İSTANBUL 18. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C.
İSTANBUL
18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2021/508 Esas
KARAR NO : 2024/263
DAVA : Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 17/08/2021
KARAR TARİHİ : 15/04/2024

Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA VE TALEP : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı ile davalı arasında “... Mah., ... Cad. No. ... , ... Beldesi, Söke / Aydın” adresinde kurulu bulunan akaryakıt istasyonu için 25.03.2019 tarihinde 5 yıl süreli bir Otogaz Bayilik Sözleşmesi (ve ona ek Çerçeve Protokol ve Taahhütname) imzalandığını, sözleşmeye göre ..., davalıya LPG ürünleri ikmal edecek, davalı da sözleşme şartlarına göre münhasıran ...'ten aldığı bu ürünleri istasyonda son tüketicilere satacağını, davalı istasyonu satmış ve bayilik lisansı EPDK tarafından 27.01.2020'de sona erdirildiğini, EPDK'nın internet sayfasındaki açıklaması; tesisin ... Tic.Ltd.Şti. unvanlı muhataba devri nedeni ile, lisans sahibinin isteği üzerine 27.01.2020 tarihli 5192 sayılı kararla sonlandırıldığını, PDK nezdindeki lisansı sona eren davalının bayilik yapması hukuken imkansız hale gelmiş ve bayiliği (Bayilik Sözleşmesi) sona erdiğini, davalı eksik ürün alarak cezai şarta sebebiyet verdiğini, dağıtım şirketleri ile bayiler arasında imzalanan sözleşme setlerinde bayiler, dağıtım şirketinden yılda en az belli bir tutarda ürün almayı taahhüt ettiklerini, dağıtım şirketleri de bayileri tarafından taahhüt edilen bu tutara göre bayiye gerekli indirim, yatırım ve mali desteği sağladığını, taraflar arasında “öngörülebilirlik” sağlandığını, Bayilik Sözleşmesi ile aynı gün ve onun ayrılmaz bir parçası olarak davalı ile ekli Ürün Alım Taahhütnamesi imzalandığını, buna göre davacıdan yılda en az 450 ton LPG almayı, eksik aldığı ton başına ise 131 TL cezai şart ödemeyi üstlendiğini, 25.03.2019 ile 25.03.2024 tarihleri arasında yürürlükte kalması gereken Bayilik Sözleşmesi, davalının istasyonu devretmesi sebebi ile lisans iptali sonucu süresinden önce 27.01.2020'de sona erdiğini, sözleşmenin yürürlükte kaldığı sürece eksik ürün alarak, lisansının sona erdiği tarih ile bayilik ilişkisinin normalde son bulması gereken dönemde ise hiç ürün almayarak cezai şartı muaccel hale getirdiğini, Taahütnamesi'ne aykırı olarak 2.143,24 ton eksik ürün aldığını, Ton başına cezai şart tutarı olan 131 TL ile çarpıldığında, davalının toplam cezai şart borcunun 280.763,39 TL olduğu olayca hesap edildiğini, aralarındaki bayilik ilişkisi sebebi ile davalının davacıya ayrıca ödenmemiş 25.832,76 TL cari hesap borcu olduğunu, tüm bu talepler hakkında 15.06.2021'de yaptığımız arabuluculuk görüşmesi, Davalı tarafa tebligat yapılmaması sebebi ile anlaşmamayla sonuçlandığını, işbu davaya konu bütün alacaklarımız davalının imzasını taşıyan sözleşmelere dayalı olduğunu, akaryakıt sektörünce uzman bilirkişilere yaptırılacak inceleme ile taleplerimizin kanıtlanacağını, TTK Md. 22 tacirler arası cezai şartta indirim yapılamayacağını ayrıca öngördüğünü, izah olunan ve resen ele alınacak nedenlerle fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik 5.000 TL - Akaryakıt ürün alım taahhüdüne aykırılıktan doğan cezai şart ve 5.000 TL - cari hesap olmak üzere toplam 10.000 TL alacağımızın, sözleşmesel faiz/ticari temerrüt faiziyle beraber davalıdan tahsiline ve tüm yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmişlerdir.
SAVUNMA VE KARŞI TALEP : Davalıya usulüne uygun olarak dava dilekçesi tebliğ edilerek taraf teşkili sağlanmış olup davalı tarafından süresi içerisinde dosyaya herhangi bir cevap dilekçesi verilmediği anlaşılmakla HMK M.128 hükmü uyarınca davalının dava dilekçesinde ileri sürülen vakıaları inkar etmiş sayılmasına karar verilerek yargılama yapılmıştır.
DELİLLER VE GEREKÇE :
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Dava; Davacının davalıdan akaryakıt alım taahhüdü ve cari hesap alacağına ilişkin taleplerini içeren dava olduğu görüldü.
Mahkememizin 06/12/2021 tarihli duruşmasında tarafların karşılıklı iddia ve savunmaları, tarafların ticari kayıtları, dosyaya sunulan deliller bir arada değerlendirilmek suretiyle; davacının alacaklı olup olmadığının tespiti için, mali müşavir bilirkişiden rapor alınmasına karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 29/09/2022 tarihli bilirkişi raporu ibraz edilmiştir.
Raporda özetle; " ... AŞ. STANDART OTOGAZ BAYİLİK SÖZLEŞMESİ
Taraflar arasında düzenlenip 25.03.2019 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesinde;
Madde 8. Satın Alma Taahhüdü Bayi, otogaz istasyonunda satılacak LPG otogazı yalnızca ... dan temin edecektir.
İş bu bayilik sözleşmesi imza tarihinden itibaren başlamak ve 5(beş) yıl tarihine kadar süreyle geçerli olmak üzere imzalanmış olup süresi hitamında kendiliğinden sona erecektir.”
2019 yılı satış tonu 106.788 Kg 106,78 Ton
Taahhüd edilen ton 450,00 Ton
450 Ton (-) 106,78 Ton = 343,22 Ton Eksik Alım
“ton başına 131 TL (yüzotuzbirTürklirası) tutarı üzerinden hesaplanacak kar mahrumiyetini
ödemeyi” taahhüt etmiştir.
343,22 Ton (X) 131,00 TL = 44.961,82 TL (ı.yıl ton eksiği)
Davacı dava dilekçesinde “davalı istasyonu satmış ve bayilik lisansı EPDK tarafından 27.01.2020'de sona erdirildiğini, EPDK'nın internet sayfasındaki açıklaması; tesisin ... Tic.Ltd.Şti. unvanlı muhataba devri nedeni ile, lisans sahibinin isteği üzerine 27.01.2020 tarihli 5192 sayılı kararla sonlandırıldığını, PDK nezdindeki lisansı sona eren davalının bayilik yapması hukuken imkansız hale gelmiş ve bayiliği (Bayilik Sözleşmesi) sona erdiğini” beyan etmektedir.
Sözleşme tarihi 25.03.2019
1. Yıl : 25.03.2019 — 24.03.2020
İşyeri 27.01.2020 tarihinde devir olup bayilik sözleşmesi sona ermiştir. Bayilik sözleşmesinde sözleşme süresi 5 yıl olarak belirtilmiştir. Bayilik sözleşmesine bağlı ürün alım taahhütnamesinde cezai şart belirtilmiş ise de davacının dava dilekçesinde belirttiği üzere 27.01.2020 tarihinde sözleşmenin fesih edildiği göz önüne alınarak geriye kalan 4 yıl için cezai şart uygulamasının takdiri sayın mahkemenizdedir.
... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/... Esas dosyasında yapılan yerinde incelemede ve dosya kapsamındaki evrakların incelenmesinde;
*Davacının 2019 ve 2020 yılları ticari defterleri davacı lehine delil teşkil etmektedir.
*Davacının defterinde davalıdan 25.835,76 TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir.
* Davalı defter ve belge ibraz etmemiştir.
* 343,22 Ton (X) 131,00 TL - 44.961,82 TL (1.yıl ton eksiği) hesaplanmıştır.
* İşyeri 27.01.2020 tarihinde devir olup bayilik sözleşmesi sona ermiştir. Bayilik sözleşmesinde sözleşme süresi 5 yıl olarak belirtilmiştir. Bayilik sözleşmesine bağlı ürün alım taahhütnamesinde cezai şart belirtilmiş ise de davacının dava dilekçesinde belirttiği üzere 27.01.2020 tarihinde sözleşmenin fesih edildiği göz önüne alınarak geriye kalan 4 yıl için cezai şart uygulamasının takdiri sayın mahkemenizdedir.
Mahkememizin 03/04/2023 tarihli duruşmasında dosyanın 29/09/2022 tarihli raporu düzenleyen MALİ MÜŞAVİR bilirkişi ile BORÇLAR HUKUKU NİTELİK HESAP UZMANI'ndan oluşan heyete tevdi ile davacının cezai şart koşulunu oluşup oluşmadığı, oluşmuş ise talep edebileceği tutarı, bu tutarın tahsili halinde davalının ticari mahvına sebebiyet verip vermeyeceği hususlarında da değerlendirme içerecek ve kök rapora vaki itirazlar irdelenecek şekilde ek rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 11/01/2024 tarihli bilirkişi ek raporu ibraz edilmiştir.
Raporda özetle; Taraflar arasında kurulu bulunan akaryakıt istasyonu için 25.03.2019 tarihinde 5 yıl süreli bir Otogaz Bayilik Sözleşmesi'nin imzalandığı, dolayısıyla anılan sözleşme ilişkisinin devam etmesi ve davalının asgari alım taahhüdünü yerine getirmesi koşulunda davacının, bu satışlardan kazanç elde edeceği, Sözleşme ilişkisinin davalı şirketin istasyonu devretmesi üzerine EPDK tarafından lisansının iptal edilmesi sebebiyle sona erdiğinin anlaşıldığı, davalı tarafından istasyonun satılması neticesinde lisansının iptal edilmesi ve dolayısıyla bu durumun sözleşme ilişkisini sona erdirmesi durumunun davacı şirkete atfedilebilecek bir sebep olmadığının düşünüldüğü, bununla birlikte dosya kapsamından anlaşıldığı üzere davalı şirketin taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin akde herhenagi bir aylık bulunmamaktayken sona erdirilmesine sebebiyet vermesinin, kendisine kusur atfedilmesi sonucunu da beraberinde getireceğinin düşünüldüğü,Tüm bu açıklamalardan sonuçla davacının sözleşmede kararlaştırılan cezai şartı talepedebileceği; ancak ... Mahkemece aksi kanaatte olunması durumunda ise davacının cezai şartın tahsilini talep edemeyeceği,Sayın Mahkemece davacının, asgari alım taahhüdünün yerine getirilmemesi sebebiyletalep edebileceği cezai şart tutarının 280.761,82-TL (44.961,82-TL + 235.800,00-TL) olduğu,Dosyaya sunulu bilgi ve belgeler ışığında, 280.761,82-TL tutarındaki cezai şartın fahişolmadığı, davalının ekonomik mahvına sebep olmayacağı; Sayın Mahkemece, hesaplanan bedelin aşırı olduğunun kabulü halinde, bu bedelin tamamen kaldırılabileceği veya kısmen indirime tâbi tutabileceği ifade edilmelidir. Sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır"
" ... AŞ. STANDART OTOGAZ BAYİLİK SÖZLEŞMESİ
Taraflar arasında düzenlenip 25.03.2019 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesinde;
Madde 8. Satın Alma Taahhüdü Bayi, otogaz istasyonunda satılacak LPG otogazı yalnızca ... dan temin edecektir.
İş bu bayilik sözleşmesi imza tarihinden itibaren başlamak ve 5(beş) yıl tarihine kadar süreyle geçerli olmak üzere imzalanmış olup süresi hitamında kendiliğinden sona erecektir.”
2019 yılı satış tonu 106.788 Kg 106,78 Ton Taahhüd edilen ton 450,00 Ton450 Ton (-) 106,78 Ton = 343,22 Ton Eksik Alım“ton başına 131 TL (yüzotuzbirTürklirası) tutarı üzerinden hesaplanacak kar mahrumiyetini
ödemeyi” taahhüt etmiştir.
343,22 Ton (X) 131,00 TL = 44.961,82 TL (ı.yıl ton eksiği)Davacı dava dilekçesinde “davalı istasyonu satmış ve bayilik lisansı EPDK tarafından 27.01.2020'de sona erdirildiğini, EPDK'nın internet sayfasındaki açıklaması; tesisin ... San. ve Tic.Ltd.Şti. unvanlı muhataba devri nedeni ile, lisans sahibinin isteği üzerine 27.01.2020 tarihli 5192 sayılı kararla sonlandırıldığını, PDK nezdindeki lisansı sona eren davalının bayilik yapması hukuken imkansız hale gelmiş ve bayiliği (Bayilik Sözleşmesi) sona erdiğini” beyan etmektedir.
Sözleşme tarihi 25.03.20191. Yıl : 25.03.2019 — 24.03.2020İşyeri 27.01.2020 tarihinde devir olup bayilik sözleşmesi sona ermiştir. Bayilik sözleşmesinde sözleşme süresi 5 yıl olarak belirtilmiştir. Bayilik sözleşmesine bağlı ürün alım taahhütnamesinde cezai şart belirtilmiş ise de davacının dava dilekçesinde belirttiği üzere 27.01.2020 tarihinde sözleşmenin fesih edildiği göz önüne alınarak geriye kalan 4 yıl için cezai şart uygulamasının takdiri sayın mahkemenizdedir.
... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/... Esas dosyasında yapılan yerinde incelemede ve dosya kapsamındaki evrakların incelenmesinde;*Davacının 2019 ve 2020 yılları ticari defterleri davacı lehine delil teşkil etmektedir.*Davacının defterinde davalıdan 25.835,76 TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir.
* Davalı defter ve belge ibraz etmemiştir.
* 343,22 Ton (X) 131,00 TL - 44.961,82 TL (1.yıl ton eksiği) hesaplanmıştır.
* İşyeri 27.01.2020 tarihinde devir olup bayilik sözleşmesi sona ermiştir. Bayilik sözleşmesinde sözleşme süresi 5 yıl olarak belirtilmiştir. Bayilik sözleşmesine bağlı ürün alım taahhütnamesinde cezai şart belirtilmiş ise de davacının dava dilekçesinde belirttiği üzere 27.01.2020 tarihinde sözleşmenin fesih edildiği göz önüne alınarak geriye kalan 4 yıl için cezai şart uygulamasının takdiri sayın mahkemenizdedir.
Mahkememizin 03/04/2023 tarihli duruşmasında dosyanın 29/09/2022 tarihli raporu düzenleyen MALİ MÜŞAVİR bilirkişi ile BORÇLAR HUKUKU NİTELİK HESAP UZMANI'ndan oluşan heyete tevdi ile davacının cezai şart koşulunu oluşup oluşmadığı, oluşmuş ise talep edebileceği tutarı, bu tutarın tahsili halinde davalının ticari mahvına sebebiyet verip vermeyeceği hususlarında da değerlendirme içerecek ve kök rapora vaki itirazlar irdelenecek şekilde ek rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 11/01/2024 tarihli bilirkişi ek raporu ibraz edilmiştir.
Raporda özetle; Taraflar arasında kurulu bulunan akaryakıt istasyonu için 25.03.2019 tarihinde 5 yıl süreli bir Otogaz Bayilik Sözleşmesi'nin imzalandığı, dolayısıyla anılan sözleşme ilişkisinin devam etmesi ve davalının asgari alım taahhüdünü yerine getirmesi koşulunda davacının, bu satışlardan kazanç elde edeceği, Sözleşme ilişkisinin davalı şirketin istasyonu devretmesi üzerine EPDK tarafından lisansının iptal edilmesi sebebiyle sona erdiğinin anlaşıldığı, davalı tarafından istasyonun satılması neticesinde lisansının iptal edilmesi ve dolayısıyla bu durumun sözleşme ilişkisini sona erdirmesi durumunun davacı şirkete atfedilebilecek bir sebep olmadığının düşünüldüğü, bununla birlikte dosya kapsamından anlaşıldığı üzere davalı şirketin taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin akde herhenagi bir aylık bulunmamaktayken sona erdirilmesine sebebiyet vermesinin, kendisine kusur atfedilmesi sonucunu da beraberinde getireceğinin düşünüldüğü,Tüm bu açıklamalardan sonuçla davacının sözleşmede kararlaştırılan cezai şartı talep
edebileceği; ancak ... Mahkemece aksi kanaatte olunması durumunda ise davacının cezai şartın tahsilini talep edemeyeceği,Sayın Mahkemece davacının, asgari alım taahhüdünün yerine getirilmemesi sebebiyle
talep edebileceği cezai şart tutarının 280.761,82-TL (44.961,82-TL + 235.800,00-TL) olduğu,Dosyaya sunulu bilgi ve belgeler ışığında, 280.761,82-TL tutarındaki cezai şartın fahiş
olmadığı, davalının ekonomik mahvına sebep olmayacağı; Sayın Mahkemece, hesaplanan bedelin aşırı olduğunun kabulü halinde, bu bedelin tamamen kaldırılabileceği veya kısmen indirime tâbi tutabileceği ifade edilmelidir. Sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır" değerlendirme ve tespitleri yapılmıştır.
Uyuşmazlık konusu bayilik sözleşmesinin feshi sonrası talep edilen 5.000,00 TL cari hesap alacağı talebi ile 5.000,00 TL cezai şart talebine ilişkindir. Taraf ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılacağı ihtaratı üzerine davacı taraf ticari defterlerini ibraz etmiş davalı ibraz etmemiş, ibraz edilen ticari defterler üzerinde bilirkişi tarafından yapılan inceleme soncu düzenlenen gerekçeli denetime ve hükme elverişli bilirkişi raporu ile davacının cari hesaptan kaynaklı 25.835,76 TL alacağı olduğu tespit edildiğinden ve bu alacak kalemi yönünden davalının aleyhe somut delili bulunmadığından taleple bağlılık ilkesi gereği davacının cari hesap yönünden davasının kabulü ile, 5.000,00 TL cari hesap alacağının dava tarihi olan 17/08/2021 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
25.03.2019 tarihinde 5 yıl süreli bir Otogaz Bayilik Sözleşmesi'nin imzalandığı, dolayısıyla anılan sözleşme ilişkisinin devam etmesi ve davalının asgari alım taahhüdünü yerine getirmesi koşulunda davacının, bu satışlardan kazanç elde edeceği, sözleşme ilişkisinin davalı şirketin istasyonu devretmesi üzerine EPDK tarafından lisansının iptal edilmesi sebebiyle sona erdiğinin anlaşıldığı, davalı tarafından istasyonun satılması neticesinde lisansının iptal edilmesi ve dolayısıyla bu durumun sözleşme ilişkisini sona erdirmesi sonucu taraflar arasındaki sözleşme konusuz kalmıştır. Sözleşme gereği davalının davacıdan alım taahhüdü bayilik davalı tarafından işletildiği sürece davalının 3.şahıslardan değil de davalıdan alım yapmasını sağlayan bir yükümlülük olup, salt asgari alım taahhüdünün, davalının ticari işletmeyi kapatma 3.şahıslara devretme hakkını kısıtlaması düşünülemez, aksi hükümler sözleşme özgürlüğüne aykırı haksız şart niteliğinde olduğundan cezai şart yönünden davacı talebinin reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM:
1-Davanın Kısmen Kabulüne, 5.000,00 TL cari hesap alacağının dava tarihi olan 17/08/2021 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
2-Davacının cezai şarta yönelik alacak talebinin reddine,
3-Alınması gerekli 427,60 TL karar ve ilam harcından peşin alınan 170,78 TL'nin düşümü ile eksik kalan 4.003,03‬ TL eksik harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
4-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir olunan 5.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
5-Davalı taraf vekille temsil olunmakla red üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. gereğince hesap ve taktir olunan 5.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,
6-Davacı tarafından yapılan (67,8‬0 TL ilk masrafı+ 124,50 TL posta masrafı+ 3.950‬,00 TL bilirkişi ücreti =) 4.142,3‬0 TL yargılama giderinin red ve kabul oranına ( %50 kabul ) nazaran 251,85 TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalan kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,
7-Davacı tarafça yatırılan 170,78 TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Davacı tarafça yatırılan gider avansından geriye kalan kısmının karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
9-Tarafların dava şartı olan arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, arabuluculuk son tutanağı aslından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanun'un 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 1.320,00 TL’nin red ve kabul oranına (% 50 kabul ) nazaran 660,00 TL'sinin davalıdan, 660,00‬‬ TL'nin davacıdan alınarak hazineye irad kaydına.
Dair, Taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize verilecek dilekçe ile ... Mahkemesine İSTİNAF yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 15/04/2024

Katip ...
¸e-imzalıdır

Hakim ...
¸e-imzalıdır