DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2023/5533 E.  ,  2024/859 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/5533
Karar No : 2024/859

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Meclisi
VEKİLİ : Av. …

DİĞER DAVALI : … Birliği
VEKİLİ : Av. …
Av. …

KARŞI TARAF(DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… , Temyiz No: … sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından; 2019 yılı içerisinde üst üste 3 (üç) toplantı tutanağında imzasının bulunmaması nedeniyle yönetim kurulu üyeliğinin 29.08.2019 tarihi itibariyle düşürülmesine ve bu tarihten itibaren yurt içi ve yurt dışına yapmış olduğu seyahatler kapsamında Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği tarafından karşılanan 12.395,42 TL tutarındaki harcamanın iadesi istemine ilişkin Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin … tarih ve … sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; davalı idare tarafından dosyaya sunulan toplantı tutanaklarında davacının imzasının yer almadığı ancak toplantıda bulunanlar kısmında davacının temsilcisi olduğu şirketin ismine yer verildiği, ayrıca toplantıda bulunmayanlar kısmında davacının temsilcisi olduğu şirketin ismine yer verilmediği gibi toplantıya katılmayan firmaların da açıkça toplantıya katılmayanlar başlığı altında yazıldığı görüldüğünden, … Enerji İnş. San. Tic. Ltd. Şti. temsilcisi davacı … 'ün anılan toplantılarda yer almadığının davalı idarelerce açıkça ortaya konulamadığı, toplantı tutanaklarında davacı ...'ün imzasının bulunmamasının tek başına üyeliği sona erdirme sonucunu doğurmayacağı, Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yönetmeliğin 22. maddesi gereği toplantıya katılmama durumunda üyeliğin sonlandırılabileceği, bu nedenle eksik inceleme ve araştırma ile tesis edilen üyeliğin düşürülmesine ve ödenen seyahat harcamalarının iadesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine, kesin olarak karar verilmiştir.
Anılan karar davalı Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından temyiz edilmiş olup ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:...K:...Temyiz No:...sayılı kararı ile temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının kesin olduğu gerekçesiyle temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, yönetim kurulu üyeliğinin düşürülmesi kararının kamu görevinden çıkarılma kararı ile eşdeğer nitelikte olduğu, dolayısıyla uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanunun 46/1-c bendi kapsamına girdiği belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, İhracatçılar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinin kamu görevi niteliğinin bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu işlemin de kamu görevinden çıkarılma olarak değerlendirilemeyeceği belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği'nin (BAİB) 01/01/2017-03/09/2019 tarihi arasındaki hesap ve işlemlerinin denetlenmesi üzerine hazırlanan ...tarih ve ...sayılı inceleme raporunda; Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yönetmeliğinin 23. maddesi uyarınca Batı Akdeniz İhracatçılar Meclisi yönetim kurulunda yer alan ...Enerji İnş. San. Tic. Ltd. Şti. adına ...'ün 2019 yılı içerisinde üst üste 3 (üç) toplantı tutanağında imzasının bulunmaması nedeniyle yönetim kurulu üyeliğinin 29.08.2019 tarihi itibariyle düşürülmesine ve bu tarihten itibaren yurt içi ve yurt dışına yapmış olduğu seyahatler kapsamında Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği tarafından karşılanan 12.395,42 TL tutarındaki harcamanın davacı ...'den tahsiline karar verildiği, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği'ne gönderilen ...tarih ve ...sayılı yazı ile ekli inceleme raporunda belirtilen tespit ve önerilere ilişkin işlemlerin yerine getirilmesinin bildirildiği, Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği tarafından ...tarih ve ...sayılı yazı ile davacıya yönetim kurulu üyeliğinin düşürüldüğünün ve belirtilen tutarın 14/05/2020 tarihine yatırılması gerektiği hususunun bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İstinaf" başlıklı 45. maddesinde, "1) İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
3) Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.
6) Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un "Temyiz" başlıklı 46. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalar hakkında verilen kararların Danıştay'da, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği kurala bağlanmıştır.
03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi İle İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinde, " (...) b) Birlik: İhracatçıları örgütlendirmek suretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz olarak kurulan ihracatçı birliğini, (...) d) TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak, ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalar yapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçı birliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz Türkiye İhracatçılar Meclisini, ifade eder."; 23. maddesinin 3. fıkrasında, "Bu Kanunda yer alan hususlara ilişkin yönetmelikler; TİM tarafından hazırlanarak Bakanlığın onayı üzerine Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girer." hükmü yer almıştır.
5910 sayılı Kanunun 23/3. maddesi gereği 03.09.2009 tarih ve 27338 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye İhracatçılar Meclisi İle İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yönetmeliğin "Yönetim Kurulu Toplantıları" başlıklı 22. maddesinin 2. fıkrasında, "TİM veya ihracatçı birlikleri tarafından yapılan görevlendirmeler, bir faaliyet yılında iki defadan fazla olmamak kaydıyla kendisinin doktor raporu ile tevsik edilen sağlık mazeretleri ile eşi, çocuğu, annesi, babası veya kardeşinin vefatı halleri haricinde, art arda üç defa veya her halükarda bir faaliyet yılı içinde toplam beş defa yönetim kurulu toplantısına katılmayan üyenin üyeliği kendiliğinden sona erer. Yerine ilk sıradaki yedek üye geçer. Genel sekreter, üyelerin toplantıya iştirakini izleyip bu madde çerçevesinde gerekli işlemleri yerine getirmekle yükümlüdür. Yönetim kurulu toplantılarına yönetim kurulu başkanı ve genel sekreterce gerekli görülen personel dışında kimse giremez. Yönetim kurulu toplantılarında vekâleten oy kullanılamaz." kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa Mahkemesinin 24.11.2023 tarih ve 32379 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 11.10.2023 tarih ve E:2022/96 K:2023/174 sayılı kararında, Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin hukuki niteliğine ilişkin olarak; "5910 sayılı Kanun’un 4. maddesinde ihracatçıların ilgili birliğe üye olmalarının ve kanunda belirtilen ödemeleri yapmalarının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Bunun yanı sıra bu kurumların görevlerinin genel olarak mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak ve meslek disiplini ve ahlakını korumak olduğu anılan Kanun’un 3. ve 11. maddelerinden anlaşılmaktadır. Ayrıca ihracatçı birliklerinin ve TİM’in tüzel kişiliği haiz olmaları, kanunla oluşturulmaları, özel kişilerden oluşan birer birlik olmaları, seçimlerinin yargı gözetimi altında icra edilmesi ve gelirlerinin üyelerden toplanan aidatlardan karşılanması hususları gözetildiğinde bunların kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır." şeklinde değerlendirmelerde bulunduğu görülmektedir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, Anayasanın 135. maddesinde düzenlenmiş olup belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişileridir. Türkiye Cumhuriyeti İdari Teşkilatı içerisinde hizmet yerinden yönetim kuruluşları arasında yer almaktadır.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının karar ve yönetim organlarına seçim yolu ile gelen kişiler, klasik anlamda bir kamu idaresinin hiyerarşisine tabi olarak açıktan ve/veya naklen atama yolu ile istihdam ilişkisine tabi bir biçimde Anayasanın 128/1. maddesi anlamında kamu görevlisi sıfatını haiz kişilerden değil ise de; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kamu tüzel kişisi olması, kamu yararı amacı gütmeleri, kamu hizmeti görmeleri, kamu gücüne sahip olmaları, zorunlu üyelik yetkisi gibi vasıfları ile bu hizmeti yürütenlerin seçim dönemi içerisinde yürüttükleri hizmete sürekli ve daimi surette katılmaları dikkate alındığında 2019 yılı içerisinde üst üste 3 (üç) toplantı tutanağında imzasının bulunmaması nedeniyle yönetim kurulu üyeliğinin 29.08.2019 tarihi itibariyle düşürülmesine ve bu tarihten itibaren yurt içi ve yurt dışına yapmış olduğu seyahatler kapsamında Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği tarafından karşılanan 12.395,42 TL tutarındaki harcamanın iadesi istemine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın 2577 sayılı Kanunun 46/1-c bendi kapsamında kaldığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu durumda; Bölge İdare Mahkemesi kararına karşı temyiz yolunun açık bulunduğu sonucuna varıldığından ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince verilen kararın kesin olduğundan bahisle davacının temyiz isteminin reddine ilişkin kararda hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, dosyanın Danıştay tarafından temyizen incelenebilmesi için, ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi'nce dosya tekemmül ettirildikten sonra tekrar Danıştaya gönderilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:..., T. No:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın tekemmül ettirilmek üzere ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 23/02/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.