DANIŞTAY 9. DAIRE

Danıştay 9. Daire Başkanlığı         2022/2128 E.  ,  2024/1294 K.
"İçtihat Metni"T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2022/2128
Karar No : 2024/1294

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Proje Müşavirlik Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Vergi Dairesi Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E: …, K: … sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: İstanbul Valiliği tarafından ihale edilen … ihale kayıt numaralı "Şura-ı Devlet Binasının Rekonstrüksiyonu, Hariciye Nezareti (Mahalli İdareler) Binasının Restorasyon ve Çevre Düzenlenmesi İşi" uhdesinde kalan davacı şirket tarafından ödenen 306.140,07-TL ihale kararı damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali ve ödenen tutarın yasal faiziyle iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E: …, K: … sayılı kararıyla; olayda, ihaleye konu taşınmazların … tarihli ve … sayılı Koruma Kurulu kararı ile koruma grubunun "I" olarak belirlendiği ve yapıların "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olduğunun belirtildiği, kültür ve tabiat varlıkları bakımından ülkemizin sahip olduğu zenginliğin, beraberinde ulusal ve uluslararası sorumlulukları getirdiği, bu varlıklara ilişkin gerek devletin gerekse kişilerin üzerine düşen en temel sorumluluğun varlıkların korunması olduğu, bu nedenle, Anayasa'nın 63. maddesi ile; devletin, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamak ile sorumlu olduğunun ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alacağının hüküm altına alındığı, konuya ilişkin mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması Kanunu'nun 21. maddesinin 1. fıkrasında; tapu kütüğüne "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır" kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğunun düzenlendiği, kanun koyucunun, devletin ve kişilerin koruma hukukundan kaynaklanan hukuki sınırlılıklarına ve mali külfetlerine belirli bir derecede rahatlama sağlamak ve kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını teşvik etmek amacıyla söz konusu taşınmazlara ilişkin vergi muafiyetine yönelik iradesinde, 2863 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 23/07/1983 tarihinden beri büyük ölçüde bir değişikliğe gitmediği, ancak 10/09/2014 tarihli değişiklikte, büyükşehir belediyesi sınırları içinde yer alan taşınmazlardan basit usulde vergilendirilenlerin dışında ticari faaliyetlerde kullanılanlar hakkında emlak vergisinin yarısı ve çevre temizlik vergisinin tamamına ilişkin bu muafiyet hükmünün uygulanmayacağının kurala bağladığı, bu halde, tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğuna yönelik hükmün, ihale kararına istinaden alınan ihale kararı damga vergisi açısından da geçerli olduğu sonucuna varıldığı, bu durumda; İstanbul Valiliği tarafından ihale edilen ve davacı şirketin uhdesinde kalan "Şura-ı Devlet Binasının Rekonstrüksiyonu, Hariciye Nezareti (Mahalli İdareler) Binasının Restorasyon ve Çevre Düzenlemesi İşi"ne konu taşınmazların 2863 sayılı Kanunun 21/1. maddesi kapsamında yer aldığı anlaşıldığından, söz konusu ihale nedeniyle davacı şirket tarafından ödenen 306.140,07.-TL tutarındaki ihale kararı damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline ve ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, ihaleye konu taşınmazların koruma grubunun "I" olarak belirlendiği ve yapıların "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olduğunun tartışmasız olduğu, uyuşmazlığın; ihale konusu iş kapsamında ödenen ihale kararı damga vergisine ilişkin olarak 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması Kanununun 21. maddesinde belirtilen istisna ve muafiyet hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı noktasında ortaya çıktığı, 2863 sayılı Kanunun 21. maddesinin 1. fıkrası ile tapu kütüğüne "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır" kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu belirtilmiş olup, bu fıkra ile getirilen muafiyetin parsellerin kendisine (aynına) ilişkin bir muafiyet olduğu; söz konusu maddenin 4. fıkrasında ise, dava konusu olayda olduğu gibi, koruma bölge kurulları kararına uygun olarak bu taşınmaz kültür varlıklarında yapılacak onarım ve inşaat işlerine ilişkin Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınması gereken vergi, harç ve harcamalara katılma paylarının istisna kapsamında tutulduğu, bu durumda; ihale konusu taşınmazlarda yapılacak restorasyon ve çevre düzenleme işi yalnızca Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınması gereken vergi, harç ve harcamalara katılma paylarından müstesna olup, dava konusu ihale kararı nedeniyle ödenen damga vergisinin 2863 sayılı Kanunda öngörülen istisna ve muafiyetler kapsamında değerlendirilemeyeceğinden, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunun 24. maddesinde yer alan; damga vergisinden muaf kuruluşlarca kişilerin (1) sayılı tabloda yer alan işlemleriyle ilgili olarak düzenlenen ve sadece bu kurumların imzasını taşıyan kağıtlara ait verginin tamamının kişiler tarafından ödeneceği hükmü karşısında, davacı şirketin uhdesinde kalan işe ait ihale kararına ilişkin damga vergisinin ödenmesinden sorumlu tutulmasında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunu kabulüne, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması Kanunu'nun 21. maddesinin 1. fıkrasında; tapu kütüğüne "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır" kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğunun düzenlendiği, 03/07/2019 tarihli ve 6935 sayılı Koruma Kurulu kararı ile uyuşmazlık konusu taşınmazların "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olduğunun belirtildiği, Kanunun açık hükmü karşısında bu taşınmazların her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, aksi yorumun daraltıcı ve kanunun konuluş amacına aykırılık teşkil edeceği, 2863 sayılı Kanunun 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa kıyasla sonraki tarihli özel kanun niteliği taşıdığından öncelikli olarak uygulanması gerektiği iddialarıyla kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: İstanbul Valiliği tarafından ihale edilen … ihale kayıt numaralı "Şura-ı Devlet Binasının Rekonstrüksiyonu, Hariciye Nezareti (Mahalli İdareler) Binasının Restorasyon ve Çevre Düzenlenmesi İşi" uhdesinde kalan davacı şirket tarafından ödenen 306.140,07-TL ihale kararı damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali ve ödenen tutarın yasal faiziyle iadesi istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 63. maddesinde; "Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır. Bu varlıklar ve değerlerden özel mülkiyet konusu olanlara getirilecek sınırlamalar ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetler kanunla düzenlenir." hükmüne, 73/3. maddesinde ise, "Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır." hükmüne yer verilmiştir.
488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 1. maddesinin 1. fıkrasında, anılan Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtların damga vergisine tabi olduğu, bu Kanundaki kağıtlar teriminin, yazılıp imzalamak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade ettiği; 3. maddesinde, damga vergisinin mükellefinin kağıtları imza edenler olduğu, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların damga vergisini kişilerin ödeyeceği; 8. maddesinde, bu Kanundaki resmi dairlerden maksadın genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köyler olduğu, bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmelerin resmi daire sayılmayacağı; Kanuna ekli (1) sayılı Tablonun "II-Kararlar ve mazbatalar" başlıklı bölümünün 2. maddesinde, ihale kanunlarına tabi olan veya olmayan resmi daire ve kamu tüzel kişiliğini haiz kurumların her türlü ihale kararlarının damga vergisine tabi olduğu; 24. maddesinde de, damga vergisinden muaf kuruluşlarca kişilerin (1) sayılı tabloda yer alan işlemleriyle ilgili olarak düzenlenen ve sadece bu kurumların imzasını taşıyan kağıtlara ait verginin tamamının kişiler tarafından ödeneceği hükümlerine yer verilmiştir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; bu Kanunun amacının, korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmek olduğu; “Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin (a) bendinde; kültür varlıklarının, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklar olduğu; 6. maddesinde; korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının neler olduğunun sayılmış, aynı Kanunun "İstisnalar ve muafiyetler" başlıklı 21. maddesininde ise; tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, ancak, büyükşehir belediyesi sınırları içinde yer alan ve yukarıda nitelikleri belirtilen taşınmazlardan basit usulde vergilendirilenlerin dışında ticari faaliyetlerde kullanılanlar hakkında emlak vergisinin yarısı ve çevre temizlik vergisinin tamamına ilişkin bu muafiyet hükmünün uygulanmayacağı, getirilen kesin yapılanma yasağına aykırı olarak tesis edilen yapılar, bu yapıların yapıldığı parseller ve kanunlara aykırı eklentileri bulunan taşınmaz kültür varlıkları hakkında bu yapılar yıkılıncaya veya aykırılıklar giderilinceye kadar yukarıdaki fıkradaki muafiyet hükmünün uygulanmayacağı, ..., kültür varlıklarının korunması maksadıyla tespit, proje, bakım, onarım, restorasyon ve kazı ile müzelerin güvenliği için kullanılmak şartıyla, Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Milli Savunma Bakanlığı, Bakanlıkça ve Vakıflar Genel Müdürlüğünce dışardan getirilecek her türlü araç, gereç, makine, teknik malzeme ve kimyevi maddeler ile altın ve gümüş varakın her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, koruma bölge kurulları kararına uygun olarak bu taşınmaz kültür varlıklarında yapılan onarım ve inşaat işlerinin Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınacak vergi, harç ve harcamalara katılma paylarından müstesna olduğu hususları kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasının incelenmesinden; İstanbul Valiliği tarafından ihale edilen "Şura-ı Devlet Binasının Rekonstrüksiyonu, Hariciye Nezareti (Mahalli İdareler) Binasının Restorasyon ve Çevre Düzenlenmesi İşi"nin davacı şirketin uhdesinde kaldığı, davacı şirket tarafından 04/02/2020 tarihinde anılan ihaleye ilişkin 306.140,07-TL ihale kararı damga vergisi ödendiği, ödenen tutarın iadesi istemiyle yapılan başvurunun dava konusu … tarih ve … sayılı işlemle reddi üzerine, anılan işlemin iptali ve ödenen tutarın yasal faiziyle iadesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda; dosya kapsamında yer alan İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Doğal Kaynaklar Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdürlüğü'nün 11/03/2020 tarih ve 30407 sayılı yazısınından görüldüğü üzere, ihaleye konu taşınmazların 03/07/2019 tarih ve 6935 sayılı Koruma Kurulu kararı ile koruma grubunun "I" olarak belirlendiği ve yapıların "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olduğunun belirtildiği açıktır.
Kültür ve tabiat varlıkları bakımından ülkemizin sahip olduğu zenginlik, beraberinde ulusal ve uluslararası sorumlulukları getirmektedir. Bu varlıklara ilişkin gerek devletin gerekse kişilerin üzerine düşen en temel sorumluluk varlıkların korunmasıdır. Bu nedenle, Anayasanın 63. maddesi ile Devletin, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamak ile sorumlu olduğu ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda metnine yer verilen mevzuat hükümleri ve dava konusu uyuşmazlık birlikte değerlendirildiğinde; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 21. maddesinde, tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, davacı şirket tarafından üstlenilen "Şura-ı Devlet Binasının Rekonstrüksiyonu, Hariciye Nezareti (Mahalli İdareler) Binasının Restorasyon ve Çevre Düzenlenmesi İşi" korunması gerekli bir taşınmaz kültür varlığı ile ilgili olduğundan, Kanunun amacı ve devletin tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamakla sorumlu olduğuna ilişkin temel ilke göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu onarım işinin de bu amaç ve ilkenin ayrılmaz bir parçası olduğu ve onarım işine ilişkin ihale nedeniyle ödenen dava konusu verginin de anılan muafiyet hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; davacı şirket tarafından ödenen ihale kararı damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu … tarih ve … sayılı işlemde ve davayı reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
Davacının temyiz isteminin kabulüne,
… Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 14/03/2024 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY: Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyuyla Daire kararına katılmıyoruz.