafın dava dilekçesi ile haberdar olduğunu, davalı müvekkili dava konusu çeki üst cirantası olan dava dışı ... Anonim Şirketinden ticari faaliyetleri neticesinde mal ve hizmet satımı sonucu fatura ve tahsilat makbuzu karşılığı iktisap ederek ticari defter ve belgelerine de bu şekilde yansıttığını, kestiği fatura nedeniyle ortaya çıkan vergisel yükümlülükleri dahi ödeyen müvekkili; gelinen aşamada sattığı mal ve hizmet karşılığı edindiği çeki tahsil edemediğini, oldukça büyük zarar ettiğini, bu kapsamda davalı müvekkili tarafından bir üst cirantası olan ... Anonim Şirketi ve yetkilisine karşı suç duyurusunda bulunulduğunu, soruşturma ... Cumhuriyet Başsavcılığının 2023/... Soruşturma No'lu dosyası ile devam ettiğini, davalı müvekkilinin çeki iktisap ederken davacı tarafın iddialarını bilebilecek durumda olmadığını ve çekin iktisapı anında tamamen iyiniyetli bir şekilde hareket ettiğini ve davacı taraf karşısında iyiniyetli 3. Kişi sıfatına haiz olduğunu,
İlgili Mevzuat, yüksek yargı kararları, dava konusu çek üzerindeki ciro zinciri ve cevap dilekçesi ekinde sunmuş oldukları müvekkili şirket ile çeki kendisine ciro eden şirket arasındaki ticari ilişkiyi gösterir fatura ve belgeler ile davacı tarafın iddialarını ispat edecek herhangi bir kesin delil sunmadığını, işbu davanın reddi ile birlikte davacı aleyhine, alacağın % 20’sindan aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesini, davacı tarafça haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olarak ikame edilen işbu davanın Reddine, davacı aleyhine alacağın %20 oranında tazminata ve %10'u oranında para cezasına mahkum edilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmişlerdir.
DELİLLER :
Çek sureti, BA/BS formları, ... Cumhuriyet Başsavcılığının 2022/... Soruşturma sayılı dosyası, Ticaret Sicil Müdürlüğünden gelen müzekkere cevabı, ... Cumhuriyet Başsavcılığının 2023/... CBS Soruşturma sayılı dosyası, ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2022/... Esas sayılı dosyası, Vergi Kayıtları, Tahsilat Makbuzu, Fatura, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı.
... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2022/... soruşturma sayılı dosyasının incelenmesinde; müşteki ... ... tarafından şüpheli ... Kargo şirketi hakkında hırsızlık suçundan yapılan şikayete ilişkin soruşturmanın yetkisizlik kararı ile ... CBS gönderildiği, ... Cumhuriyet Başsavcılığının 2023/... soruşturma dosyasında ise aynı olaya ilişkin kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği anlaşılmıştır.
... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; davacı ... ... tarafından davamız konusu çeklere ilişkin zayi nedeniyle iptal davası açıldığı ve mahkemeci zayi olan davamız konusu çeklerin bankaya ibraz edilmesi nedeniyle davacıya istirdat davası açmak üzere süre verildiği anlaşılmıştır.
SMMM Bilirkişi ... tarafından hazırlanan 02/01/2024 tarihli bilirkişi raporunda; "... Dava konusunun, keşidecisi dava dışı ... ... olan ve davacı yana verilen ... Bankası ... şubesine ait ... seri numaralı 31.03.2023 tarihli 100.000,00 TL bedelli çek üzerinde bulunan davacı yana ait imzanın sahte olduğu iddiası ile çekin istirdadı ve davacı yanın söz konusu çekin meşru hamili olduğunun tespiti talebinden ibaret olduğu, Davacı yan 25.12.2023 günü saat 14:00'da mahkemeniz duruşma salonunda yapılan incelemeye katılmamış, ticari defter ve belge ibraz etmediği, dosyaya sunduğu 21.12.2023 tarihli beyan dilekçesinde ise davacının tacir olmadığını, bu nedenle davacıya ait defter ve kayıt bulunmadığını bildirmiş olup davacı yan yönünden ticari defter incelemesi yapılamadığı, Davalı yan 25.12.2023 günü saat 14:00'da mahkemeniz duruşma salonunda yapılan incelemeye katılmamış, ticari defter ve belge ibraz etmediği, Davalı yan tarafından dava dışı ... adına düzenlenen 19.12.2022 tarihli ... numaralı “2004'lü ...” açıklamalı 5.128.893,60 TL bedelli fatura ibraz edildiği, yine davalı tarafından dava konusun çekin ... şirketinden alındığına dair 27.12.2022 tarihli tahsilat makbuzu ibraz edildiği görülse de davalı tarafından herhangi bir ticari defter ve belge ibraz edilmediği, Dava konusu çekin ciro silsilesinde yer alan şirketler hakkında Mahkemece ilgili vergi dairelerine müzekkereler yazılmış olduğu, ... şirketinin 30.11.2017 döneminde adresinde bulunamadığından dolayı resen terk ettirildiği, ... şirketinin 30.11.2022 tarihi itibariyle ... terk olarak kaydının sonlandırıldığı görüldüğü, Mahkemece celp edildiği üzere davalı şirketin 2022 yılı BA-BS formları incelendiğinde, davalı şirket tarafından, adresinde bulunmaması sebebiyle 30.11.2017 tarihinde resen terk ettirilen ... şirketine 2022 yılında 3 adet KDV hariç 9.932.048,00 TL bedelli satış faturası düzenlemiş olduğu ve buna karşın ... şirketi tarafından karşılık BA bildiriminin verilmediği görüldüğü, 30.11.2017'de sicilden terk ettirilen şirkete karşın davalı tarafından 2022 fatura düzenlemesi hususu muhasebe normlarıyla örtüşmediği, dolayısıyla davalı tarafça sunulan faturaların gerçekliği davalı yanın ispatına muhtaç olduğu, Netice itibariyle, davacı yan dosyaya sunduğu 21.12.2023 tarihli beyan dilekçesi ile davacı asilin tacir olmadığından ticari defter tutmadığını bildirmiş olup rapor içeriğinde yapılan tespitler ve mevcut belgeler ışığında davacı yanın dava konusu ... şubesine ait ... seri numaralı 31.03.2023 tarihli 100.000,00 TL bedelli çekin istirdadı ile davacı yanın söz konusu çekin meşru hamili olup olmadığı ile ilgili son karar Nihai Takdirin Sayın Mahkemenize ait olacağı..." görüş ve kanaatini bildirmiştir.
HUKUKİ NİTELENDİRME VE GEREKÇE:
Dava, ... Şubesine ait ... Seri No'lu, 31.03.2023 tarihli 100.000,00-TL bedelli çekte ciranta olarak bulunan imzanın davacıya ait olmadığından ve çekin kargoda çalındığından bahisle çekin istirdatına ilişkindir. Mahkememiz görevli ve yetkilidir. İncelenen çek ve belgelere görev dava ve taraf ehliyetleri vardır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 792. maddesindeki, “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklindeki düzenlemenin, çeki elinde bulunduran kişinin geçerli ve birbirini takip eden cirolarla yetkili hamil olduğunu ispat etmesi durumunda ancak çeki kötü niyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap etmesi durumunda iade ile mükelleftir.
HMK'nın 220/3.maddesinde: "Belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf, kendisine verilen sürede belgeyi ibraz etmez ve aynı sürede, delilleriyle birlikte ibraz etmemesi hakkında kabul edilebilir bir mazeret göstermez ya da belgenin elinde bulunduğunu inkâr eder ve teklif edilen yemini kabul veya icra etmezse, mahkeme, duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Şeklinde, "HMK. nun 222/5. Maddesinde "Taraflardan biri tacir olmasa dahi, tacir olan diğer tarafın ticari defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini belirtir; ancak, karşı taraf defterlerini ibrazdan kaçınırsu, ibrazı talep eden taraf iddiasını ispat etmiş sayılır.” şeklinde hüküm bulunmaktadır.
06/06/2023 tarihli ... cevabi yazısında, davaya konu çekin mahkemelik kodu ile işlem yapılarak teslim belgesi ile müşteriye (davalı ... Cephe şirketine) teslim edildiğinin bildirildiği görülmüş ve mahkememizce imza incelemesine esas olmak üzere çek aslını sunmak üzere davalıya HMK 220 maddesi ihtaratlı davetiye tebliğ edilmesine rağmen çek aslı sunulamadığından inceleme yapılamamış olup yine davacı delil listesinde davalı ile cirantaların ticari kayıtlarına dayandığı ve verilen inceleme gününde de davalının defter ve kayıtlarını sunmadığından inceleme yapılmadığı görülmüştür.
Dosya kapsamında toplanan delillerden somut olayda, davacı taraf ... Bankası ... Şubesine ait ... Seri No'lu, 31.03.2023 tarihli 100.000,00-TL bedelli çekte ciranta olarak bulunan imzanın davacıya ait olmadığını, konuyla ilgili ... C.Başsavcılığı' nın 2022/... Soruşturma dosyası ile soruşturma başladığını bildirdiğini, çekteki imzasının davacıya ait olmadığını savunmuştur. Davacının imza ve yazı asıllarının bulunduğu belge asılları getirtilerek dava konusu çek üzerinde imzanın incelemesi için mahkememizce rapor alınmak istenmiş ise de ihtarata rağmen çek aslı elinde bulunan davalı çeki sunmadığından inceleme yapılamamış ve HMK 220 gereği imzanın davacıya ait olmadığı kabul edilmiştir. Tarafların ve çekte cirosu bulunan ilgili şirketlerin ticari defter ve vergi kayıtları üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli bulunan Mali Müşavir bilirkişi raporu ile davacı ile davalı ve diğer ciranta şirketler arasında dava konusu çeklere dayalı mevcut bir ticari ilişkinin bulunmadığının tespit edildiği, davalı ve diğer cirantalar tarafından dava konusu çeklerin haklı olarak iktisap edildiğini ispata yarar belge ve ticari kayıtların sunulmadığı davalı şirketin ve dava dışı ciranta şirketlerin ise gayri faal kağıt üzerinde kurulmuş paravan şirketler olduğu açık olup, düzenlenen dosya kapsamına ve denetime elverişli olan bilirkişi raporlarında da tespit edildiği üzere dava konusu çeklerin ticari ilişki kapsamında davalıların eline geçmediği, haksız iktisap suretiyle ele geçirilen çeklerin davalı tarafından haksız şekilde tahsil edilmeye çalışıldığı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 30/11/2021 tarih 2017/19-2738 Esas, 2021/1513 Karar sayılı içtihadında da belirtildiği haliyle davalının dava konusu çekleri ticari ilişki kapsamında elde ettiğini ortaya koyamadığı ve dava konusu çeklerin haksız şekilde iktisap edilmek suretiyle tahsile çalışıldığı, davalı şirketin yetkili hamil olmadığı anlaşılmıştır. Dosya kapsamında davaya konu çekin davacının elinde iken haksız şekilde ele geçirildiği anlaşıldığından davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KABULÜ ile; Keşidecisi ... ... olan ... Bankası ... Şubesine ait ... Seri No'lu, 31.03.2023 tarihli 100.000,00-TL bedelli çekin davalıdan istirdadı ile davacıya iadesine,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesi gereğince hükmolunan kısım üzerinden hesaplanan 6.831,00-TL nispi karar harcından peşin yatırılan 1.707,75-TL harcın mahsubu ile bakiye kalan 5.123,25-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
3-Davacı tarafından yapılan toplam 4.661,50-TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
4-Davacı taraf yargılama sırasında kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre hesaplanan 17.900,00-TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
5-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri ve vekalet ücretinin üzerinde bırakılmasına,
6-Artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran tarafa re'sen iadesine,
Dair, HMK'nın 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde ... Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkca okunup usulen anlatıldı. 22/03/2024

Katip ...
¸e-imzalı

Hakim ...
¸e-imzalı

Bu belge 5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında E-İmza ile imzalanmıştır.