DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/6125 E.  ,  2024/2041 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/6125
Karar No : 2024/2041

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:.. sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adana ili dahilinde davacı şirket adına kayıtlı … numaralı ruhsata ilişkin olarak 2015 yılına ait çevre ile uyum teminatının yasal süresi içinde ödenmediğinden bahisle güncel ruhsat teminatı olan 13.817,00-TL tutarında idari para cezası uygulanmasına dair … tarih ve E…. sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı şirket tarafından çevre ile uyum teminatı alınması uygulamasına 6592 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13. maddesinde yapılan değişiklikler sonucunda son verildiği ve mevcut ruhsatların ruhsat bedelinin içerisine işlenen çevre ile uyum bedelinin tahsilinin 01/01/2016 tarihinde başlayacağı ve 2015 yılına ait her hangi bir ödemenin öngörülmediği ileri sürülmekle birlikte, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun geçici 21. maddesinde; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teminat iradı yapılması gerekmesine rağmen yapılamayan veya teminat irat işlemleri başlanıp sonuçlandırılamayan işlemler için teminat iradı kadar idari para cezası öngörüldüğünden ve davacı şirketin de anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle 2015 yılı için teminat iradı yapmadığı sabit olduğundan, davacı şirkete 13.817,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, çevre ile uyum teminatının haziran ayı sonuna kadar eksik veya yatırılmaması halinde teminatın irat kaydedileceği, Maden Kanunu'nun geçici 21. maddesinin 2. fıkrasında geçiş hükmü düzenlendiği, ruhsat bedeli içinde alınacak olan çevre ile uyum teminatı tahsilinin 01.01.2016 tarihinde başlayacağı, 2015 yılı için herhangi bir ödeme öngörülmediği, Maden Kanunun geçici 21. maddesinin Kanunun yürürlük tarihi itibariyle teminat irat kaydı yapılması gereken durumlarda uygulanabileceği, yürürlük tarihi itibariyle iradı gerekmeyen 2015 yılı çevre ile uyum teminatının ödenmemiş olması nedeniyle idari para cezası uygulanmasının kanuna aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
Adana ili sınırları dahilinde davacı adına 12840 sicil sayılı maden ruhsatı düzenlenmiştir.
Davalı idare tarafından davacının maden ruhsatına ait 2015 yılı çevre ile uyum teminatını yasal ödeme süresi dışında ödediği tespit edilmiştir. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … gün ve E… sayılı işlemiyle 2015 yılı çevre ile uyum teminatının yasal ödeme süresi dışında ödendiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun Geçici 21. maddesi uyarınca 13.817,00-TL tutarında idari para cezası uygulanmıştır.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13. maddesi'nin 4/2/2015 tarihli 6592 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki halinde "Arama dönemi üretim izni ve üretim için işletme izni talep edildiğinde çevre ile uyum teminatı alınır. Bu teminat, özel kanunlarında belirtilen hükümler hariç yıllık işletme ruhsat harç bedeli kadar her yıl Haziran ayının son günü mesai saati bitimine kadar yatırılır. Bu teminatın süresi sonuna kadar yatırılmaması halinde ruhsat teminatı irad kaydedilir. Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hale getirilmesini müteakip, çevre ile uyum teminatı iade edilir. İrad kaydedilerek tamamlanması istenilen teminatların ruhsat sahibi tarafından üç ay içinde yatırılması gerekir. Bu süre içinde yatırılmamış ise ikinci bir üç aylık süre verilir. Verilen bu sürede de teminatı yatırılmaz ise faaliyetler durdurulur. Teminat, takip eden altı ay içinde de tamamlanmaz ise ruhsat iptal edilir. Bu Kanuna göre irad kaydedilen ve tamamlanması gereken teminatlar güncel teminat üzerinden alınır. Süresi içerisinde yatırılmayan teminatlar her defasında ikiye katlanır. Teminatlar, bir ay içinde muhasebe birimi emanet hesabına aktarılmak üzere Bakanlığın belirlediği bankada açılacak teminat hesabına yatırılır. Bu Kanuna göre irad kaydedilen teminatlar genel bütçeye gelir kaydedilir." hükmü mevcuttur.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun (4/2/2015 tarihli ve 6592 sayılı Kanunun 9. maddesiyle değiştirilen) "Ruhsat bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar" başlıklı 13. maddesinde; "Ruhsat bedellerinin tamamının her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılması zorunludur. I. Grup (a) bendi maden ruhsatları hariç diğer grup madenlerin ruhsat bedelleri Genel Müdürlüğün belirlediği bankada açılacak hesaba yatırılır. Yatırılan işletme ruhsat bedelinin %50’si genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimince Hazine hesabına on beş işgünü içinde aktarılır. I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı hesabına, diğer illerde ise il özel idaresi hesabına yatırılır. (Değişik cümle:25/11/2020-7257/2 md.) Ruhsat bedelinin tamamının ocak ayının sonuna kadar yatırılmaması halinde yatırılmayan kısmın o yıl haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında artırılarak ruhsat bedeli olarak yatırılması zorunludur, aksi halde ruhsat iptal edilir. Ruhsat bedellerinin yatırılması ile ilgili ruhsat sahibine ayrıca herhangi bir tebligat ve bildirim yapılmaz. İptal edilen ruhsatlar için ocak ayının sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat bedelinin ödenmeyen kısmı 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir. Kaynak tuzlaları, lületaşı ve oltutaşı için düzenlenen ruhsatlardan ruhsat bedeli alınmaz. Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hâle getirilerek 7 nci madde kapsamındaki mülkiyet izni sahiplerinden sahanın kabul edilerek teslim alındığına dair belgelerin Genel Müdürlüğe ibraz edilmesi şartı ile (…)(3) bu Kanun kapsamında ruhsata ilişkin geçmiş borcunun bulunmaması hâlinde çevre ile uyum bedeli iade edilir.." düzenlemesi yer almaktadır.
Aynı Yasanın geçici 21. maddesinde ise; " (Ek: 4/2/2015-6592/24 md.) Mevcut ruhsatların ruhsat bedeli yatırma yükümlülüğü 1/1/2016 tarihinde başlar. Ruhsat bedelinin süresinde yatırılmaması hâlinde 13 üncü madde hükümleri uygulanır. Ruhsat bedelleri yatırılan ruhsatların, ruhsat teminatları iade edilir.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teminat iradı yapılması gerekmesine rağmen
yapılamayan veya teminat irat işlemleri başlatılıp sonuçlandırılamayan işlemler için bu Kanuna göre uygulanmamış teminat iradı kadar idari para cezası uygulanır.
Teminat iradı işlemleri nedeniyle iptal durumuna gelmesine rağmen iptal edilmeyen
ruhsatların iptal işlemleri sonuçlandırılır." hükmü mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; maden sahaları içerisinde yapılacak madencilik faaliyetinde 3213 sayılı Maden Kanunun 13. maddesi gereği ödenmesi zorunlu olan çevre uyum teminatının Yasada 4/2/2015 tarihinde yapılan değişiklikle yürürlükten kaldırıldığı ve söz konusu değişiklikle "ruhsatın yürürlükte kaldığı takvim yılı sayısı, maden grubu, cinsi ve alan büyüklüklerine göre belirlenen katsayılarla çarpılarak ekli tablolarda gösterildiği şekilde hesaplanarak her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılması gereken tutar " olarak tanımlanan ruhsat bedeli uygulamasına geçildiği ve Maden Kanunu'na eklenen geçici 21. madde ile de ruhsat bedeli yatırma yükümlülüğünün 1/1/2016 tarihine kadar ertelendiği açıktır.
Söz konusu düzenleme ile mevcut ruhsatların ruhsat bedeli ödeme yükümlülüklerine açıklık getirildiği ve 2015 yılı için devam eden maden ruhsatlarının ruhsat bedeli ödeme yükümlülüğü olmadığı ancak yıllık işletme ruhsat harç bedeli kadar her yıl Haziran ayının son günü mesai saati bitimine kadar yatırılan çevre uyum teminatını ödeme yükümlüğünün 2015 yılı için tahakkuk ettiği ve vadesi geldiğinde ödenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle idari yaptırım ve türleri ile kanuniliği hususlarında bir takım belirlemeler yapılarak, niteliğinin ortaya konulması gerekmektedir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ile kabahatler, Ceza Kanunu kapsamından çıkartılmış ve karşılığında idari yaptırımlar öngörülen haksızlık olarak Kabahatler Kanunu'nda yerini almıştır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat deyiminden, Kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlaşılır" denilmiştir.
Aynı Kanun'un 16. maddesinde, kabahatler karşılığında uygulanacak yaptırımlar da "İdari Yaptırımlar" başlığı altında idari para cezası ve idari tedbirler olarak belirlenmiştir. Gerek Anayasa Mahkemesi gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi çeşitli kararlarında idari yaptırımı; idarenin, bir yargı kararına gerek olmadan, yasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak ve idare hukukunun ilkelerini dikkate alarak idari işlemlerle uyguladığı cezalar olarak tanımlamış, öğretide bu tanım benzer anlatımlarla kabul görmüştür.
İdari yaptırımlarda kanunilik ilkesi, tıpkı Ceza Hukuku'nda olduğu gibi uygulanmaktadır. Nitekim 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 4. maddesinde; kanunilik ilkesi açıkça düzenlenmiş, hangi fiilin kabahat teşkil edeceğinin kanunda ya da kanunla yetkilendirilen idarenin düzenleyici işlemiyle tanımlanacağı ancak yaptırımının (müeyyidesinin) sadece kanunla belirleneceği düzenlenerek, idari yaptırım uygulanacak fiilin karşılığının mutlaka kanunla belirlenmesi gerektiğine hükmedilmiştir.
Anayasa Mahkemesi "idarenin bir yargı kararına gerek olmaksızın yasaların açıkça verdiği yetkiye dayanarak İdare Hukukuna özgü yöntemlerle doğrudan doğruya bir işlemi ile uyguladığı yaptırımlara, verdiği cezalara idari yaptırım denilmektedir" şeklinde tanım yapmış olup, (E:1996/48); yine bir başka kararında "Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi uyarınca bir hukuk devletinde, ceza yaptırımına bağlanan her eylemin tanımı yapılmalı suçlar kesin biçimde ortaya konulmalıdır. Anılan ilkenin özü, Yasanın ne tür eylemleri yasakladığının hiçbir kuşkuya yer vermeyecek biçimde belirtmesi ve buna göre cezanın da yasayla saptanması..."(E:1987/16) olduğunu gerekçesinde belirtmiştir.

18/02/2015 tarihinde yürürlüğe giren 6592 sayılı Kanunla değişik 3213 sayılı Maden Kanunun 13. maddesi ile teminat ve harç uygulaması kaldırılmış, ruhsat bedeli uygulamasına geçilmiş olup ruhsat bedeli yatırılmaması ya da eksik yatırılması durumunda 20.000,00 TL idari para cezası öngörülmüştür. 3213 sayılı Yasanın geçici 21. maddesinde ise; maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teminat iradı yapılması gerekmesine rağmen yapılamayan veya teminat irat işlemleri başlatılıp sonuçlandırılamayan işlemler için bu Kanuna göre uygulanmamış teminat iradı kadar idari para cezası uygulanır kuralı yer almıştır. Değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih (18/02/2015) itibariyle dava konusu edilen 2015 yılı çevre uyum teminatının henüz ödeme zamanının (2015 yılı Haziran ayının sonu) gelmediği de açıktır. Ayrıca söz konusu Yasal değişiklik sonrası 2015 yılına ilişkin olarak çevre uyum teminatının yatırılmadığında idari yaptırım olarak teminatın irat kaydedileceğine dair kanun hükmü bulunmamaktadır.
Bu itibarla dava konusu işleme yönelik davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge idare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 02/04/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.