İSTANBUL 13. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C.
İSTANBUL
13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO:2020/490 Esas
KARAR NO :2024/174

DAVA:İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:17/09/2020

BİRLEŞEN .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NİN ... E. - ... K. SAYILI DOSYASI

DAVA:Tazminat (Cezai Şarttan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:15/01/2021
KARAR TARİHİ:07/03/2024

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan), Alacak (Cezai Şarttan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
ASIL DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde; 30.07.2009 tarihli fesih protokolü ile müvekkili Davacı ile, davalı ... arasında yapılan protokol ile, 02.12.2005 tarihinden itibaren, 15 yıl süre ile geçerli olmak üzere, davacının da kurulu bulunduğu ... mah. ...Ada ... parselde bulunan taşınmaz üzerine, davalı lehine 22.02.2006 da 250.000.-TL bedelli 1.derece ipotek tesis edildiğini, Rekabet Kurumunun 12.03.2009 tarihinde internet sayfasında yaptığı duyuru ile, 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan 5 yılı aşan süreli sözleşmelerde, rekabet yasağı süresinin uzatılamayacağı, tebliğ ile muafiyet koşullarının ortadan kalkacağının belirtildiğini, böylece tebliğ ile, 15 yıl olarak tesis edilen intifa hakkının 5 yıldan sonra geçersiz olacağının açıkça belirtildiğinin anlaşılması ile, davalı tarafla yapılan 28.07.2009 tarihli protokol ile, 02.12.2005 tarihli sözleşme gereğince tesis olunan İntifa hakkının 18.09.2010 tarihinde sona ereceği, bu nedenle yeni bir bayilik sözleşmesinin akdedildiği, mevcut intifa hakkının süresinin dolumundan sonra ancak tarafların muvaffakati ile yenilenebileceği kararlaştırıldığı, 28.07.2009 tarihli sözleşmenin süre bitiminde, 29.07.2014 tarihli yeni sözleşme ile, davalılardan ... lehine 15.08.2014 tarihli 1.600.000.-TL lik 2.derece ipotek tesis edildiği, bu sözleşme süresinin de 28.07.2019 tarihinde süresinin dolduğunu, bu dönemde tesisin 3.şahıslara devri ya da satış ihtimaline karşı sözleşmenin önce 3 ay, sonra 1 ‘er aylık yeni sürelerde uzatıldığını, Tesisin kendilerine kiralanması talebinde bulunan dava dışı 3.şahıslarca sunulan tekliflere önce itibar edilmediği, kiralama öncelik sırasının davalılara tanınmış olduğu gerekçesi ile bu durumun davalı yetkilisine iletildiğini, haber gelmemesi halinde standart bayilik sözleşmesinin 30.11.2019 tarihinde hukuken ve fiilen son bulacağının yazılı olarak whatsapp mesajları ile iletildiğini, bu nedenle taşınmaz üzerindeki davalı lehine kurulmuş bulunan intifa hakkının terkini ve ipoteklerin fekki ve öncelikle vadeli mal alımları için verilmiş davalıya verilmiş bulunan ... ... ... şb.den alınma 19.08.2014 tarihli .... no.lu teminat mektubunun ve ... A.Ş ye ariyet olarak teslim aldıkları malzemelere karşılık verilen 26.000 USD lik bononun iadesini talep ettiklerini, davalıya borçları bulunmamasına rağmen davalının teminat mektubunu bozdurmak istediğini, müvekkilinin bunu öğrenmesi ile, ticari itibarının zedelenmemesi için mektup bedelini ... ...’e 19.09.2019 da havale ile ödediğini, haksız sebeple davalıya ödenen 100.000.-TL nin ödeme tarihinden itibaren ticari faizi ile birlikte iadesini talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde; Taraflar arasında yapılmış 19.06.2018 tarihli protokolün taraflarca yapılmış devir mukavelesi ile, ... A.Ş.’ye devredilmiş olduğunu, öncelikle, davanın, davacının ... yönünden husumet yokluğu sebebi ile reddini talep ettiklerini, davacı ile, ... ... İlçesi ... mahallesine kaim 961 ada 5 parsel de kayıtlı gayrimenkul üzerine kurulu istasyonda akaryakıt satış ve servis istasyonu işleticiliği hususunda 20.07.2014 tarihli 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi ve çerçeve protokolü akdettiklerini, Sözleşmenin tüm hak ve borçları ile birlikte 19.06.2018 tarihli devir mutabakatı ile ... ... A.Ş.’ye devredildiğini, davacının 20.07.2014 tarihli ürün alım taahhütnamesi ile 5 yıl boyunca, yıllık 750 Ton ... ürün alım taahhüdünde bulunduğunu, eksik kalan ürün miktarı üzerinden ton başına 100 USD kar mahrumiyeti ödemeyi taahhüt ettiğini, ...’ın kar mahrumiyet tutarını mutabakat dahilinde anlaşma süresi sonunda toplam olarak talep edebileceğinin davacı tarafından kabul edildiğini, davacının müvekkilinden 1060,24 Ton eksik ürün aldığını bu sebeple, eksik alınan ürün sebebi ile hesaplanan kar mahrumiyeti tutarı olan 106.024,90 USD davacıdan alacaklı olduklarını belirterek, öncelikle davanın müvekkili ... ...A.Ş. yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddine, davacının haksız ve hukuka aykırı davasının esastan reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesi talep etmiştir.
BİRLEŞEN DAVA;
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Dava dışı ... ...A.Ş. ile davalı taraf arasında '... Mahallesi ... Caddesi No:119 ... ... ' adresinde ve tapuda ' ... İli, ... İlçesi, ... (Şuyulandırma) Mahallesinde kain ve tapuda 961 ada 5 parsel' sayıda kayıtlı gayrimenkul üzerinde kurulu akaryakıt satış ve servis istasyonunun işleticiliği hususunda 29.07.2014 tarihli ve 5 yıl (29.07.2019 tarihine kadar) geçerli Bayilik Sözleşmesi ve yine aynı tarihli Çerçeve Protokol akdedildiğini, anılan Bayilik Sözleşmesi, tüm hak ve borçları ile birlikte 19.06.2018 tarihli Devir Mutabakatı ile müvekkili ... ... A.Ş.'ye devredildiğini, davalı taraf müvekkilia ile aralarında imzalanan 29.07.2014 tarihli Bayilik Sözleşmesi’ne ek olarak düzenlemiş olduğu 29.07.2014 tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi ile yıllık asgari 750 ton ve sözleşme süresince toplam 3750 ton ... ürünü (kurşunsuz benzin+normal benzin+motorin) ...'den almayı, eksik kalan ton üzerinden 100-USD tutarınca kar mahrumiyetini ödemeyi; söz konusu kar mahrumiyeti tutarını ... tarafından her bir anlaşma döneminin hitamında veya bizzat belirleyeceği dönemlerde, anlaşmanın ifasıyla birlikte talep edilebileceğini veya anlaşmanın hitamında veya anlaşmanın her ne sebeple olursa olsun sona ermesine müteakip ... tarafından aynı ticari bölgede yeni bir bayilik tesis edilip edilmeyeceğine bakılmaksızın, talep edilebileceğini; ... in anılan kar mahrumiyeti tutarını mutabakat dahilinde anlaşma süresi sonunda toplam olarak talep edebileceğini kabul ve taahhüt ettiğini, Davalı tarafın vermiş olduğu taahhüde aykırı davranarak müvekkili şirketten alması gereken 1060,249 ton ürünü almadığını, Söz konusu taahhüt çerçevesinde kâr kaybı mevcut olduğunu , davalı tarafın eksik ton başına 100-USD ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, Bu durumda mevcut kâr kaybının 106.024,90-USD olduğunu, Müvekkili ile davalı arasında imzalanan 30.07.2019 tarihli Fesih Protokolü ile ; “ Bayi, işbu Protokol ile feshedilen 29/07/2014 tarihli bayilik sözleşmeleri ve ekleri ile aynı tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi kapsamında ... ve ...’dan satın almayı taahhüt etmiş olduğu asgari ürün alım taahhüdünü yerine getiremediğini ve bu kapsamda ...’e vermiş olduğu taahhütten 1.054 ton (binellidört), ...’a vermiş olduğu taahhütten ise 29.5 (yirmidokuzbinbeşyüzkilogram) eksik ürün alımı yapmış olduğunu kabulle; anılan Ürün Alım Taahhütnamesi kapsamında eksik ürün alımına tekabül eden kar mahrumiyeti tutarını ilk yazılı talebi üzerine ... ve ... tarafından ayrıca yazılı bir feragatname verilmedikçe söz konusu alacaklarından feragat etmiş sayılmayacaklarını; ürün alım taahhüdünü yerine getirmediği sözleşme yılını müteakiben ... ve ... tarafından Bayi’ye ürün ikmaline devam edilmiş olmasının ilgili sözleşme yılına ilişkin kar mahrumiyeti borcuna halel getirmeyeceğini…” kabul, beyan ve taahhüt ettiğini, davalının açık ikrarı ile sabit olduğu üzere fazlaya ilişkin hak ve alacaklarımız saklı kalmak kaydıyla davalının eksik ürün alımından kaynaklı 106.024,90 USD kar mahrumiyeti tutarını müvekkilsıd ödemekle yükümlü olduğunu, Müvekkili şirketin fazlaya ilişkin ve diğer hak ve alacaklarına ilişkin her türlü talep hakkı saklı kalmak kaydıyla; ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca eksik kalan ürün miktarı için hesaplanan 106.024,90-USD kar mahrumiyeti alacağının şimdilik 1.000,00 USD’sinin temerrüt (ihtar) tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yüklenilmesine karar verilmesi talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle: Davacı tarafça dosyaya sunulan 29/07/2014 tarihli "Standart Bayilik Sözleşmesi" ve eklerinde de görüldüğü üzere bayilik ilişkisi müvekkili firma ile ... ...A.Ş. arasında akdedilmiş olduğunu, kat'i suretle borcun kabulü anlamına gelmemekle birlikte huzurdaki davanın öncelikle husumet yokluğu olduğunu, Her ne kadar 18/06/2018 tarihinde akdedilen "Devir Taahhütnamesi" ile bayilik ilişkisinin ... ... A.Ş.'ye devredildiği belirtilmiş ise de sonrasında müvekkili firma ile 30/06/2018 tarihinde yeni bir "Standart Bayilik Sözleşmesi" akdedilmesine rağmen "Ürün Alım Taahhütnamesi" yahut herhangi bir taahhütname akdedilmediğini, davacı tarafın iddia ettiği gibi 2014 tarihli sözleşme ve eklerinin devir sonrasında da geçerliliğini koruması halinde 30/06/2018 tarihinde yeni bir sözleşme akdedilmesinin hiçbir maddi ve hukuki sebebi bulunmadığını, davacı tarafın iddia ettiği gibi yıllık 750 ton ürün alım / satımı hususunda müvekkil firma ile akdedilmiş herhangi bir sözleşme, protokol veya taahhütname mevcut olmadığını, Zira kat'i suretle davanın kabulü anlamına gelmemekle birlikte, taahhütnamenin tarihine bakıldığında ; geçmiş dönemli sözleşmelere ait olduğunu ve bu nedenle işbu dava açısından geçerliliğinin bulunmadığını, dolayısıyla hali hazırda davacı taraf ile akdedilmiş bir taahhütname bulunmadığından, dava dışı ... ...A.Ş. ile akdedilen 2014 tarihli taahhütnameye dayanılarak kendilerinden talepte bulunulmasının mümkün olmadığını, Yeni bir sözleşme imzalanması nedeniyle eski sözleşmeler ile taahhütnameler hükümsüz hale geldiğini, Yeni bayilik sözleşmesinde de müvekkili firma yönüyle herhangi bir ürün alım taahhütü bulunmadığını, bu nedenlerle haksız ve hukuka aykırı bir şekilde tesis olunan davanın öncelikle husumet yokluğu yönüyle usulden, Sayın Mahkemeniz aksi kanaatte ise esastan reddi ile avukatlık ücreti ve yargılama giderlerinin de karşı taraftan tahsiline karar verilmesi talep etmiştir.
DELİLLER
Davacı vekili delil ve belgelerini ibraz etmiş, davada; 29/07/2014 Tarihli Standart Bayilik Sözleşmesi ve Çerçeve Protokol, 2014 Tarihli Fesih Protokolü, 30/06/2018 Tarihli Standart Bayilik Sözleşmesi, 29/07/2019 Tarihli Standart Bayilik Sözleşmesi, 30/10/2019 Tarihli Standart Bayilik Sözleşmesi, ... Gaz A.Ş.'ye Verilen 26.000 USD Bedelli Bono Fotokopisi, Ariyet Olarak Alınan Demirbaşlara İlişkin Taahhütname, ... 11.Noterliği'nin ... Yevmiye No'lu 13/04/2016 Tarihli İhtarnamesi, Davalı ... ... ... A.Ş.'ye 100.000 TL Ödendiğine İlişkin 19/12/2019 Tarihli Banka Dekontu, ... 2. Noterliği'nin ... Yevmiye No'lu 25/11/2019 Tarihli İhtarnamesi, ... 1. Noterliği'nin ... Yevmiye No'lu 18/06/2020 Tarihli İhtarnamesi, Rekabet Kurulu 04/06/2020 Tarihli Başvuru dokümanı, .... Noterliği'nin ... Yevmiye No'lu 30/06/2020 Tarihli ihtarnamesi, davacı firmaya Gönderilen ... Fatura No'lu 02/07/2020 Tarihli 92.048,93 TL Bedelli Fatura, ... 1. Noterliği'nin ... Yevmiye No'lu 08/07/2020 Tarihli İhtarnamesi, davacı firmaya ait Güncel Tapu Takyıdat Bilgisi, davalı Tarafça İntifa Terkini Yapılmadığı İçin Müvekkil Firmanın Tesisi Kiralayan 3. Şahıslara 300.000 TL Bedelli Banka Teminat Mektubu Verdiğine İlişkin Taahhütname, Arabuluculuk Son Tutanakları, Yargıtay içtihatları, Tanık, Yemin, keşif, bilirkişi ve her türlü yasal delile dayanmışlardır.
.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. - ... K sayılı kararı ile, dosyanın mahkememizin işbu dosyası ile birleştirilmesine karar verilerek, dosya mahkememiz işbu dosyası arasına alınmıştır.
Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesinden aldırılan 12/07/2021 tarihli bilirkişi heyeti raporunda özetle; "...Taraflar arasında akdedilen Standart Bayilik Sözleşmesi , Ürün Alım Taahhütnamesi ve çerçeve ve fesih protokolü yapıldığı, Taraflar arasında 5 yıl süre sonunda biten bayilik sözleşmesi sonrası 29.07.2019 tarihli 30.10.2019 tarihine kadar süreli olan yeni bir standart bayilik sözleşmesi tanzim ve imza edildiği, Ürün Alım Taahhütnamesinde yer alan Davalı tarafın Taahhüt ettiği ürün atımlarının raporumuzun D -Ürün Satış Tablosu bölümünde detaylı olarak açıklandığı üzere 752.582 kg eksik ürün alımı yapmış olduğu, Ürün Alım Taahhütnamesinde davalı yanın eksik kalan miktar üzerinden ton başına 100- USD kâr mahrumiyeti ödemeyi taahhüt ettiği, Raporumuzun B-Hesap İncelemeleri bölümünde detaylı olarak açıklandığı üzere Davalı ... Ltd. Şti.'nin ticari iş ilişkisi kapsamında davacı taraf ile cari hesaptan kaynaklanan herhangi bir borç veya alacağın kalmadığı,
Sektör bilirkişi değerlendirmesi; Davacının taahhüde dayalı eksik ürün karşılığı Cezai Şart talebinin hukuki tavsifi Sayın Mahkemeye ait olmak üzere; Sayın mahkeme Cezai Şartın talep edilebileceği yönünde karar oluşturması halinde, Yukarıda tespit edilen 752,58 Ton eksik alınan ürün karşılığı X 100 USD - 75.258.- USD Cezai Şart olarak hesaplandığı..."
Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesinden aldırılan 30/11/2021 tarihli bilirkişi heyeti ek raporunda özetle; "...Kök raporumuzun Sektörel inceleme ve değerlendirme başlığı altında sunulan görüşlerin aynen muhafaza edilerek tekrar edildiği, Kök raporumuzun Mali İnceleme ve Tespit başlığı altında yapılan değerlendirme ve hesaplamaların aynen muhafaza edilerek tekrar edildiği, Kök raporumuzun sonuç bölümünde varmış olduğumuz görüş ve kanaatlerimizde herhangi bir değişme olmadığı..." tespit ve rapor edilmiştir.
Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesinden aldırılan 31/03/2023 tarihli bilirkişi heyeti raporunda özetle; "...Yukarıda açıklanan ayrıntılı gerekçeler çerçevesinde bilirkişi kurulumuz, cezai şarta ilişkin sözleşme hükümlerinin kanuna karşı hile sebebiyle geçersiz olduğunun kabulü ile davacının herhangi bir cezai şart talebinde bulunamayacağı yönünde görüş bildirilmesinin isabetli olacağı sonucuna ulaşmıştır. Bu ihtimalde davalının istirdadını talep ettiği 100.000.-USD'nin 19.12.2019'dan itibaren hesaplanacak ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıya istirdadı gerekecektir. Elbette bilirkişi kurulunun görüşü Sayın Mahkeme için bağlayıcı nitelik taşımamaktadır. Bu sebeple Sayın Mahkemenin aksi yöndeki bir kabul ile 5 yıllık süre içerisinde tahakkuk ettiği kabul edilebilecek bütün cezai şartın talep edilebileceği görüşünü benimseyecek olur ise hükmedilebilecek cezai şart tutarının mahsup sonrası (75.258 USD-16.921 USD-) 58.337-USD olabileceği; son (5. yıl) yıla ilişkin cezai şart tutarının talep edilebileceği yönündeki görüşü benimseyecek olur ise de 7.804 USD tutarındaki cezai şartın mahsubundan sonra kalacak 9.117-USD'nin davalıya istirdadına hükmedebileceği..." tespit ve rapor edilmiştir.
Mahkememizce toplanan delillere, iddia ve savunmaya göre bilirkişiler heyetinden alınan 25/02/2022 tarihli raporlarında: ''...1-) Davacı ile, davalı arasında akdedilen taraflar arasındaki ticari ilişkinin koşullarını belirleyen 29.07.2014 tarihli, 40 maddelik, 5 yıllık bir süre için düzenlenmiş standart bayilik sözleşmesi ve çerçeve sözleşmede, Bayilik satış adresinin ..., ... mah.de tapuda 961/1 parselde bulunan istasyon olarak belirlendiği, bayi’nin(davacı), Peşin satış esasına göre ... ürünlerini, ...’(davalı)dan ya da ...’in öngöreceği ikmal kaynaklardan temin edeceği asgari ... akaryakıt ürün miktarlarının ile, bayi’nin eksik ürün alımı halinde, ödemeyi taahhüt ettiği cezai şart koşullarının da, 29.07.2014 tarihli ayrı bir taahhütname ile düzenlendiği,
2-) Davalı tarafından imzalandığı, taahhütname’de: Bayi-Davalının, sözleşme süresince, satışa başlanılan yıldan itibaren, her bir sözleşme yılında, asgari 750 ton, toplamda 3.750 ton akaryakıt ürünleri satmayı kabul ve taahhüt ettiği, eksik alım halinde, yıllık satış miktarlarından eksik kalan miktar üzerinden, ton başı 100 USD’nin, ödeme günündeki TCMB döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığını, sözleşmenin fesh edilmesine gerek olmaksızın cezai şart olarak ödemeyi, anılan bedelin veya ürün bedellerinin ödenmemesi halinde teminat mektubundan tahsil edilmesine muvaffakat verdiğini beyan, kabul ve taahhüt ettiği, incelenen sözleşme ve taahhütname içeriğinden anlaşıldığı,
3-) ... 2.ATM ce görevlendirilen bilirkişi Doç.Dr.... tarafından verilen bilirkişi raporunda, 2014,2015,2016, 2017, 2018 yılı ticari kayıtlarından, 29.07.2014/29.07.2019 döneminde; her dönem davacının satın aldığı ... ürün miktarları ve eksik kalan tonaj miktarları ile tonaj fazlalığı bulunan dönemlerin ve sözleşmenin taahhütsüz olarak 30.11.2019 tarihe kadar uzatılmasında gerçekleşen satış miktarlarına ilişkin yaptığı tespitler sonucu, 29.07.2014 ten başlamak üzere;

- Yıllar Taahhüt edilen (ton) Satın alınan (Ton) Eksik veya fazla alınan Miktar(Ton)
- 1.Yıl 750 527 -223,00
- 2.Yıl 750 829,40 + 79,40
- 3.Yıl 750 655,49 - 94,51
- 4.Yıl 750 655,76 - 94,24
- 5.Yıl 750 928,52 +178,52
- Toplam 3.750 3.596,18 - 153.81

- 3 ay+1 ay uzatma(taahhütsüz) 178,65
olarak hesaplamış, 5 yıllık sözleşme döneminden sonraki, sözleşmenin 3 ay ve 1 aylık uzatma dönemlerinde bayinin satın aldığı 178,65 Ton ... ürün alımının toplam satın alınan ürün miktarına eklenmesi halinde, eksik taahhüdün yerine getirilmiş olacağı, hesaplamanın 5 yıllık sözleşme dönemini içermesi halinde eksik ürün miktarının 153,81 Ton olacağı, Standart bayilik sözleşmesi ve Ürün alım taahhütnamesine göre davalının kar mahrumiyetinin (153,81*100 USD)15.381,30 USD olduğu sonuç ve kanaatine vardığı,
4-) Davalının ....Noterliğinden davacıya keşide ettiği, 30.06.2020 tarihli ihtarname ve taraflar arasında yapılmış protokol ile; Davacı ile Davalı ... ... arasında yapılmış olan 29.07.2014 tarihli sözleşmenin 18.06.2018 de devir protokolü ile ... Akaryakıt A.Ş.’ye devrolduğu, bayilik sözleşmesi kapsamında yapılmış ek taahhüt sözleşmesi ile de; Anlaşma süresince 5 yıl içerisinde davacının davalıdan toplam 3.750 Ton ... ürün alım taahhüdünde bulunduğu, eksik ürün alımı nedeniyle davacının ton başına 100 USD tazminat ödeyeceğinin belirlendiği,
5-) Davalılarca ibraz edilen Ticari Defter ve Kayıtları ile, GİB Beratlarının HMK 222.md gereği davalılar lehine delil olarak değerlendirilebileceği, defter kapanış kayıtları ile muavin defter kayıtlarının birbirini teyit ettiği,
6-) Davalılar ile Davacı arasında yapılmış olan 5 yıl süreli 29.07.2014 tarihli sözleşme döneminde gerçekleşen işlemler sonucu oluşan cari hesap durumu nazara alındığında davalıların ticari defter kayıtlarında, davacıya düzenledikleri dava konusu ... Akaryakıt faturaları içerisinden örnekleme yolu ile seçilen faturalar ile davalıların davacı adına takip ettiği cari muavin kayıtları ile, dijital muhasebe sistemi üzerinden alınan miktar bazlı satış raporu karşılaştırılmaları neticesi, raporlarda yer alan satışı yapılan ... akaryakıt ürünü miktar ve tutarlarının, sözleşme dönem ve yılları itibari ile davacıdan yapılan tahsilat tutarları ile uyumlu olduğunun tespit edildiği , davalı kayıtlarında yer almakta olan davacı cari hesabının incelenmesi neticesi; Dava konusu teminat mektubu karşılığı 100.000.-TL’nin davalılardan ... hesabına, davacı tarafından 19.12.2019 tarihinde davacı tarafından ‘’Teminat Mektubu bedeli açıklaması ile havale edildiği, bu tutarın 92.048,93 TL sininin davalılardan ... tarafından, diğer davalı ...’a , davacı adına borç kaydedilen eksik tonaj ceza bedeline karşılık, kalanının dava dışı ... Gaz A.Ş. temlik bedeli açıklamaları ile virman edildiği,
7-) Davalıların ticari defter kayıtlarında, davacıya düzenledikleri dava konusu ... Akaryakıt faturalarının tamamı ibraz edilmemiştir. Muavin kayıtlar içerisinden örnekleme yolu ile seçilen fatura satış bedellerinin düzenli olarak tahsil edildiği anlaşıldığından, davalı cari hesabına borç kaydedilen faturaların varlığına kanaat getirildiği, davalıya teslim olunduğu iddia olunan benzin-motorin miktarı hesaplaması, 28.07.2014’ten başlamak üzere 1 er yıllık dönemler halinde düzenlenmiş, faturalanan ürünün miktarı, fatura tutarlarının litre birim fiyatı üzerinden belirlendiği, buna göre,

Yıllar Taahhüt edilen (ton) Satın alınan (Ton) Eksik veya fazla alınan Miktar(Ton)
1.Yıl 750 653,03 -96,97
2.Yıl 750 690,88 -59,12
3.Yıl 750 481,92 -168,08
4.Yıl 750 736,41
(...) 57,92
4.yıl toplam 794,33 + 44,33
5.Yıl 750 811,31 +61,31
Toplam 3.750 3.431,47 -318,53

Eksik alınan ürün 318,53 TON*100 USD=31.853 USD. Olduğu, davalı kayıtlarında dava konusu 100.000.-TL teminat mektubu bedelinin davacı tarafından 19.12.2019 tarihinde ödendiği (19.12.2019 TCMB Döviz Satış Kuru 1 USD.=5,9097) buna göre 100.000.-TL/5,9097=16.921,33 USD. Olduğu,
8-) Nihayetinde davalının eksik ürün alımı sebebi ile, 31.853-16.921,33 =14.931,67 USD, alacaklı olacağı..." bildirilmiş;
Bilirkişi heyetinin 11/08/2023 tarihli ek raporunda özetle; "...1. Davacı ile, davalı arasında akdedilen taraflar arasındaki ticari ilişkinin koşullarını belirleyen 29.07.2014 tarihli, 40 maddelik, 5 yıllık bir süre için düzenlenmiş standart bayilik sözleşmesi ve çerçeve sözleşmede, Bayilik satış adresinin ..., ... mah.de tapuda 961/1 parselde bulunan istasyon olarak belirlendiği, bayi'nin(davacı), Peşin satış esasına göre ... ürünlerini, ... (davalı)dan ya da ... ö ikmal kaynaklardan temin edeceği asgari ... akaryakıt miktarlarının ile, bayi'nin eksik ürün alımı halinde, ödemeyi taahhüt ettiği cezai şart koşullarının da, 29.07.2014 tarihli ayrı bir taahhütname ile düzenlendiği,
2.Davalı tarafından imzalandığı, taahhütname'de: Bayi-Davalının, sözleşme süresince, satışa başlanılan yıldan itibaren, her bir sözleşme yılında, asgari 750 ton, toplamda 3.750 ton akaryakıt ürünleri satmayı kabul ve taahhüt ettiği, eksik alım halinde, yıllık satış miktarlarından eksik kalan miktar üzerinden, ton başı 100 USD'nin, ödeme günündeki TCMB döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığını, sözleşmenin fesh edilmesine gerek olmaksızın cezai şart olarak ödemeyi, anılan bedelin veya ürün bedellerinin ödenmemesi halinde teminat mektubundan tahsil edilmesine muvaffakat verdiğini beyan, kabul ve taahhüt ettiği, incelenen sözleşme ve taahhütname içeriğinden anlaşıldığı,
3. Davalının ....Noterliğinden davacıya keşide ettiği, 30.06.2020 tarihli ihtarname ve taraflar arasında yapılmış protokol ile; Davacı ile Davalı ... arasında yapılmış olan 29.07.2014 tarihli sözleşmenin 18.06.2018 de devir protokolü ile ... ... A.Ş.'ye devrolduğu, bayilik sözleşmesi kapsamında yapılmış ek taahhüt sözleşmesi ile de; Anlaşma süresince 5 yıl içerisinde davacının davalıdan toplam 3.750 Ton ... ürün alım taahhüdünde bulunduğu, eksik ürün alımı nedeniyle davacının ton başına 100 USD tazminat ödeyeceğinin belirlendiği,
4. Davalıların inceleme gününde, ticari defter ve muavin defter kayıtlarında borç kaydı oluşturulmuş olan, davacıya düzenlenen Akaryakıt faturalarının tamamı ibraz edilmemiş olup, Davalılar ile Davacı arasında yapılmış olan 5 yıl süreli 29.07.2014 tarihli sözleşme döneminde gerçekleşen işlemlerin, Akaryakıt fatura tutarları ve davalıların dijital muhasebe sistemi üzerinden alınan miktar bazlı satış raporlarında yer alan davacıya satışı yapılan ... akaryakıt ürünü miktar ve tutarları ile, ibraz edilmiş olan davacıya düzenlenen faturalar içerisinden örnekleme yolu ile seçilen faturalarda yer alan ürün miktar ve tutar bilgilerinin ve davacıdan yapılan tahsilat tutarları, faturalar toplam tutarları ile uyumlu olduğu böylece; Davalı kayıtlarındaki, davacı cari hesap işlemleri ve davacıya yapılan ürün satış raporunda yer alan satılan ürün miktarlarının davalıya tesliminin gerçekleşmiş, fatura edilmiş olduğuna kanaat getirilmiştir.
5. Dava konusu, davacı tarafından verilmiş olan teminat mektubu karşılığı 100.000.-TL'nin davalılardan Luıkorl hesabına, davacı tarafından 19.12.2019 tarihinde davacı tarafından “Teminat Mektubu bedeli açıklaması ile havale edildiği, bu tutarın 92.048,93 TL sininin davalılardan ... tarafından, diğer davalı ...'a , davacı adına borç kaydedilen eksik tonaj ceza bedeline karşılık, kalanının dava dışı ... Gaz A.Ş. Temlik bedeli açıklamaları ile virman edildiği,
6. ... 2.ATM ce görevlendirilen bilirkişi Doç.Dr.... tarafından verilen bilirkişi raporunda, 2014,2015,2016, 2017, 2018 yılı ticari “kayıtlarından, 29.07.2014/28.07.2019 döneminde; her dönem davacının satın aldığı ... ürün miktarları ve eksik kalan tonaj miktarları ile tonaj fazlalığı bulunan dönemlerin ve sözleşmenin taahhütsüz olarak 30.11.2019 tarihe kadar uzatılmasında gerçekleşen satış miktarlarına ilişkin yaptığı tespitler sonucu, 29.07.2014 ten başlamak üzere; 5 yıllık sözleşme döneminde davacının 3.596,18 TON ürün alımında bulunduğu, eksik ürün miktarının 153,81 Ton , Standart bayilik sözleşmesi ve Ürün alım taahhütnamesine göre davalının kar mahrumiyetinin (153,81*100 USD)15.381,30 USD olduğunun hesaplandığı, 5 yıllık sözleşme döneminden sonraki, sözleşmenin 3 ay ve | aylık uzatma dönemlerinde bayinin satın aldığı 178,65 Ton ... ürün alımının toplam satın alınan ürün miktarına eklenmesi halinde, eksik taahhüdün yerine getirilmiş olacağına kanaat getirdiği,
7. Davacıya düzenlenen faturalar ile, davalıların ticari defter kayıtları ile uyumlu olduğuna kanaat getirilen dijital satış raporlarında yer alan, 28.07.2014 ten başlamak üzere 1'er yıllık dönemler halindeki 5 yıllık dönemde davacıya düzenlenen Akaryakıt faturalarındaki litre olarak yer almış olan ürün miktarlarının kg'a dönüştürülmesi sonucu, davacının 5 yıllık dönemde, 3.750 Ton olarak taahhüt ettiği ürün alım miktarına karşılık, 3.431,47 litre karşılığı 2.813,84 Ton ürün alımında bulunduğu, taahhüt edilen miktara göre -936,16 ton eksik ürün alımında bulunduğu, Buna göre ;
8. Hesaplanan eksik ürün alım tazminat tutarının; 936,16 TON*100 USD-93.616 USD. Davacıdan tahsil edilen teminat mektubunun tahsil tarihi itibariyle USD karşılığının, 16.895,89 USD olduğu,
Davacının cari hesaptan olan 0,10 TL alacak tutarının, teminat mektubu bedelinin tahsil tarihi itibariyle USD karşılığının 0,02 USD olması ile, Takdir yüce mahkemeye ait olmak üzere, davalının , davacıdan eksik ürün alımı sebebi ile (93.616-16.895,89-0,02) 76.720,09 USD alacaklı olması gerektiği kanaatine varılmıştır.
Takdiri yüce mahkemeye ait olmak üzere, 5 yıllık sözleşme döneminin son bulma tarihi olan 27.07.2019'dan sonra gerçekleşen satışların da, eksik ürün alım taahhüt tazminat tutarından düşülmesine karar verilmesi halinde, sonraki dönemde gerçekleşen satış miktarı 180,24 Ton üzerinden hesaplanan 18.024 USD'nin, davalının, davacıdan olan eksik ürün alımı sebebi ile hesaplanan tazminat tutarından doğmuş olan toplam alacak tutarından düşülmesinin gerekeceği, böylece davalının eksik ürün alımı sebebi ile davacıdan olan alacak tutarının (76.720,09-18.024)58.696,09 USD olacağı hesaplanmıştır.
9. Takdir ve hukuki nitelendirme Sayın Mahkemeye ait olduğundan Sayın Mahkemece birleşen .... Asliye Ticaret mahkemesinin ... E sayılı dava dosyasına sunulan 23.03.2023 tarihli bilirkişi raporunda belirtilen görüşe itibar ederse sözleşmenin, sözleşme cezasına ilişkin hükümleri geçerli sayılamayacağından davalının banka teminat mektubunun paraya çevrilmesi yetkisinin kullanılması açısından aranan şartlar gerçekleşmemiş olacağından, dava konusu 100.000 TL'nin faiziyle birlikte davacıya iade edilmesi gerekeceği;
10. Sayın Mahkemece bu görüşe itibar edilmediği takdirde geçerli olmak üzere; Yargıtay kararları gereğince bayiye mal vermeden önce davalının sözleşme cezası talep etme hakkını saklı tutması gerektiğine ve davalının bazı dönemlerde çekince ileri sürmeden ifayı kabul ettiğine kanaatine varılması halinde ise, davalının çekince ileri sürdükleri 29.07.2017-28.07.2018 tarihleri arasındaki eksik ürün alımı bakımından asgari ürün taahhütnamesinde belirtilen miktarda sözleşme cezası talep edebileceği, davalının bunu aşan orandaki miktar yönünden banka teminat mektubunu paraya çevirme yetkisi bulunmayacağından, 29.07.2017 ile, 28.07.2018 arası gerçekleşen işlemler yönünden davacıdan eksik ürün alım tazminatına hak kazandığına karar verilmesi halinde, davacının, davalıya 9.865 USD eksik ürün tazminat tutarı karşılığı teminat mektubunun tahsil edildiği tarih itibariyle TCMB DSIUSD-5.9186 kurdan (9.865*5,9186) 58.386,99 TL ödemesi gerektiği, bu tutarın davalının, davacıdan tahsil ettiği 100.000.-TL'lik teminat mektubu bedelinden mahsup edilmesi ile, davalının, davacıdan fazla tahsil etmiş olacağı (100.000- 58.386,99) 41.613,01 TL'yi ve cari davacının cari alacağı 0,10 TL ile birlikte 41.613,11TL'yi, davalının teminat mektubunu tahsil ettiği 19.12.2019 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte, davacıya iade etmesi gerekeceği;
11. Sayın Mahkemece söz konusu Ürün Alım Taahhütnamesindeki düzenlemelerin geçerli olduğuna ve davalının sözleşme cezasını isteme hakkının sözleşmeye ile saklı tutulduğuna kanaat getirilmesi halinde, davalının sözleşme cezası isteme hakkının asıl borca bağlı olarak sona ermeyeceği ve ürün alım taahhütnamesine aykırı davranışının bulunması halinde davalının eksik aldığı ürüne ilişkin sözleşme cezası miktarını talep edebileceği ve yukarıda 7.ve 8. Maddelerde belirtilen/hesaplanan bu miktar yönünden banka teminat mektubunu paraya çevirme yetkisi bulunabileceği..." tespit ve rapor edilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Asıl dava; haksız olarak tahsil edilen teminat mektubunun istirdadına, birleşen dava ise, yıllık akar yakıt alım taahhüdünün ihlali nedeniyle cezai şartın tahsiline ilişkindir.
Asıl davada davacı yan; taraflar arasındaki sözleşmenin sona ermesi üzerine davalıda bulunan banka teminat mektubunun iade edilmeyip haksız olarak nakde çevrildiğinden bahisle 100.000,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte istirdadını talep ve dava etmiş, davalı yan ise; davacının eksik ürün alım taahhüdünden kaynakalanan borçları nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.
Birleşen davada davacı yan; taraflar arasında imzalanan 29.07.2014 tarihli Bayilik Sözleşmesi’ne ek olarak düzenlemiş olan 29.07.2014 tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi ile davalı yanın yıllık asgari 750 ton ve sözleşme süresince toplam 3750 ton ... ürünü (kurşunsuz benzin+normal benzin+motorin) ...'den almayı, eksik kalan ton üzerinden 100-USD tutarınca kar mahrumiyeti ödemeyi taahhüt etmesine rağmen 106.024,90 USD tutarında eksik alım yaptığından bahisle bu alacağının şimdilik 1.000,00 USD’sinin temerrüt (ihtar) tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte tahsilini talep ve dava etmiş, daha sonra ıslah ile dava değerini 75.528,00 USD olarak belirlemiş, davalı yan ise; 29/07/2014 tarihli "Standart Bayilik Sözleşmesi" ve eklerinin dava dışı ... ...A.Ş. İle akdedildiğini, 18/06/2018 tarihinde akdedilen "Devir Taahhütnamesi" ile bayilik ilişkisi ... ... A.Ş.'ye devredilmiş ise de sonrasında taraflar arasında 30/06/2018 tarihinde yeni bir "Standart Bayilik Sözleşmesi" akdedilmesine rağmen "Ürün Alım Taahhütnamesi" yahut herhangi bir taahhütname akdedilmediğini, yeni bir sözleşme imzalanması nedeniyle eski sözleşmeler ile taahhütnameler hükümsüz hale geldiğini, yeni bayilik sözleşmesinde de müvekkili firma yönüyle herhangi bir ürün alım taahhütü bulunmadığını, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.
Asıl davada davacı ile davalı ... arasında akdedilen 29.07.2014 tarihli Standart Bayilik Sözleşmesi (SBS), Çerçeve Protokol (ÇP) ile taraflar arasında 5 yıl süreli bayilik ilişkisi kurulduğu, bayinin (davacı) peşin satış esasına göre ... ürünlerini ...’den (davalı) ya da davalının öngöreceği ikmal kaynaklardan temin edeceği, asgari ... akaryakıt ürün miktarlarının ihlali halinde bayinin eksik ürün alımı halinde ödemeyi taahhüt ettiği cezai şart koşullarının da 29.07.2014 tarihli ayrı bir taahhütname ile düzenlendiği, 18.06.2018 tarihli sözleşme ile bayilik sözleşmesinden doğan tüm hak ve borçların davalı ... Dağıtım A.Ş'ye devredildiği, asıl davada davacının ... 2. Noterliğinden keşide ettiği 25.11.2019 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarname ile sözleşmenin süresinin dolduğunu, 1 ve 2 ek zeyilnamelerle belirlenen sürelerin de dolduğunu belirterek yeni bir sözleşme talebi de bulunmadığından intifa hakkının terkinini, ipoteğin fekkini, banka teminat mektubunun tarafına iade edilmesini davalılardan ... ... AŞ.'den talep ettiği, davalıların da .... Noterliğinin ... yevmiye no.lu ihtarnamesiyle muhatabın (davacının) ürün alım taahhütnamesi ile taahhüt edilen asgari 750 ton ... ürün alımı taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle 106.024,90 USD kar mahrumiyeti talep ettiklerini ihtar ettiği hususları çekişmesizdir.
Eldeki davada çekişme konuları; asıl dava konusu banka teminat mektubunun nakde tahvil koşullarının oluşup oluşmadığı, birleşen davada eksik ürün alım taahhüdünün hukuki niteliği ve bu taahhüt nedeniyle davalının davacıya bir borcu bulunup bulunmadığı, var ise tutarına ilişkindir.
Taahhütnamede kar mahrumiyeti olarak adlandırılan yaptırım, taahhüt ifa edilmediği takdirde ödenmesi kararlaştırılan bir ceza olduğu nazara alındığında, hukuki nitelik olarak sözleşme cezası, yani cezai şarttır. Sözleşme cezası, asıl borç ilişkisine bağlı bir alacak hakkı sağlamaktadır. Borcun ifasıyla birlikte alacak sona erdiği için alacağa bağlı haklar da sona erer: Rehin, kefalet, faiz ve ceza koşulu gibi alacağa bağlı hak ve borçlar da sona erer. (TBK m.131/f.1). Ancak ceza koşulunun ifasını isteme hakkı sözleşmeyle veya ifa anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmuş ise ya da durum ve koşullardan saklı tutulduğu anlaşılmaktaysa, bu faizler ve ceza koşulu istenebilir. (TBK md.131/f2). Keza TBK m.179/f.2 uyarınca, ceza borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir.
Ürün Alım Taahhütnamesine göre bu yaptırımın uygulanmasının alacaklının talebine bağlı olduğu, davacının “her yıl anlaşma döneminin hitamında” veya “ (davacının) bizzat belirleyeceği dönemlerde anlaşmanın ifasıyla birlikte talep edebileceği” (c bendi) veya “anlaşmanın hitamında veya anlaşmanın her ne sebeple olursa olsun sona ermesini müteakip ... tarafından aynı ticari bölgede yeni bir bayilik tesis edilip edilmeyeceğine bakılmaksızın talep edilebileceği (d)”, “... ... AŞ.'nin anılan kar mahrumiyeti tutarını mutabakatı dahilinde anlaşma süresi sonunda toplam olarak talep etmesine muvafakat ettiği (8)” düzenlenmiştir.
Bilirkişi heyetince sunulan 11.08.2023 tarihli ek rapor içeriğinde de yer verilen Yargıtay 19. HD., 2017/3732 E., 2019/4342 K. 12-9-2019 Tarihli kararlarına göre; “... beş yıl süreli bir "akaryakıt bayilik sözleşmesinde (veya eki taahhütnamede) bayinin yıllık asgari ürün ahmı taahhüdü bulunmasına rağmen yıllar itibariyle bu taahhüde uyulmamış ise tedarikçi (sağlayıcı) firmanın, TBK'nun 179/11. maddesi uyarınca hem ifayı hem de ceza koşulunu talep edebilmesi için takip eden yılda her bayie mal vermeden önce ceza koşulu ile ilgili "çekince" (ihtirazi kayıt) bildirmesi ya da bu konuda bayie noterden bir ihtarname göndermesi gerekir. Çekince için bir şekil şartı getirilmemiştir. Tedarikçi, taahhüde aykırı davranılmış olan yıl takip eden yeni yıldaki ilk fatura ve irsaliyeye koyacağı bir açıklama (şerh) ile bu koşulu yerine getirebilir. Bu şekilde bir çekince (ihtirazi kayıt) konulduktan veya ihtar çekildikten sonra tedarikçi (sağlayıcı) firma, mal vermeye (ifaya) devam etse bile önceki yıla ilişkin ceza koşulu alacağını sözleşme zamanaşımı süresi içinde her zaman talep edebilir. Sonraki yıllarda da aynı kural geçerlidir. Tekrarlamak gerekirse, her yıl sonunda bir önceki yıla dair ceza koşulunun istenebilmesi, takip eden yılda henüz ifaya başlanmadan önce Çekince (ihtirazi kayıt) bildirilmesi veya ihtar çekilmesine bağlıdır. Bunlar yapılmadan müteakip yılın ifası gerçekleşmişse artık bir önceki yıla ait ceza koşulu istenemez. Çekince konmuş veya ihtar çekilmiş olan yıllarla ilgili ceza koşulunun istenebileci ise kuşkusuzdur. TBK'nun 179/11. maddesinde öngörülen hüküm, emredici nitelikte olmadığından taraflar, sözleşme serbestisi ilkesi gereğince aralarında farklı bir düzenleme yapabilirler. Örneğin, sözleşmenin feshi halinde hem cezai şart hem de kar mahrumiyeti ödeneceğini kararlaştırabilirler. Ancak sözleşmenin feshi halinde cezai şart ödeneceğinin kararlaştırılmış olduğu hallerde, Yargıtay HGK'nun 20.01.2013 T. 2012/19-670 E. 2013/171 K. sayılı kararında da açıklandığı üzere, sözleşme süresi içinde Çekince konmadan uzun süre ifaya devam edilmesi üzerine borçluda, "ceza koşulu istenmeyeceği" ne dair haklı bir güven oluşmuş ise oluşan bu haklı güven ve dürüstlük ilkesi nedeniyle önceki yıla veya yıllara ait ceza koşullarının talep edilemeyeceğinin kabulü gerekir.”
Yargıtay, asgari ürün taahhütlerinin bayi tarafından ifa edilememesi halinde sözleşme gereğince uygulanacağı öngörülen yaptırımı, ifaya ekli sözleşme cezası olarak nitelendirmekte ve TBK m.179/f.2 uyarınca, aksi sözleşmede kararlaştırılmadığı sürece alacaklının çekince koymadan ifayı kabul etmiş veya sözleşmeden doğan edimlerini ifa etmeye devam etmişse bu takdirde de ceza koşulunu isteyemeyeceği, yıllık asgari ürün alımı taahhüdü bulunmasına rağmen yıllar itibariyle bu taahhüde uyulmamış ise tedarikçi (sağlayıcı) firmanın, hem ifayı hem de ceza koşulunu talep edebilmesi için takip eden yılda henüz bayiye mal vermeden önce ceza koşulu ile ilgili “çekince” (ihtirazi kayıt) bildirmesi ya da bu konuda bayiye noterden bir ihtarname göndermesi gerektiğine içtihat etmiştir.
Somut olayda davalı, ... 11. Noterliğinden keşide edilen 13.04.2016 tarihli ihtarnamesiyle, 29.07.2014-28.07.2015 tarihleri arasında 318,429 ton eksik ürün alımı yapıldığı, 31.842,89 ABD doları sözleşme cezası tahakkuk ettirildiği, taahhütlerin yerine getirilmesi gerektiği, sözleşme cezası bedellerine ve fazlaya/hataya ilişkin hakların saklı tutulduğu davacıya beyan edilmiştir. İhtarnamenin tarihi itibariyle 29.07.2015-28.07.2016 -yeni- dönemi bakımından ihtarnamenin bu sürenin sonuna doğru keşide edildiği anlaşılmıştır.
Keza Davalılar tarafından .... Noterliğinden keşide edilen ... yevmiye no.lu ihtarnamede davacının 29.07.2017-28.07.2018 tarihleri arasında 114,539 ton eksik ürün aldığı, kar mahrumiyeti alacağının tahakkuk ettiği ve bu alacağın saklı tutulduğu 27.07.2018 tarihinde davacıya beyan edilmiştir. (31.07.2018 tarihli tebliğ şerhi). Dolayısıyla 29.07.2017-28.07.2018 dönemi bakımından ihtarnamenin yeni dönemin başında keşide edildiği anlaşılmıştır.
Davalı ... ... AŞ ile ... tarafından, .... Noterliğinden keşide edilen ... yevmiye no.lu ve 20.06.2020 tarihli ihtarnamede, muhatabın (davacının) ürün alım taahhütnamesi ile taahhüt edilen asgari 750 ton ... ürün alımı taahhüdünü yerine getirmediğini, bu sebeple 106.024,90 USD kar mahrumiyeti talep ettiklerini, bu bedeli dilerse ilgili süre sonunda dilerse anlaşma süresinin hitamında talep edebileceklerini, ayrıca ana para borcunun da olduğunu, söz konusu borçların ihtarname tarihinden itibaren 7 gün içinde ödenmesini, aksi halde ipoteğin paraya çevrileceğini davacıya ihtar etmiştir. (Davacıya 03.07.2020 tebliğ şerhi). Banka teminat mektubunun paraya çevrilme tarihinin 19.12.2019 olduğu nazara alındığında, ihtarnamenin bu tarihten sonra keşide edildiği, 29.07.2017-28.07.2018 dönemi haricinde davalılar tarafından süresi içinde sözleşme cezasına ilişkin Yargıtay içtihatlarında belirtilen kapsamda çekinceye ilişkin bildirim/ihtarnamenin davacıya keşide edilmediği anlaşılmaktadır.
Mahkememizce hükme elverişli bulunan 11.08.2023 tarihli bilirkişi heyeti ek raporuna göre; takip eden yılda bayiye mal vermeden önce davalının sözleşme cezası talep etme hakkını saklı tutması gerektiği, fakat davalının çekince ileri sürmeden ifayı kabul ettiği, davalının sadece çekince ileri sürdüğü 29.07.2017-28.07.2018 tarihleri arasındaki eksik ürün alımı bakımından asgari ürün taahhütnamesinde belirtilen miktarda sözleşme cezası talep edebileceği, bu sebeple davalının bunu aşan orandaki miktar yönünden banka teminat mektubunu paraya çevirme yetkisi bulunmayacağından aradaki miktarın davacıya iade edilmesi gerektiği, 29.07.2017 ile, 28.07.2018 arası gerçekleşen işlemler yönünden davalının 9.865 USD eksik ürün tazminatına hak kazandığı, bu tutarın teminat mektubunun tahsil edildiği tarihteki (TCMB'ye göre 1 USD=5,9186 TL olmak üzere) kurdan çevrildiğinde (9.865*5,9186) 58.386,99 TL.ye karşılık geldiği, bu tutarın davalının, davacıdan tahsil ettiği 100.000.-TL'lik teminat mektubu bedelinden mahsup edilmesi ile davalının fazla tahsil etmiş olacağı (100.000-58.386,99=) 41.613,01 TL'yi ve davacının cari alacağı olan 0,10 TL.nin ilavesiyle birlikte 41.613,11TL'yi davalının teminat mektubunu tahsil ettiği 19.12.2019 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davacıya iade etmesi gerektiği anlaşıldığından asıl davanın kısmen kabulüne, 41.613,01 TL.nin tahsil tarihi olan 19/12/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, birleşen davada davacı yanın cezai şart alacağının asıl davadaki davacı alacağından mahsup edilmesi nedeniyle birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E sayılı davasının reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmış, her ne kadar kısa kararda maddi hata sonucu tahsil tarihi 19.12.2014 şeklinde yazılmış ise de, yazım yanlışı 19/12/2019 olarak aşağıdaki gibi tashih edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere;
1-)Asıl davanın KISMEN KABULÜNE, 41.613,01 TL nin tahsil tarihi olan 19/12/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine,
-Fazlaya ilişkin istemin reddine,
-Harçlar Yasası uyarınca alınması gerekli 2.842,58-TL harçtan peşin alınan 1.707,75 -TL, mahsubu ile bakiye 1.1134,83 -TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
-Davacı tarafından yapılan 54,40 -TL başvurma harcı, 1.707,75 -TL peşin harç, 7,80 -TL vekalet harcı olmak üzere toplam 1.769,95 -TL harcın davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
-Davacı tarafından yapılan 466,88 -TL davetiye gideri 6.850,00-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 7.316,88 -TL yargılama giderinin davanın red ve kabul oranına göre 3.044,77-TL davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, geri kalan yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
-Davacı duruşmalarda kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 17.900,00 -TL maktu vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
2-)Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı davasının REDDİNE,
-Karar tarihi itibariyle alınması gereken 427,60-TL harcın peşin alınan 126,59 -TL ve ıslah harcı 17.287,28 TL ile tamamlama harcı 114,58 TL harçtan mahsubu ile bakiye 16.871,69 -TL harcın davacıya iadesine,
-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
-Davalı tarafça yapılan 7.000,00 TL bilirkişi masrafının davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
-Kendini vekille temsil ettiren davalı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca 17.900,00-TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
-Yatırılan avanstan artan kısmın yatırana/ vekiline iadesine,
Davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı tarafların gerekçeli kararı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize verecekleri bir dilekçe ile veya başka bir mahkeme aracılığı ile mahkememize gönderecekleri dilekçe ile HMK 341. madde uyarınca İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yoluna başvurma hakları hatırlatılmak suretiyle oybirliğiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.. 07/03/2024

Başkan ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Katip ...
¸e-imzalıdır