DANIŞTAY IDARE DAVA DAIRELERI KURULU

DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2024/139 E.  ,  2025/314 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/139
Karar No : 2025/314

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kaymakamlığı - ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ...ili, ... ilçesi, ... Mahallesi'nde gül seracılığı yapan davacının, mahalle muhtarının ilgili belgeleri imzalamaması nedeniyle tarım sigortası yaptıramadığından ve seralarının yoğun kar yağışı sonrası zarar gördüğünden bahisle, olayda davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek uğrandığı iddia edilen zararlara karşılık 145.554,00 TL maddi tazminatın 08/01/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesine istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; davacının muhtarın gerekli belgeleri imzalasaydı belgeleri sigorta yaptırmak amacıyla da kullanacağına ilişkin dosyada somut bilgi ve belge bulunmadığı, belgelerin imzalanması ve davacının da iddia ettiği gibi belirtilen mevzuat dahilinde sigorta yaptırmış olması halinde dahi uyuşmazlığa konu ettiği tazminatın ilgili sigorta kapsamında sigorta hukuku ilkeleri dahilinde ödenip ödenmeyeceğinin takdirinin mümkün olmadığı, tazmini istenilen zararla muhtarın davacıya ait bir kısım evrakı imzadan imtina etmesi eylemi arasında doğrudan bir illiyet bağı bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 16/03/2023 tarih ve E:2019/7966, K:2023/1389 sayılı kararıyla;
Uyuşmazlıkta; ... Mahalle Muhtarı hakkında görevi kötüye kullanma suçundan açılan davada ... Asliye Ceza Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; sanık savunması ve ... Tarım İlçe Müdürlüğünde görevli olan tanıkların beyanları ile dosyada bulunan tüm bilgi ve belgelere göre; katılanın İlçe Tarım Müdürlüğüne kayıtlı çiftçilerden olduğu ve ... Mahallesinde seracılık faaliyeti ile uğraştığı, suç tarihinde serasını sigorta yaptırmak amacıyla muhtarda bulunan çiftçi kayıt sistemine ilişkin dosyasını muhtardan istediği, sanığın ise katılanın su borcu olduğundan dolayı ÇKS dosyasını veremeyeceğini ve su borcunu ödediği takdirde dosyasını verebileceğini ifade ettiği, bunun üzerine katılanın, muhtarın bu eylemi nedeniyle seralarını sigorta yaptıramadığı ve sonrasında yağışlar nedeniyle seralarının çöktüğü ve katılanın zarar gördüğü, sanığın su borcunu ödemesi karşılığında dosyayı katılana vereceğini söylediğini mahkemedeki beyanlarına göre zımnen ikrar ettiğinin anlaşıldığı, sanığın görevinin gereklerine aykırı hareket ederek katılanın mağduriyetine neden olduğu kanaatiyle üzerine atılı suçu işlediğinin mahkemece sabit görüldüğü, İlçe Tarım Müdürlüğünde görevli bulunan tanık Erkan Ayaz ve tanık Musa Uzun'un yeminli beyanlarıyla dosya içerisinde bulunan belgeler nazara alınarak sanığın mahkumiyetine yönelik hüküm kurulması gerektiği gerekçesiyle 1/6 oranında indirim yapılarak sanığın 5 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, şartları oluştuğundan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği,
Ceza dosyasında, ... Mahallesi muhtarının davacı tarafından istenilen belgeleri kasıtlı olarak vermeyip görevi kötüye kullanma suçunu işlediğinin sabit olduğunun belirtilmesi, mahalle muhtarının ve ... İlçe Tarım Müdürlüğünde görevli kişilerin beyanlarına göre, davacının su borcu sebebiyle gerekli belgelerin imzalanmadığının açık olduğu, davacının seralarının olay öncesinde 06/07/2013-06/07/2014 tarihleri arasında ... nolu sera sigorta poliçesi ile sigortalı olduğunu belirttiği, olay sonrasında 05/02/2015 tarihinde tekrar sera sigorta poliçesi ile sigorta yaptırdığı, ceza dosyasındaki ... İlçe Tarım Müdürlüğünde görevli tanıkların beyanında da davacının seraları zarara uğramadan önce sigorta yaptırmak için başvurduğu ve muhtarın belgeleri imzalamaması sonucu sigorta yaptıramadığının, başka beldede bulunan seraları için sigorta yaptırdığının belirtilmesi hususları birlikte dikkate alındığında muhtarın kusurlu eylemi dolayısıyla davacının seralarını sigorta yaptıramadığı ve yoğun kar yağışı sebebiyle zararının oluştuğu sonucuna varıldığı,
İdare Mahkemesince tazmini istenilen zararla, muhtarın davacıya ait bir kısım evrakı imzadan imtina etmesi eylemi arasında doğrudan bir illiyet bağı bulunmadığı belirtilmişse de; idari eylem ile davacının zararı arasında illiyet bağının bulunduğunun kabulü ile davacının kar yağışı sebebiyle meydana gelen zararının tespit edilmesi gerektiği,
Buna göre; davacının 08/01/2015 tarihinde yağan kar yağışı sebebiyle seralarında oluşan hasarın ve gerçekleşen zararının ilgili yerlerden bilgi ve belgeler getirilerek gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılarak tespit edilmesi, ayrıca, zararının artmasına davacının da sebep olup olmadığı hususları da araştırılarak davacının varsa kusurunun düşülerek hüküm kurulması gerekirken davanın reddi yolunda verilen ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı,
Öte yandan iş bu davanın ihbarı için, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi ile anılan maddenin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 61. ve devamı maddeleri hükümleri uyarınca gerekli koşulların oluştuğunun anlaşıldığı; Mahkemece bozma kararı üzerine yeniden yapılacak yargılamada dava konusu olayda davalı idare ile arasında rücu ilişkisi doğabilecek olan mahalle muhtarına, davaya müdahil olabilme hakkını kullanabilmesini teminen, davanın resen ihbarı gerektiği,
Bu itibarla, ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, aynı iş nedeniyle zarar gören sera için daha önce de sigorta yaptırıldığı ve aynı zamanda ... Mahallesinde bulunan sera için de aynı dönem için sigorta yaptırıldığı, düzenli ve sürekli olarak sigortasının yaptırılmasının bu işlemin yeniden gerçekleştirileceği yönünde karine oluşturduğu, davaya konu zararın meydana geldiği seranın bulunduğu mahalle muhtarının imza etmediği belgeler ile sigorta yapılmak istenildiği, muhtarın imzadan imtina etmesi nedeni ile sigorta yaptırılamadığı, ... İlçe Tarım Müdürlüğünün personeli tarafından muhtarın arandığı ve hatta bu eylemi sebebiyle ... Kaymakamlığı nezdinde şikayet yoluna da başvurulduğu, zarar ile idari hizmetin kusurlu işlemesi arasında illiyet bağının bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ... Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
...ili, ... ilçesi, ... Mahallesi'nde gül seracılığı yapan davacının, seralarını sigortalatmak için gerekli olan İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce düzenlenen ve mahalle muhtarlarınca imzalanması gereken Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) belgesinin imzalanması ve mühürlenmesi için yaptığı görüşmede, ... Mahallesi Muhtarı A.A.K. davacının su borcu olduğundan belgeleri imzalamayacağını belirtmiştir.
Davacı aktarılan süreçten sonra 3 adet sera ve gül fidanlarının 08-09 Ocak 2015 tarihlerindeki yoğun kar yağışı sonrası zarar gördüğünü ileri sürerek seralarına ait zararın tespit edilebilmesi için 20/01/2015 tarihinde ... İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne başvurmuş, 21/01/2015 tarihinde olay yerinde teknik personel tarafından yapılan inceleme neticesinde, yoğun kar yağışı ve soğuk hava sebebiyle seralarda bulunan güllerde yanmaların, kök boğazında soğuk zararları olduğu, çiçeklerin hasat edilemez hale geldiği, üç adet seranın yıkım zararına uğradığı tespit edilmiştir.
Davacının, mahalle muhtarı hakkında şikayetçi olması üzerine başlatılan soruşturma sonucunda açılan ceza davasında yapılan yargılamada, ... . Asliye Ceza Mahkemesinin ...tarih ve K:... sayılı kararı ile ... Mahallesi Muhtarı A.A.K.'nın 5 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, kanunda aranan şartlar oluştuğundan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş, anılan karar 11/12/2015 tarihinde kesinleşmiştir.
Sonrasında davacı tarafından 15/02/2016 tarihinde İçişleri Bakanlığına yapılan başvuru ile muhtar hakkında görevi kötüye kullanma suçu sebebiyle mahkumiyet kararı verildiği belirtilerek zararlarının karşılanması istenmiştir.
... İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce hazırlanan 22/03/2016 tarihli inceleme raporunda; davacının uğradığını iddia ettiği zararının giderilmesi için ilgili kurumlara zamanında bilgi vermediği, dolayısıyla yerinde tespitin zamanında yapılamadığı, şikayetçinin tabii afetten önce sigorta yaptırıp yaptırmayacağının belirsiz olduğu, 21/01/2015 tarihinde tutulan tutanaktaki tespitlerin detaylandırılması gerektiği belirtilerek düzenlenen 18/03/2016 tarihli bilirkişi ek raporunda da açıklandığı üzere seralarda mevsime bağlı olarak koruyucu önlemlerin alınmadığı, yıkıma neden olan unsurların kar yağışından mı veya başka bir sebepten mi kaynaklandığının belirlenemediği, ayrıca teknik açıdan seraların taşıma kapasitesinin bölgenin coğrafi şartları dikkate alınarak inşa edilip edilmediklerinin de anlaşılamadığı, netice itibarıyla muhtemel zararın tazmini yoluna gidilemeyeceği belirtilmiş, İçişleri Bakanlığınca da davacının başvurusuna cevap verilmemiştir.
... Kaymakamlığınca zamanında başvuru yapılmadığı ve yeniden tespit yapılmasının da mümkün olmadığının belirtilmesi üzerine davacı tarafından dava konusu olay sebebiyle uğradığı iddia edilen zararlara karşılık 145.554,00 TL maddi tazminatın 08/01/2015 tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, başka bir ifadeyle zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Çiftçi Kayıt Sistemine ilişkin dosyayı imzalayarak davacıya vermekten imtina eden ... Mahalle Muhtarı hakkında görevi kötüye kullanma suçundan açılan davada ... Asliye Ceza Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile mahalle muhtarının "Görevi Kötüye Kullanma" suçundan 5 ay hapis cezasına mahkum edilerek hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği ve bu kararın kesinleştiği görülmüştür.
Gerek dava dosyasında yer alan belgeler gerekse ... Mahalle Muhtarının yargılamasının yapıldığı dosyada verilen kararda yer alan bilgilerden davacının serasını sigorta yaptırmak amacıyla muhtarda bulunan Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) ilişkin dosyasını muhtardan istediği, muhtarın ise davacının su borcu olduğundan bahisle ÇKS dosyasını veremeyeceğini ve su borcunu ödediği takdirde dosyasını verebileceğini ifade ettiği, bunun üzerine davacı tarafından ... İlçe Tarım Müdürlüğüne gidilerek serasını sigorta yaptırmak istemesine karşın muhtarın ilgili dosyayı kendisine vermediğinin beyan edildiği, bu hususun da burada görevli olan ve ceza dosyasında tanık olarak dinlenen kişiler tarafından teyit edildiği, davacının muhtarın bu eylemi nedeniyle seralarını sigorta yaptıramadığı ve sonrasında yağışlar nedeniyle seralarının bir kısmının çöktüğü ve davacının zarar gördüğü anlaşılmaktadır.
Mahalle muhtarının, davacının su borcunu ödememesi nedeniyle Çiftçi Kayıt Sistemine ilişkin dosyasını davacıya vermemesi sonrasında seraların bir kısmının çökmesi, bir kısım güllerde ise soğuk zararının oluşması arasında illiyet bağının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bakılan uyuşmazlıkta, ... İlçe Tarım Müdürlüğünde görevli personelin ifadeleri, ceza yargılaması sonucunda dava dışı mahalle muhtarı hakkında görevi kötüye kullanma suçu kapsamında verilen mahkumiyet kararı, davacının hasara uğrayan seralarının olay öncesinde ve olay sonrasında sera sigorta poliçesi ile sigortalatılmış olması ve başka beldede bulunan seraları için de olay tarihi itibarıyla sigortalatılmış olması gibi hususlar birlikte dikkate alındığında, muhtarın kusurlu eylemi dolayısıyla davacının seralarını sigorta yaptıramadığı, akabinde ise yoğun kar yağışı sebebiyle zararının ortaya çıktığı sonucuna varılmaktadır.
İdare Mahkemesince tazmini istenilen zararla, muhtarın davacıya ait bir kısım evrakı imzadan imtina etmesi eylemi arasında doğrudan bir illiyet bağı bulunmadığı belirtilmişse de; idari eylem ile davacının zararı arasında illiyet bağının bulunduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacının ileri sürdüğü zararın gerçekleşmesiyle idarenin eylemi arasında illiyet bağı bulunduğundan, Bölge İdare Mahkemesince bu durum dikkate alınarak yeniden bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Bu nedenle, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 12/02/2025 tarihinde, kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY
X- ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davacının temyiz isteminin reddi ile ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.