DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/2321 E.  ,  2023/6831 K.
"İçtihat Metni"T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2321
Karar No : 2023/6831

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : …Valiliği
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sivas ili, … Temel Lisesi'nde tarih öğretmeni olarak görev yapmakta iken söz konusu özel eğitim kurumunun 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılması sonrasında çalışma izni iptal edilen davacı tarafından, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Kurumları Genel Müdürlüğü'nün 21/07/2016 tarihli yazısı gereği çalışma izninin iptaline ilişkin 01/08/2016 tarihli Sivas Valiliği işlemi ile çalışma izninin iade edilmesi istemiyle yaptığı 11/06/2020 tarihli başvurunun reddine dair Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile bildirilen 29/06/2020 tarihli komisyon kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:.., K:… sayılı kararıyla; davacının çalışma izninin iptaline ilişkin Sivas Valiliği (İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı) işleminin davacıya ne zaman tebliğ edildiği hususunda dosyada bir bilgi ve belge bulunmasa da, davacının anılan işlemden, çalışma izninin iadesi istemiyle davalı idareye başvuru yaptığı 01/10/2018 ve 13/09/2019 tarihli başvuruların içeriğinden davacı tarafından çalışma izninin iptal ediliğinden en erken 01/10/2018 tarihinde haberdar olduğunun kabulü gerektiği, davacının bu tarihten itibaren en geç, süresi içinde cevap verilmişse kalan dava açma süresi içerisinde, süresi içerisinde cevap verilmemişse en geç zımni ret süresinin dolduğu 01/12/2018 tarihinden itibaren veya idarece verilen cevap kesin değilse, 2577 sayılı Kanunun (işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle) 10. maddesi gereği en fazla altı ay bekleyerek dolmasından itibaren işlemeye başlayacak dava açma süresi içinde dava açılması gerekirken, bu süreler geçirildikten çok sonra, 30/10/2020 tarihinde açılan davada, dava konusu, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Kurumları Genel Müdürlüğü'nün 21.07.2016 tarihli yazısı gereği çalışma izninin iptaline ilişkin Sivas Valiliği (İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı) işlemi yönünden açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı; komisyon işlemi yönünden; … Ağır Ceza Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar ile davacının "beraatine" karar verilmiş ise de, öncelikle söz konusu kararın davacının "Silahlı terör örgütüne üye olma" suçuna ilişkin yapılan yargılama neticesinde verilen bir karar olduğu, bu nedenle belirtilen suçlama yönünden Ağır Ceza Mahkemesi kararının bağlayıcı olduğu ve bu karara yönelik herhangi bir değerlendirme yapılamayacağı, anılan Mahkeme kararında; "... Sanığın alınan savunmaları ve ...'nin beyanı ile 2009-2013 yılları arasında üniversite eğitimi döneminde örgüte ait öğrenci evinde kaldığı ve evde düzenlenen sohbet adı altındaki örgütsel toplantılara katıldığı, örgüte müzahir dershanede 2016 yılına kadar çalıştığı ve örgütün finans kuruluşlarından olan …'da hesabının bulunduğu tespit edilmiş ise de..." ibarelerine yer verildiği, davacının … Fen Dershanesinde 23/10/2013-01/08/2014 tarihleri arasında, … Dershanesinde 20/09/2014-18/08/2015 tarihleri arasında, yine FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibat ve iltisaklı olduğundan bahisle 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan … Temel Lisesinde 28/08/2015- 28/07/2016 tarihleri arasında tarih öğretmeni olarak çalıştığı, davacının, iptal edilen çalışma izninin iade edilmesi istemiyle yapmış olduğu 11/06/2020 tarihli başvurusunun reddine dair işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacının çalışma izninin iptaline ilişkin Sivas Valiliği (İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı) işlemi yönünden süre aşımı nedeniyle, çalışma izninin iade edilmesi istemiyle yaptığı 11/06/2020 tarihli başvurunun reddine dair Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü nezdinde oluşturulan Komisyonca verilen 29/06/2020 tarihli karar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kararın hukuka aykırı olduğu, Genelge ile temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılamayacağı, Mahkemece eksik incelemeye dayalı karar verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
Sivas ili, … Temel Lisesi'nde tarih öğretmeni olarak görev yapmakta iken söz konusu özel eğitim kurumunun 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılması sonrasında çalışma izni iptal edilen davacı tarafından, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Kurumları Genel Müdürlüğü'nün 21/07/2016 tarihli yazısı gereği çalışma izninin iptaline ilişkin Sivas Valiliği işlemi ile çalışma izninin iade edilmesi istemiyle yaptığı 11/06/2020 tarihli başvurunun reddine dair Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün … tarih ve …sayılı işlemi ile bildirilen 29/06/2020 tarihli komisyon kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 4. maddesinde "Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır." hükmü yer almaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın 21/07/2016 tarih ve E.7762886 sayılı Bakan Olur'u ile uygun görülen ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü'nün 21/07/2016 tarih ve 7783529 sayılı "FETÖ/PDY Terör Örgütü ile Bağlantılı Olduğu Tespit Edilen Kurumlar" konulu, bütün Valilikler bünyesindeki İl Milli Eğitim Müdürlüklerine gönderilen Genelge'nin 3. maddesinde "..Cumhuriyet Savcılıklarınca haklarında işlem başlatılan özel öğretim kurumları ile özel öğrenci yurtlarından yönetimine kayyum atanmayan kurumlar ile kayyum atanan kurumlarda kayyum ataması yapılmadan önce görev yapan, yönetici, eğitimci, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve diğer personelin MEBBİS üzerinden tespitleri yapılarak çalışma izinleri valiliklerce iptal edilecek ve bu personele başka bir özel öğretim kurumunda çalışma izin onayı düzenlenmeyecek ve MEBBİS üzerinde gerekli bilgiler işlenecektir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın 11/10/2016 tarih ve E.11116419 sayılı Bakan Olur'u ile uygun görülen ve 11/10/2016 tarih ve E.11137945 sayılı işlem ile bütün Valilikler bünyesindeki İl Milli Eğitim Müdürlüklerine gönderilen yazıda ise; "..Bu yöndeki uygulamalar sonucunda bazı personellerin mağdur duruma düştüğü yönündeki başvuruların Bakanlığımıza ve valiliklere iletildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle; 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan kurumlarla ilgili yukarıda belirtildiği şekilde işlem yapılan personeller hakkında valilikler tarafından komisyon oluşturulacaktır. Milli Eğitim Müdürlüklerine müracaat edenlerden 667 sayılı KHK kapsamında millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisaki, bunlarla irtibatı olmadığı; oluşturulan bu komisyon marifetiyle belirlenen personellerin ekteki tabloya işlenerek Bakanlığımızca değerlendirmek üzere Valilikler tarafından Genel Müdürlüğümüze bildirilmesi gerekmektedir." açıklamalarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mahkeme kararının davacının çalışma izninin iptaline dair işleme ilişkin kısmı yönünden yapılan inceleme:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Mahkeme kararının, davacının çalışma izninin iade edilmesi istemiyle yaptığı 11/06/2020 tarihli başvurusunun reddine dair Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile bildirilen 29/06/2020 tarihli komisyon kararına ilişkin kısmı yönünden yapılan inceleme:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesi neticesinde; Cumhuriyet Savcılıklarınca haklarında işlem başlatılan özel öğretim kurumları ile özel öğrenci yurtlarından yönetimine kayyum atanmayan kurumlar ile kayyum atanan kurumlarda kayyum ataması yapılmadan önce görev yapan, yönetici, eğitimci, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve diğer personelin MEBBİS üzerinden tespitleri yapılarak çalışma izinlerinin valiliklerce iptal edileceği, bu personele başka bir özel öğretim kurumunda çalışma izin onayı düzenlenmeyeceği, bireysel değerlendirme yapılmaksızın tesis edilen bu işlemlerden kaynaklanan mağduriyetlerin giderilmesine yönelik valilikler bünyesinde komisyonlar oluşturulacağı ve bu komisyonlarca yapılacak bireysel inceleme neticesinde anılan kişilerin millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisaki, bunlarla irtibatı olup olmadığının tespit edilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
İptal davaları idarî işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalardır. İdari işlem ise idarenin kamu gücü kullanarak tek taraflı olarak tesis ettiği hukuki sonuç doğuran işlemdir. İdareyi işlem yapmaya sevk eden maddi ve hukuki etkenler ise idari işlemin sebep unsurunu oluşturmaktadır.
Dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuki denetiminin yapılabilmesi; bu değerlendirmeyi haklı kılan maddi sebeplerin yargılama esnasında davalı idarece ortaya konulmasına ve izah edilmesine bağlıdır. Bu konudaki yükümlülük şüphesiz öncelikle dava konusu işlemi tesis eden davalı idareye aittir. Bununla birlikte idari yargı mercilerince 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinde öngörülen resen araştırma ilkesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için her türlü inceleme ve araştırmanın yapılması da mümkün, hatta olayın niteliğine göre gereklidir.
Anayasa Mahkemesi 14/11/2019 tarihli ve E:2018/89, K:2019/84 sayılı kararında iltisaklı kavramını ''kavuşan, bitişen, birleşen'', irtibatlı kavramını ise ''bağlantılı'' olarak tanımlamıştır. Bu kavramlar ile kişilerin cezai sorumluluğunu gerektiren örgüte üyelik ve mensubiyet kavramlarına nazaran terör örgütleri ile daha az yoğun ve atipik bir bağlantının vurgulandığı açıktır. Bu kapsamda kişilerin terör örgütleri ile irtibat ve iltisaklarının ortaya konulabilmesi için, örgütün amaçlarının gerçekleştirilmesi ya da örgütten yarar sağlamak maksadıyla gerek örgütten gelen talimatlar doğrultusunda gerekse inisiyatif alarak bulundukları hal ve hareketler neticesinde örgüte veya kendilerine yarar sağladıkları ya da örgüt ile amaç birliği veya sosyal birliktelik görünümü içinde oldukları yönünde kanaat oluşması yeterli olacaktır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının, öğretmen olarak görev yaptığı Sivas ilinde bulunan … Temel Lisesi'nin 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) uyarınca kapatılması üzerine, davacının çalışma izin onayının Milli Eğitim Bakanlığı Özel Kurumları Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı yazısı gereği Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile iptal edildiği, davacı tarafından ilk olarak 01/10/2018 tarihinde davalı idareye başvurularak, çalışma izninin geri verilmesi istemiyle başvuruda bulunulduğu, başvurusunun Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve … işlemi reddedildiği, yine hakkında FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçundan devam eden … Ağır Ceza Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasındaki davada beraat kararı verildiğinden bahisle 13/09/2019 tarihinde yeniden davalı idareye başvurarak çalışma izninin iade edilmesinin talep edildiği, başvurusunun Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü nezdinde oluşturulan Komisyonca alınan 08/10/2019 tarihli karar ile reddedildiği, son olarak 11/06/2020 tarihinde davalı idareye başvurarak, hakkında verilen beraat kararı ile FETÖ/PDY silahlı terör örgütüyle her hangi bir bağının olmadığı öne sürülerek, çalışma izninin iadesi istemiyle yeniden başvuruda bulunduğu, başvurusunun Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü nezdinde oluşturulan Komisyonun 29/06/2020 tarihli kararı ile reddedilmesi üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.
Mahkemece yapılan değerlendirmede; davacının ceza yargılamasında verilen kararın ilgili bölümlerine yer verildiği, davacının hizmet döküm belgesinden hareketle çalıştığı kurumların tespit edildiği, bu tespitler ışığında davanın reddine karar verildiği görülmekte olup; Mahkemece, öncelikle; davalı idareye, davacı hakkında terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı olduğu yönünde değerlendirme yapılmasına dayanak teşkil eden tespitlerin, bu tespitlere ilişkin bilgi ve belgelerin sorulması, öte yandan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için;
Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü Terörle Mücadele Daire Başkanlığına; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait örgüt içi iletişim programı (ByLock) kullandığına ya da ankesörlü telefon görüşme kaydı bulunduğuna ilişkin tespit olup olmadığının sorulmasına, var ise tespitlere ilişkin belge ve raporların, (mahiyetleri ve kullanım bilgileri yer alacak şekilde) FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında var ise davacının adının geçtiği ifade tutanaklarının istenilmesine,
… Fonuna; davacının, müflis Asya Katılım Bankası AŞ’de katılım ya da cari hesabının bulunup bulunmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, hesap no, hesap açılma tarihi, işlem tarihleri, işlemlerin mahiyeti, tutarı yer alacak şekilde) istenilmesine,
Milli Eğitim Bakanlığı … Genel Müdürlüğüne; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait özel öğretim kurum ve kuruluşlarına ilişkin eğitim kaydı ile özel öğrenci yurtları vb. ilişkin kayıt bilgileri (istihbari olanlar dâhil) olup olmadığının sorularak, var ise tespitine ilişkin belge ve raporların istenilmesine,
Hazine ve Maliye Bakanlığı … Kuruluna (…); davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile ilişkili gerçek (sivil imamlar vb) veya tüzel (… Derneği vb) kişilere bağış ya da para transferinin olup olmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, dernek/vakıf, miktar ve tarih yer alacak şekilde) istenilmesine,
İçişleri Bakanlığı … Genel Müdürlüğüne; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait olduğu gerekçesiyle kapatılan dernek ya da sendika/federasyon/konfederasyonlarda yönetim/denetim/genel kurul üyelik/aidat bilgisi olup olmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, tarih aralığı ve ilgili kuruluş yer alacak şekilde) istenilmesine,
…Genel Müdürlüğüne; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait olduğu gerekçesiyle kapatılan vakıflarda üyeliği ya da mütevelli heyeti üyeliği olup olmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, tarih aralığı ve ilgili kuruluş yer alacak şekilde) istenilmesine,
… İçerik Hizmetleri ve Prodüksiyon Anonim Şirketine; davacının … aboneliğinin bulunup bulunmadığı, aboneliği bulunuyorsa bu aboneliği iptal ettirip ettirmediğinin, iptal ettirmiş ise hangi tarihte iptal ettirdiğinin sorularak, var ise müşteri hizmetleri ile yapılan görüşmenin çözümünün ve diğer bilgi ve belgelerin birer örneğinin istenilmesine" yönelik verilecek ara kararı neticesinde davalı idare ile yukarıda anılan kurum ve kuruluşlarca gönderilecek bilgi ve belgeler davacıya tebliğ edilerek karşı beyanlarının da alınmasından sonra davacının terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kuşkusuz yukarıda anılan değerlendirme yapılırken davacı hakkındaki ceza soruşturmasındaki ve ceza kovuşturmasındaki (kesinleşmiş takipsizlik ya da beraat kararı ile sonuçlanmış olsa dahi) tespitlerin de irtibat ve iltisak noktasında göz önüne alınması gerekmektedir.
Bu itibarla, belirtilen hususlarda araştırma yapılmaksızın, eksik incelemeyle davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin kısmen reddine kısmen kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının;
a) Davacının çalışma izninin iade edilmesi istemiyle yaptığı 11/06/2020 tarihli başvurusunun reddine dair Sivas Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile bildirilen 29/06/2020 tarihli komisyon kararına ilişkin kısmı yönünden BOZULMASINA,
b) Davacının çalışma izninin iptaline dair işleme ilişkin kısmı yönünden ONANMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 06/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.