DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2023/5153 E.  ,  2024/218 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/5153
Karar No : 2024/218

DAVACI : ...Lojistik Uluslararası Taşımacılık Depolama Dağıtım ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ...Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

2- ...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ...Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ....

DAVANIN KONUSU :
Davacı şirketin ticari yük taşımacılığında kullandığı ...plakalı aracı ile güzergah kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yaptığından bahisle davacı şirket hakkında ...tarih ve ...sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümen kararıyla verilen idari para cezasının dayanağı olduğu belirtilen;
1-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 1. maddesi,
2-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" düzenlemesi ile 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." düzenlemesi,
3-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ile
4-) 15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Yük taşımacılığına ilişkin yapılan faaliyet hakkında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin denetim yetkisinin bulunmadığı, yürütülen faaliyete yönelik olarak karayolu taşıma mevzuatı ve ilgili mevzuatı kapsamında tüm izinlerin alındığı, transit ve/veya uluslararası taşımacılık faaliyeti yürütüldüğünden yapılan taşımacılığın denetime konu yapılamayacağı, yük taşıma güzergah izin belgesi ve ayrıca bu izin belgesinin ücret karşılığı alınabileceğine dair kanuni dayanak bulunmadığı, izin belgesi alınmasının gereksiz bürokrasi işlemlerine sebep olduğu, çok büyük maliyet teşkil ettiği, pek çok üretim merkezinin İstanbul içinde, garlar ve limanların şehrin en yoğun yerleşim alanlarında yer aldığı, yabancı plakalı araçlardan bu izin belgesinin talep edilmediği, temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla ve ölçülülük ilkesi gözetilerek sınırlandırılabileceği ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI :
DAVALI ...BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: UKOME’nin her türlü taşımacılık koordinasyonunu sağlama ve güzergahları belirleme konusunda görevli birim olduğu, UKOME’nin çalışma usul ve esaslarını belirleme yetkisinin davalı Bakanlığa Kanunla verildiği, bu yetkiye dayanılarak yapılan düzenlemenin trafik düzen ve güvenliğini sağlamak amacına yönelik olduğu savunulmaktadır.
DAVALI ...BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Haksız ve mesnetsiz açılan davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI ...BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Usul yönünden, davanın süresinde açılmadığı, derdestlik nedeniyle davanın reddi gerektiği ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi yönünden davanın konusuz kaldığı; esas yönünden ise; 5393 sayılı Kanun’un 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin davalı idareye düzenleme yapma yetkisi verdiği, öte yandan 5216 sayılı Kanunda UKOME ile büyükşehir belediyesinin ulaşım ve toplu taşıma alanındaki yetki ve görevlerinin sayıldığı, yapılan düzenlemelerin davalı idarenin yetkisi içerisinde olduğu, diğer metropol kentlerde olduğu gibi İstanbul’da da kent nüfusundaki artışa ve şehir içinde artan hareketliliğe bağlı olarak gelişen erişim – ulaşım ihtiyacı çerçevesinde mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirlerin alınması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı şirketin ticari yük taşımacılığında kullandığı ...plakalı aracı ile güzergah kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yaptığından bahisle davacı şirket hakkında ...tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümen kararıyla idari para cezası verilmesi üzerine yukarıda belirtilen düzenleyici işlemlerin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması" dava şartları arasında sayılmış, 115. maddesinde ise, mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.
6100 sayılı Kanunun 114. maddesinin gerekçesinde de; "Maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde ise aynı davanın daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası bir olumsuz dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve görülmekte olan bir davanın davacısı, hukukî korunma sürecini başlatmıştır. Artık onun aynı davayı yeniden bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. Öte yandan, dava açmaktaki yarar hukukî olmalıdır; ideal veya ekonomik yarar tek başına yeterli değildir. Dolayısıyla daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu ikinci davayı açmaktaki kararı hukukî değildir. O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukukî yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır." ifadelerine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanunun 31. maddesinde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, ikinci davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenemeyeceği usul hukukunun genel ilkelerindendir.
Dosyanın Dairemizin E:2023/2273 sayılı dosyası ile birlikte incelenmesinden; davacı şirketin aracının yük taşımacılığına ilişkin güzergah kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yapması nedeniyle hakkında idari para cezası tesis edilmesi üzerine yukarıda "davanın konusu" bölümünde yer verilen düzenleyici işlemlerin iptaline karar verilmesi istemiyle 27/08/2022 tarihli dilekçe ile bakılmakta olan davanın açıldığı; ancak davacı tarafından aynı düzenleyici işlemlerin iptali istemiyle 08/07/2022 tarihinde kayıtlara alınarak Dairemizin E:2023/2273 sayılı dosyasına kaydedilen bir davanın daha açıldığı ve bu davanın derdest olduğu, bakılan davanın aynı istemle açılmış ve tarafları ile sebepleri de aynı olan ikinci bir dava olduğu görülmektedir.
Davacı tarafından ...tarih ve ...sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümen kararına karşı ...Sulh Ceza Hakimliği nezdinde itiraz edildiği, şirketin yük taşımacılığında güzergah kullanım izin belgesi alınması zorunluluğu ve buna ilişkin yaptırım kurallarının hukuka aykırı olduğunu ileri sürülerek işbu davanın açıldığı, Dairemizin E:2023/2273 sayılı dosyası ile bakılmakta olan davada elde edilmek istenen hukukî yararın aynı olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacının ilk davadan sonra açılan işbu davayı açmakta derdestlik nedeniyle korunmaya değer güncel bir hukukî yararı bulunmadığından, bakılan davanın derdestlik nedeniyle incelenmesi mümkün değildir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN DERDESTLİK NEDENİYLE İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, kullanılmayan ...-TL yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde davacıya iadesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
26/01/2024 tarihinde karar verildi.