DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/7732 E.  ,  2024/412 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/7732
Karar No : 2024/412

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Bodrum ilçesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak Sicil:… sayılı II (b) grubu maden (işletme) ruhsatı uhdesinde bulunan davacı tarafından, 3213 sayılı Maden Kanunu hükümlerine göre gerekli izinlerin süresi içinde alınarak davalı idareye ibraz edilmediğinden bahisle, anılan kanunun 24'üncü maddesinin 11'inci fıkrası uyarınca 03/09/2017 tarihinden 03/09/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743,00-TL idari para cezası cezalandırılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; Maden Kanununun 7'nci maddesi kapsamında alınması gereken izinlerden ÇED ile ilgili belgenin ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının davacı tarafından 2009 yılında alındığı, yine mülkiyet izni kapsamında dekoratif taş ocağı kullanılmak üzere 1202 numaralı mera parselinin 21.666,71 m2'lik kısmının amaç dışı kullanılabilmesi amacıyla söz konusu alana yönelik tahsis amacı değişikliği talebinde bulunulduğu, bu başvurunun … tarih ve … sayılı Mera İl Komisyonu Kararı ile reddedilmesi üzerine anılan ret işleminin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına kayden dava açıldığı, bu davanın Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla görev yönünden reddedildiği, bunun üzerine aynı işlemin iptali istemiyle … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına kayden dava açıldığı, bu davanın Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla davanın yasal süresinde açılmadığı gerekçesiyle reddedildiği, bu kararın Yargıtay … Hukuk Dairesi Başkanlığının … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla mera tahsis amacı değişikliklerinin 4342 sayılı Mera Kanununun 13'üncü maddesi ve Mera Yönetmeliğinin 8'inci maddesi uyarınca ilgili idarelerin talebi üzerine Valilikçe yapılacağı, davacının tahsis amacı değişikliğinde bulunma imkanının bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği belirtilerek sonucu itibariyle doğru kabul edilen ilk derece mahkemesi hükmünün gerekçeli onandığı, davacının ruhsatın yürürlük tarihinden itibaren 3 yıllık süre içerisinde en son 03/09/2015 tarihine kadar alması gereken mülkiyet iznini alamadığı açıkça anlaşıldığı, diğer taraftan, davacı tarafından mera tahsis amacı değişikliği yapılması yönündeki talebinin reddedilmesine yönelik il mera komisyonu işlemine karşı açılan dava yukarıda belirtildiği gibi ehliyet yönünden reddedilmiştir. Kaldı ki, anılan komisyon kararının dayanağını teşkil eden mera tahsis değişikliği ile ilgili mera inceleme raporunda, söz konusu alanın maden çıkarılması ve taşınması sırasında toz ve gürültüden olumsuz etkileneceği belirtilmiş ve bu doğrultuda tahsis amacı değişiklik talebi 23/10/2013 tarihli işlemle reddedilmiştir. Bu duruma bakıldığında, mülkiyet izni verilmesi hususunda ilgili idarenin kendisine yönelik talebi süresi içinde ve yasal mevzuata uygun incelemeleri de yaparak sonuçlandırdığı, dolayısıyla idareye atfedilecek bir kusurun bulunmadığı görülmektedir. Bu hususlar dikkate alındığında, davacı tarafından mülkiyet izninin alınamaması durumunun beklenmeyen hal kapsamında olmadığı değerlendirilmekle, davalı idarece Maden Kanununun 7'nci maddesinde sayılan izinlerden mülkiyet izninin alınması bakımından süresi içinde yükümlülüğün yerine getirilmediğinin kabulüyle davacının Maden Kanunu'nun 24'üncü maddesinin 11'inci fıkrasında öngörülen idari para cezası ile cezalandırılmasına yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, tahsis amacı değişikliği nedeniyle yargı sürecinin başlatıldığı, ihmal kusur kimde olduğunun irdelenmesi gerektiği, ruhsat alındığından beri çaba ve emek sarfedildiği, iznin alınamamasında atfedilecek kusurunun bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, mevzuatla getirilen 3 yıllık süre içerisinde davacı tarafından alınması ve idareye sunulması gereken izinlerin alınmadığı ve sunulmadığı hususunun sabit olduğu, mevzuatın 3 yıllık süre içerisinde izinlerin sunulmaması halinde idari para cezası uygulanmasının açık emri olduğu, maden sahalarının atıl kalmasının önüne geçilmesinin amaçlandığı, izinlerinin hangilerinin alınarak hangi süre içerisinde idareye sunulması gerektiğinin davacı tarafından bilinmesi gerektiği, bu nedenle tesis edilen idari para cezasının hukuka uygun olduğu, belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Bodrum ilçesi hudutları dahilinde bulunan davacıya ait Sicil: … sayılı II (b) grubu maden işletme ruhsat sahası ile ilgili olarak 03/09/2012 tarihinden geçerli olmak üzere 10 yıl süreli işletme ruhsatı düzenlenerek, ÇED ile ilgili belgenin ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının davacı tarafından 2009 yılında alınmıştır.
Yine mülkiyet izni kapsamında dekoratif taş ocağı olarak kullanılmak üzere 1202 numaralı mera parselinin 21.666,71 m2'lik kısmının amaç dışı kullanılabilmesi amacıyla söz konusu alana yönelik tahsis amacı değişikliği talebinin … tarih ve … sayılı Mera İl Komisyonu Kararı ile reddedilmesi üzerine anılan ret işleminin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına kayden açılan davada Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla görev yönünden reddedilmesi üzerine aynı işlemin iptali istemiyle … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına kayden açılan davada Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla davanın yasal süresinde açılmadığı gerekçesiyle reddedilmiş ve Bu karar Yargıtay … Hukuk Dairesi Başkanlığının … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla mera tahsis amacı değişikliklerinin 4342 sayılı Mera Kanununun 13'üncü maddesi ve Mera Yönetmeliğinin 8'inci maddesi uyarınca ilgili idarelerin talebi üzerine Valilikçe yapılacağı, davacının tahsis amacı değişikliğinde bulunma imkanının bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği belirtilerek sonucu itibariyle doğru kabul edilen ilk derece mahkemesi hükmünün gerekçeli onanmıştır.
Davalı idare tarafından, davacının işletme ruhsatının yürürlük tarihi olan 03/09/2012 tarihinden itibaren 3 yıl içinde anılan Kanunun 7'nci maddesine göre alınması gerekli izinleri almadığı gerekçesiyle söz konusu Kanunun 24'üncü maddesinin 11'inci fıkrası uyarınca 03/09/2017 tarihinden 03/09/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743,00-TL idari para cezası cezalandırılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin tesis edildiği, davacı tarafından anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3'üncü maddesinde; terör, jeoloji, pazarlama, ulaştırma ve alt yapı şartlarındaki beklenmeyen değişiklikler ile ilgili mevzuat gereğince diğer kurumlardan alınması gereken izinlerin alınamaması durumları beklenmeyen haller olarak sayılmış, "Madencilik faaliyetinde izinler" başlıklı 7'nci maddesinin 7'nci fıkrasında; "Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları
halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan Kanun'un "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı
24'üncü maddesinin 11'inci fıkrasında; "7'nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7'nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmüne yer verilmiştir.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" madde başlıklı 37'nci maddesinde ise; "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir.
Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve/veya dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez. Bu durumda her yılın Nisan ayı sonuna kadar işletme projesi uygulama raporu verilir. Aksi takdirde Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası gereğince işlem tesis edilir.
Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir: a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak beş yılda üç yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen eğer bu süre içinde Genel Müdürlükçe kabul edilmiş bir geçici tatil süresi var ise bu süre bu kapsamda yapılan değerlendirmenin dışında tutularak süreler hesaplanır. b) İşletme izinli sahalarda beklenmeyen hal kapsamındaki diğer kurumlardan alınması gereken izinlerin alınamaması durumunda, ruhsat sahibinin izin alınmamasında bir kusurunun olup olmadığı gerekirse ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından görüş alınarak açıklığa kavuşturulur. Ruhsat sahibinin gerekli iznin alınamamasında bir kusuru yok ise beklenmeyen hal kapsamında değerlendirilir. c) İşletme izinli sahalarda, ruhsat sahipleri
mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmasına rağmen geçici tatil talep etmemeleri durumunda da yapılan değerlendirmelerde somut belgelerle mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun olduğu süreler üretim yapılmayan sürelerden düşülür. ç) İşletme ruhsat süresi uzatılsa dahi herhangi bir beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi bir üç yıldan fazla üretim yapılmayan veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsatlar için Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. d) Revize işletme projelerindeki üretim miktarları, uygun bulunduğu yılı takip eden yıldan itibaren hesaplamalara dahil edilir." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinde belirtilen izinlerin alınamaması halinin "beklenmeyen hal" durumunu ifade ettiği görülmektedir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgeler incelenerek, davacının ÇED ile ilgili belgesini ve işyeri açma çalışma ruhsatını aldığı, ancak mera vasıflı alanda madencilik faaliyetinde bulunabilmek amacıyla yapmış olduğu başvurunun 23/10/2013 tarihli Mera İl Komisyonu Kararı ile reddedilmesi üzerine yargı yoluna başvurduğu görülmüş olup, davacının kendisine yüklenebilecek bir kusurun bulunmadığı ve mevzuat gereği kendisine düşen sorumluluğu yerine getirdiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, anılan mevzuat hükümleri uyarınca kendi sorumluluğunu yerine getirmek amacıyla hareket eden davacıdan kaynaklanmayan nedenlerle anılan Kanunun 7'nci maddesine göre alınması gerekli izinleri almadığı gerekçesiyle söz konusu Kanunun 24'üncü maddesinin 11'inci fıkrası uyarınca 03/09/2017 tarihinden 03/09/2018 tarihine kadar olan dönem için 62.743,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 06/02/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY :

(X)- Uyuşmazlık, 3213 sayılı Maden Kanunu hükümlerine göre gerekli izinlerin süresi içinde alınarak davalı idareye ibraz edilmediğinden bahisle tesis edilen idari para cezası işlemini iptali isteminden kaynaklanmaktadır.
Maden Kanun'un "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı 24'üncü maddesinin 11'inci fıkrasında 7'nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verileceği, ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7'nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenleneceği ve süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verileceği, işletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Davacı tarafından, her ne kadar ÇED ile ilgili belgenin ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmış ise de, dava konusu işlemin tesis edildiği 03/09/2018 tarihine kadar mülkiyet izninin alındığına dair belgenin sunulmadığı, söz konusu ruhsat sahasından izin alınamayan alana ilişkin terkin talebinde veya sahanın tamamında faaliyette bulunulamayacak ise sahaya ilişkin terk talebinde bulunduğuna dair bilgi/belgenin bulunmadığı görülmüştür.
Bu durumda, anılan mevzuat hükümleri uyarınca kendisine yüklenen sorumluluğun davacı tarafından yerine getirildiği sonucuna varmak mümkün olmadığından, mevzuat hükmünde belirtilen süre içerisinde gerekli izinleri sunmayan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.