DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/629 E.  ,  2023/5909 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/629
Karar No : 2023/5909

DAVACILAR :
1- …
2- …
3- …
4- …
VEKİLİ: Av. …
5- …
VEKİLİ: Av. …

DAVALI: … Bakanlığı
VEKİLİ: Av. …

DAVANIN KONUSU:
15.11.2019 gün ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 14. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendine eklenen (7) numaralı alt bendi ile Geçici 3. maddesine eklenen 5. fıkranın iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI:
Dava konusu Yönetmelik değişikliği ile artık D2 yetki belgesi ile şehirler arası öğrenci/personel servis taşımacılığı yapılamayacağı, yıllardır hem servis taşımacılığı hem de grup yolcu taşımacılığı yapan D2 yetki belgesi sahiplerinin dava konusu düzenleme nedeniyle kazanılmış haklarının zarar gördüğü; öte yandan, servis taşımacılığı yapılmak istenmesi halinde ayrıca D4 yetki belgesi de alınması gerekeceğinden, bu yetki belgesine kaydedilecek yeni taşıtların temin edilmesinin de kaynak israfına sebep olacağı, servis taşımacılığı yapmak üzere verilen D4 yetki belgesi eki taşıt belgesine tahditli taşıtların kaydedilmesine olanak tanınmasının da hukuka aykırı olduğu, belediyelerin şehirler arası taşımacılığa ilişkin herhangi bir yetkilerinin bulunmadığı, artık servis taşımacılığı yapmak için D4 yetki belgesi verilmesi aşamasında UKOME’den alınacak kararın aranmamasının belediyenin yetkilerini ortadan kaldırdığı; dava konusu işlem ile yolcu toplama noktaları konusunda üçten fazla olmama şartının getirildiği, bunun da UKOME ve trafik komisyonlarının yetkilerini kısıtladığı; ayrıca her servis aracının yolcu toplama noktası bakımından UKOME onayı istenmesinin ulaşım hakkının engellenmesi sonucunu doğuracağı, esasen dava konusu düzenlemelerin amacının tahditli plakalı araçların şehirler arası servis hizmeti vermesinin önünün açılması ve D2 yetki belgeli araçların servis hizmeti vermesini engellemek olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI:
Dava konusu işlemin ilgili mevzuat hükümlerine dayanılarak tesis edildiği, daha önce Bakanlığa gelen yoğun taleplerde iş yeri ile ikamet yeri farklı yerlerde bulunan vatandaşların ulaşımda zorluk çektiklerinin görüldüğü, Bakanlıkça düzenlenen B2, D2 ve D4 yetki belgesi sayılarının da bu yoğun talebi karşılamadığının değerlendirildiği, bu sebeple önce 22.12.2016 tarih ve 2016/20 sayılı Genelge'nin yürürlüğe konulduğu, bu Genelge’de D4 (S) yetki belgesi ile şehirler arası servis taşımacılığına ilişkin hükümlere yer verildiği, D4 (S) yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtların kaydedilebileceğinin kural altına alındığı, ancak söz konusu hususların Yönetmelik kapsamında düzenlenmesi gerekirken Genelge ile düzenlenmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Danıştay kararıyla yürütmesinin durdurulduğu; bu nedenle Yönetmelik değişikliği yapılarak D4 yetki belgesine ilişkin kuralların Yönetmelik kapsamında düzenlendiği, D2 yetki belgesi sahiplerine durumlarını Yönetmeliğe uygun hale getirmeleri için süre tanındığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/(ç) maddesinde yer alan; "(...) ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz." düzenlemesinin iptaline, "Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların bir il için 3'ten fazla olmaması şarttır." kısmı yönünden davanın ehliyet yönünden reddine; diğer dava konusu düzenlemeler yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ : Dava; D2 yetki belgeli taşımacılık yapan davacılar tarafından; Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 14. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendine 15/11/2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile eklenen (7) numaralı alt bendi ile Geçici 3. maddesine eklenen 5. fıkranın iptali istemiyle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına karşı açılmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinde; Kanunun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsadığı; İl sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımalar belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabileceği, 4. maddesinde; taşımaların; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği, 5. maddesinde; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu; taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği, 34.maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; c) Taşımacı, acente ve taşma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşmanın yardımcı hizmetleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır.” hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanun hükümleri uyarınca hazırlanan ve 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 6.maddesinin 4.fıkrasının (ç) bendinde, D4 yetki belgesinin ticari olarak taşıma mesafesine bakılmaksızın İl içi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara verileceği"; 11.maddesinde; Bakanlığın bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunanların sayısı, yolcu ve eşya taşıma kapasiteleri ile bu husustaki potansiyel, yetki belgelerinde kayıtlı taşıtların durumu, haksız rekabetin önlenmesi, kamu yararının gözetilmesi, atıl kapasite oluşumunun ve kaynak israfının önlenmesi, güvenlik veya benzeri nedenlerle yetki belgelerinin verilmesi ve/veya sayısında, taşıt sayıları ve ve/veya kapasitelerinde, taşıma hatlarında veya güzergahlarında sınırlamalar, kısıtlamalar ve/veya belirli bir süreyle sınırlı geçici düzenlemeler yapabileceği hüküm altına alınmış; yetki belgesi almanın veya yenilemenin genel şartları 13.maddesinde düzenlenmiş; "Yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları" başlıklı 14. maddesinin 4. Fıkrasının (ç) bendine eklenen dava konusu (7) numaralı alt bendinde ise; "(Ek:RG-15/11/2019-30949) Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (2) ve (4) numaralı alt bentlerde yer alan hükümler ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz. Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların (Ek ibare:RG-21/11/2020-31311) yetki belgesi eki taşıt belgesinde kayıtlı her bir taşıt için ayrı ayrı olmak üzere, her bir il için 3’ten fazla olmaması şarttır." hükmü; "Taşıtların yaşı, cinsi ve diğer şartlar" başlıklı 24. maddesinin (2.) fıkrasının (b) bendinde, "b) Yetki belgeleri eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilmez." hükmü; 41. maddesine eklenen 15. fıkrasında, "(15) (Ek:RG-15/11/2019-30949) Servis taşımaları yapmak üzere yetki belgesi alanlar, bu yetki belgesiyle servis taşımacılığı faaliyetinden başka faaliyette bulunamazlar. Bu fıkraya aykırı hareket edenlere, Kanunun 26 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen miktarda idari para cezası uygulanır. (Ek cümle:RG-21/11/2020-31311) Ayrıca, bu fıkra kapsamında faaliyet gösteren D4 yetki belgesi sahipleri için 6 ncı maddenin dördüncü fıkrasının (ç) bendinde öngörülen 100 kilometre şartı uygulanmaz."; Geçici 3. Maddesine eklenen dava konusu 5. Fıkrasında, "(5) (Ek:RG-15/11/2019-30949) Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahipleri, durumlarını 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorundadır." hükmü getirilmiştir.
Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde 10/1/2020-31004 tarih/sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik ile bazı değişiklikler yapılmış ise de; işbu davanın açılmasına sebep olan hükümler varlığını koruğundan işin esasını incelemek gerekmiştir.
Dava konusu değişikliklerle;
-Tahditli plakalı araçlar, D4 yetki belgesine kaydedilebilecek ve iller arası tarifesiz taşımacılık (Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenmeksizin; grup yolcu durumuna göre arızi veya mekik sefer düzenlenerek yapılan düzensiz ve grup yolcu taşımaları) yapabilecektir.
-D2 yetki belgesi ile daha önce iller arası ve il içi servi hizmeti yanında grup yolcu taşımacılığı hizmeti verebilirken; dava konusu düzenleme ile bu hizmetlerin aynı araçlarla verilmesinin engellendiği; iller arası servis taşımacılığı yapabilmek için D4 yetki belgesinin zorunlu hale getirildiği,
-Tahditli plakalı araçların, iller arası servis taşımacılığı hizmeti vermesinin sağlandığı ve böylece tahditli plakalı olmayan araçların rekabet gücünün azalma durumu,
-Turizm merkezi olan illerde aynı araçlarla servis ve grup yolcu (turist) taşıma imkanı var iken; sadece D4 belgesi ile servis hizmeti verilmesi yolundaki değişiklik ile, servis için ayrı grup yolcu taşımak için ayrı araçların mevcut olması gereceğinden; sınırlı süreli turizm mevsimi dışında kalan zamanlar açısından, turizm sektöründe ulaşım hizmeti veren firmaların zorluklar yaşama durumunun ortaya çıkması söz konusu olabilecektir.
Davalı idarece; (B2) ve (D2) yetki belgeli araç sayısının yetersiz olduğunun anlaşılması ve bu konudaki yoğun taleplerin değerlendirilmesi sonucu vatandaşların mağduriyetini gidermeye yönelik olarak dava konusu düzenlemelerin yapıldığı belirtilmekte ise de; Türkiye'nin farklı bölgelerinde 100 km'e kadar iller arası okul ve personel servis hizmeti verilen iller olduğu ve bunların coğrafi durumları, konumları ve ekonomik yapılarındaki farklılıklar nedeniyle, yapılan düzenlemelerden aynı derecede etkilenmeme durumlarının olabileceği dikkate alındaığında; grup yolcu taşıma hizmetinin yoğun olup olmadığı, turizm sektöründe nasıl bir etki yaratacağı, yetki belgesi türüne göre araç sayılarının hangi bölgelerde yetersiz olduğu hususlarında bir araştırma ve tespit yapılmadan; aynı hizmeti eskiden beri mevcut yetki belgeleriyle gerçekleştiren hizmet sağlayıcıları zor durumda bırakacak şekilde yapılan düzenlemede kamu yararı ve hizmet gereklerine uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenlemelerin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettikten sonra davacı … vekili Av. … tarafından 23.05.2022 tarihinde Daire kaydına giren dilekçede yer verilen duruşma istemi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca yerinde görülmeyerek Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
D2 yetki belgesi sahibi davacı Nebahat Atak ile yine D2 yetki belgeleri kapsamında servis taşımacılığı yapılmak üzere araçlarını sözleşmeli olarak çalıştıran diğer davacılar tarafından, 15.11.2019 gün ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/(ç) maddesiyle, 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendine; "(7)Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (2) ve (4) numaralı alt bentlerde yer alan hükümler ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz. Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların bir il için 3'ten fazla olmaması şarttır." ; 26. maddesi ile de Geçici 3. maddesine; "(5) Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahipleri, durumlarını 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorundadır." hükümlerinin eklenmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 48. maddesinde; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmü, 49. maddesinde; "Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. (Değişik fıkra: 3/10/2001-4709/19 md.) Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır." hükmü yer almaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 3. maddesinde; "Bu Kanunda geçen; Kalkış noktası : Yolcunun taşıta bindiği veya eşyanın taşımacıya teslim edildiği yeri; Varış noktası : Yolcu bileti veya taşıma senedinde gösterilen, yolcu veya eşyanın götürülmek istendiği yeri; Şehirlerarası taşıma : Herhangi bir ilin herhangi bir noktasından veya yerleşim biriminden başlayıp diğer bir ilin herhangi bir noktasında veya yerleşim biriminde biten taşımaları; Düzenli sefer : Belirli bir zaman ve ücret tarifesine göre, tespit edilmiş bir güzergâhta önceden açıklanmış yerleşme birimleri arasında yapılan taşımaları; Arızî sefer : Aynı taşıtla bütün güzergâh boyunca aynı yolcu grubunun taşınması ve kalkış noktasına geri getirilmesi şeklindeki kapalı kapı seferleri ile gidişi dolu, dönüşü boş veya gidişi boş, dönüşü dolu seferleri; Mekik sefer : Birden fazla gidiş ve dönüş seferinde aynı kalkış yerinden aynı varış yerine önceden gruplandırılmış yolcuların taşınmasını, ifade eder." hükmü, 4. maddesinde; "Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirilir." hükmü, 5. maddesinde; "Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur. Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin meslekî saygınlık, malî yeterlilik ve meslekî yeterliliğe sahip olması gerekmektedir. (Ek cümle: 23/1/2008 – 5728/516 md.) Ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunludur. Bu maddeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. 18.1.1954 tarihli ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hükümleri saklıdır. Taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verilir. Taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebilir." hükümleri, 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; a) (Değişik: 6/2/2014-6518/60 md.) Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, (...) c) Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, (...) f) Taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, (...) h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükümleri yer almaktadır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 477. maddesinde; "Karayolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak; karayolu taşımacılığı alanında taşımacılık faaliyetinde bulunanların hizmet esasları, mali yeterlik ve mesleki saygınlık şartlarını belirlemek, bunları yetkilendirmek ve denetlemek; karayolu taşımacılığı alanında hizmet üretenler ile hizmetten yararlananların hak, yükümlülük ve sorumluluklarını belirlemek; karayolu taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan her türlü taşıtın cins, kapasite, sahiplik, yaş ve benzeri yönden asgari niteliklerini belirlemek," Karayolları Düzenleme Genel Müdürlüğü (Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü)'nün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesinde; il ve ilçe trafik komisyonlarının "1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek. 3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, 4. Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, 5. Bu Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak"la görevli ve yetkili olduğu kural altına alınmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde; "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 9. maddesinde; büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin kurulacağı, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 2. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacı, acente, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri taşımacılık faaliyetlerini yapanlar ile taşıma işlerinde çalışanları, taşımacılık faaliyetlerinde yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapı, tesis ve benzerlerini kapsar. (2) Servis taşımaları hakkındaki usul ve esaslar, Bakanlıkça ayrıca düzenlenir." hükümlerine; 4. maddesinde; "ş) Grup yolcu: Önceden planlanmış iş, gezi, toplantı, tören ve benzeri amaçla bir araya gelen ve bu amaçla gerçekleşecek seyahatin başlangıcından bitimine kadar birlikte hareket eden, taşıttaki şoför ve yardımcı personel haricindeki yolcu topluluğunu; v) İliçi: Bir ilin sınırları içinde bulunan alanı, uu) Servis taşımaları: Aynı öğrenci/personel ve/veya yolcuların çeşitli noktalardan toplanıp bir yere taşınması ve/veya aynı öğrenci/personel ve/veya yolcuların bırakıldığı yerden alınarak topladığı yerlere bırakılmasını, ççç) Tarifeli yolcu taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenerek ve bunlara uyularak yapılan düzenli yolcu taşımalarını, ddd) Tarifesiz yolcu taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenmeksizin; grup yolcu durumuna göre arızi veya mekik sefer düzenlenerek yapılan düzensiz ve grup yolcu taşımalarını, eee) Taşıma güzergahı: Taşımacılıkta, taşımanın başladığı kalkış noktasından bittiği varış noktasına kadar ara duraklar da dahil takip edilen yolu, fff) Taşıma hattı: Tarifeli taşımacılıkta, taşımanın başladığı kalkış noktası ile bittiği varış noktasındaki yerleşim yerlerini, zzz) Yurtiçi: Türkiye sınırları içindeki alanı, ifade eder." tanımlamalarına; 6. maddesinde; "(4) D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. b) D2 yetki belgesi: Ticari ve tarifesiz olarak yapacaklara, ç) D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara verilir." hükümlerine; 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin; a) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararını Bakanlığa sunmaları, b) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarını (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME kararlarını) Bakanlığa sunması ve Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi şarttır." hükümlerine, 14. maddesinin 4. fıkrasında; "ç) D4 yetki belgesi için başvuranların: 1) En az, 1 adet otobüsle asgari kapasiteye ve tüzel kişiliklerin 5.000 Türk Lirası sermaye veya işletme sermayesine sahip olmaları şarttır. 2) (Değişik :RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) 7 nci maddenin birinci fıkrasındaki gereklilikleri sağlaması şarttır. 3) (Mülga:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) (…) 4) Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemez. Düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması şarttır. 5) Bu bent kapsamında adlarına D4 yetki belgesi düzenlenen gerçek veya tüzel kişiler, merkezi adresini, faaliyette bulundukları ilin dışındaki bir ile taşıyamazlar. 6) Sadece 1 adet otobüsle D4 yetki belgesi alacak olan gerçek kişiler için yetki belgesi ücretinde % 75 indirim uygulanır. 7) Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (2) ve (4) numaralı alt bentlerde yer alan hükümler ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz. Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların bir il için 3’ten fazla olmaması şarttır." hükümlerine; 24. maddesinde; "(2) Taşıtlarla ilgili diğer hususlar: b) Yetki belgeleri eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilmez." hükmü; 41. maddesinde; "(15) Servis taşımaları yapmak üzere yetki belgesi alanlar, bu yetki belgesiyle servis taşımacılığı faaliyetinden başka faaliyette bulunamazlar. Bu fıkraya aykırı hareket edenlere, Kanunun 26 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen miktarda idari para cezası uygulanır." hükmüne; Geçici 3. maddesinde; "Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahipleri, durumlarını 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorundadır." hükmüne yer verilmiştir.

Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:
İptaline karar verilmesi istenen düzenlemeler şu şekildedir:
"Yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları
MADDE 14 –
(4) D türü yetki belgeleri için başvuranlardan:
ç) D4 yetki belgesi için başvuranların:
1) En az, 1 adet otobüsle asgari kapasiteye ve tüzel kişiliklerin 5.000 Türk Lirası sermaye veya işletme sermayesine sahip olmaları şarttır.
2) (Değişik :RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) 7 nci maddenin birinci fıkrasındaki gereklilikleri sağlaması şarttır. .
3) (Mülga:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) (…)
4) Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemez. Düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması şarttır.
5) Bu bent kapsamında adlarına D4 yetki belgesi düzenlenen gerçek veya tüzel kişiler, merkezi adresini, faaliyette bulundukları ilin dışındaki bir ile taşıyamazlar.
6) Sadece 1 adet otobüsle D4 yetki belgesi alacak olan gerçek kişiler için yetki belgesi ücretinde % 75 indirim uygulanır.
7) Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (2) ve (4) numaralı alt bentlerde yer alan hükümler ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz. Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların bir il için 3’ten fazla olmaması şarttır."
"Finansal kiralamalı taşıtlar A1 ve D2 yetki belgelerine ilişkin geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 3 –
(5) Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahipleri, durumlarını 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorundadır."
Davaya konu düzenlemelerde, belediye sınırlarını aşan servis taşımacılığına ilişkin özel hükümler getirildiği; buna göre, servis taşımacılığı yapmak için D4 yetki belgesi almak isteyenler yönünden, il içi ya da 100 kilometreyi aşmayan şehirler arası taşımacılık yapılması durumuna göre, gerçekleştirilecek faaliyetin arz/talep dengesi ile taşıma düzeni yönünden sakınca yaratmayacağına ilişkin yetkili merciilerden karar alınması ve bu kararda kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi şartının aranmayacağı; bu kişilerin, sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemeyeceği ve yetki belgelerinde mutlaka geçerli bir taşıma hatlarının bulunması yönündeki kuraldan da muaf tutuldukları; diğer yandan, yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli taşıtların eklenebileceği; ancak yolcu toplama noktaları yönünden bazı sınırlamalara tabi tutuldukları; ayrıca davaya konu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahiplerinin de durumlarını 31.12.2021'e kadar Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorunda oldukları görülmektedir.
Söz konusu hükümlerin, Yönetmelik kapsamında servis taşımacılığına yönelik getirilen diğer düzenlemelerle (Yönetmelik madde 41/15) birlikte değerlendirilmesinden de; dava konusu düzenlemelerin yürürlüğe girmesinden önce D2 yetki belgesi kapsamında servis taşımacılığı yürütenlerin durumlarını Yönetmeliğe uygun hale getirmesi için 31.12.2021 tarihine kadar süre tanındığı, bu haliyle, bu tarihten sonra D2 yetki belgesi ile belediye sınırlarını aşan (il içi ya da şehirler arası) servis taşımacılığı yapılamayacağı; diğer yandan servis taşımacılığı yapmak isteyen D4 yetki belgesi sahiplerinin de servis taşımacılığı dışında başka faaliyette bulunamayacağı, diğer bir ifadeyle servis taşımacılığı faaliyetinin yapılmasının tercih edilmesi durumunda normalde D4 yetki belgesi kapsamında yapılabilen diğer taşımacılık faaliyetlerinin yerine getirilemeyeceği anlaşılmaktadır.
Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 2. maddesinde servis taşımacılığına ilişkin ayrıca düzenleme yapma yetkisi davalı Bakanlığa verilmiş, bu kapsamda dava konusu Yönetmelik düzenlemesinden önce Genelge şeklinde düzenleyici işlemler tesis edilmiştir. 22.12.2016 tarih ve 2016/20 sayılı Genelge'nin yargı kararıyla yürütülmesinin durdurulması sonrası, yeni bir yetki belgesi türü ihdas etmeden, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamında, mevcut D türü yetki belgeleri dikkate alınarak, özellikle iş yeri ile ikamet yeri farklı illerde olan kişilerin yaşadığı ulaşım sorununu da çözebilmek amacıyla dava konusu hükümler yürürlüğe konulmuştur.
Davanın "Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (2) ve (4) numaralı alt bentlerde yer alan hükümler ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz." hükmü yönünden incelenmesi:
(a) 2 numaralı alt bent yönünden;
Servis taşımacılığı faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için aynı maddenin (2) numaralı alt bendinde yer alan hükümler uygulanmayacak, böylece, il içi ya da 100 kilometreyi aşmayan şehirler arası taşımacılık yapılması durumuna göre, gerçekleştirilecek faaliyetin arz/talep dengesi ile taşıma düzeni yönünden sakınca yaratmayacağına ilişkin yetkili merciilerden karar alınması ve bu kararda kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi şartı aranmayacaktır.
Servis taşımacılığı faaliyetinde, taşınan öğrenci ve personelin ikametgahlarına en yakın noktalardan toplanarak varış noktası olan okul ve iş yerine ulaştırılması amaçlanmaktadır. Yönetmeliğin 14. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendinin 2 numaralı alt bendi atfıyla uygulanan 7. madde ise, hem tarifeli hem tarifesiz yolcu taşımacılığı yapmak üzere D4 yetki belgesi almak isteyenlerin trafikte ve ulaşımda yol açabileceği sorunlara mahal vermemek ve tarifeli taşımacılık yapan diğer taşımacıların haklarının korunması için getirilmiştir. Bu itibarla, yetkili merciilerden söz konusu taşımanın arz/talep dengesi yönünden sakınca yaratmayacağına yönelik karar alınması şartı, servis taşımacılığının niteliğine uygun düşmemektedir. Zira, bu taşımacılığa ihtiyaç duyan yolcuların, iller arası/ il içi yeterli ulaşım arzı olsa dahi, zamanında, en uygun araçla ve doğrudan varış noktasına ulaşma konusundaki talebi yalnızca bu taşımacılığa özgü araçlarla karşılanabilecektir. Öte yandan, yine, trafik düzeni yönünden sakınca olmadığına yönelik karar alınması ve bu kararlarda yer alması gereken diğer unsurlar yönünden getirilen muafiyet yönünden de aynı yorumun geçerli olduğu; bununla birlikte, belediyelerin/UKOME'nin ve trafik komisyonlarının 2918 sayılı Kanun, 5393 sayılı Belediye Kanunu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve Okul Servis Araçları Yönetmeliği kapsamındaki görev ve yetkileri devam ettiğinden, kendi yetki alanlarında trafik düzeni ve güvenliği yönünden gerekli belgeleri düzenleyebilecekleri ve tedbirleri alabilecekleri de açıktır.
Sonuç olarak, tarifeli ve tarifesiz taşımacılık yapmak amacıyla D4 yetki belgesi almak isteyenlere yönelik şartları düzenleyen ancak servis taşıma faaliyetinin niteliğine uygun olmayan 2 numaralı alt bendin servis taşımacılığı yapmak amacıyla D4 yetki belgesi talep edenler için uygulanmayacağına yönelik düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
(b) 4 numaralı alt bent yönünden;
Bu kural ile de servis taşımacılığı faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemeyeceği ve düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması gerektiği yönündeki hükümlerin uygulanmayacağı belirtilmektedir. Bu kişiler yönünden sadece servis taşımacılığı yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenleneceğinden söz konusu şartların aranmamasında hukuka aykırı bir yön bulunmamakta olup, yetki belgesinde geçerli bir hat da belirtilmeyeceğinden, olası bir denetim sırasında servis taşımacılığı yapılmak üzere alınan D4 yetki belgelerinin diğer D4 yetki belgelerinden ayırt edilebileceği ve kapsam dışı taşımacılık yapılıp yapılmadığının da bu şekilde tespit edilebileceği anlaşılmaktadır.
(c) 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi yönünden;
Bahse konu düzenlemede yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtların eklenemeyeceği yönündeki kuralın servis taşımacılığı yapmak için D4 yetki belgesi talep edenler için uygulanmayacağı belirtilmektedir.
Tahditli ticari plaka uygulaması, toplu taşıma araçlarının, tahdit kararı alınan belediye sınırları dahilindeki vatandaşların ihtiyacına yetecek sayıda sabitlenmesi, böylece gerek halkın ihtiyacının karşılanması gerekse kaynak israfının önlenmesi; ayrıca tahditli araçların kayıt altına alınması suretiyle kaçak taşımacılığın engellenmesi amaçlarıyla getirilmiştir. Bunun doğal sonucu olarak, tahditli plakalı araçların taşıma yetkileri, tahdit kararı verilen bölge ile sınırlı bulunmaktadır.
Dava konusu hükümde, tahditli plakalı araçların da servis taşımacılığında kullanılmak üzere D4 yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilebileceği öngörülerek, bu araçların, tahdit kararı alınan yer sınırlarını aşarak taşımacılık yapmasına izin verilmektedir. Bu durum ise, özellikle belediyelerce yapılan ulaşım planları, programları ve ihtiyaç analizi sonucu belli bir bölgenin toplu taşıma ihtiyacını karşılamaya yetecek plaka sayısının belirlenmesine yönelik işlemlerin boşa çıkmasına ve tahditli plakalı araçlarla yapılan şehir içi taşımacılıktaki arz/talep dengesinin bozulmasına; öte yandan, meydana gelecek arz eksikliğinin tamamlanabilmesi için plaka sayısının artırılmasının istenilmesi halinde de trafiğe çıkan araç sayısı yönünden öngörülemez bir durumun ortaya çıkmasına sebep olabilecektir.
Bu itibarla, davalı Bakanlığın taşımacıların alması zorunlu bulunan yetki belgelerinin kapsamı, taşımacıların yerine getirmesi gereken şartlar ile hizmetin yürütülme esaslarını belirlemek görev ve yetkisi bulunmakla birlikte, sayısı belediyeler/UKOME'ce belirlenen tahditli plakalı araçlarla yürütülen şehir içi taşımacılığı da ilgilendiren bir hususta 5393 ve 5216 sayılı Kanunlarda belediyelere tanınan yetkilerin kullanılmasını güçleştirecek şekilde işlem tesis edilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Nitekim, tahditli plakalı araçların taşıt belgesine eklenemeyeceği ve ilgili belediye mücavir alanı dışına çıkarak taşıma yapamayacağı yönündeki düzenlemenin iptali istemiyle açılan davada, düzenlemede hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmadığı yönünde verilen Danıştay 15. Dairesi'nin 12.12.2017 tarih ve E:2013/3796, K:2017/7452 sayılı kararı, İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 03.02.2020 tarih ve E:2018/1239, K:2020/198 sayılı kararı ile onanmıştır.
Davanın "Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların bir il için 3'ten fazla olmaması şarttır." hükmü yönünden incelenmesi:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtilmiştir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.
Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
İptali istenen hükümde, servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan/bulunacak D4 yetki belgesi sahiplerinin yolcu toplama noktaları ile ilgili uyması gereken yükümlülük ve sınırlamalara yer verildiği görülmektedir. Davacılar tarafından D2 yetki belgesi kapsamında yolcu taşımacılığı yapılmakta olup, söz konusu düzenlemelerin menfaatlerini ihlal eder bir yanı bulunmadığı anlaşıldığından, bu kısım yönünden davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Davanın "Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahipleri, durumlarını 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorundadır." hükmü yönünden incelenmesi:
Davalı Bakanlığın taşımacıların alması zorunlu bulunan yetki belgelerinin kapsamı, taşımacıların yerine getirmesi gereken şartlar ile hizmetin yürütülme esaslarını belirlemek görev ve yetkisi bulunmakta olup, bu kapsamda, D4 yetki belgesi ile D2 yetki belgesi alma şartları, taşımacılıkta kullanılacak araçların sayısı ve özellikleri, taşımacıların yerine getirmesi gereken yükümlülükler gibi farklılıklar da gözetilerek belediye sınırlarını aşan il içi ve şehirler arası servis taşımacılığı faaliyetinin yürütülmesi konusunda tesis edilen düzenlemelerin D2 yetki belgesi sahiplerince dikkate alınarak, durumlarını 31.12.2021 tarihine kadar Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirmelerini emreden kuralda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/(ç) maddesinde yer alan; "Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (2) ve (4) numaralı alt bentlerde yer alan hükümler ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz." düzenlemesinin "(...) ile 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm (...)" kısmının İPTALİNE oyçokluğu ile, diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE oybirliği ile,
2. Dava konusu Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/(ç) maddesinde yer alan; "Ancak, bu alt bent kapsamında faaliyet gösteren/gösterecek firmaların, yolcu toplama noktalarının 41 inci maddenin onikinci fıkrasına uygun olması ve bu noktaların bir il için 3'ten fazla olmaması şarttır." kısmı yönünden DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE oybirliği ile,
3. Dava konusu Yönetmeliğin 26. maddesi ile Geçici 3. maddeye eklenen; "(5) Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce servis taşımacılığı faaliyetinde bulunan D2 yetki belgesi sahipleri, durumlarını 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmeliğe uygun hale getirmek zorundadır." hükmü yönünden DAVANIN REDDİNE oybirliği ile,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin …-TL'lik kısmının davalı idareden alınarak davacılara verilmesine, kalan yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine,
7. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemleri halinde davacılara iadesine,
8. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/11/2023 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY : (X)- Dava konusu Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/(ç) maddesinde yer alan; "Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (...) 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz." düzenlemesi ile tahditli plakalı araçların da belediye sınırlarını aşan servis taşımacılığında kullanılmak üzere D4 yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilebileceği öngörülmüştür.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 4. maddesinde, taşımaların; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği; 5. maddesinde, taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği hükümlerine yer verilmiştir.
Davalı idare tarafından verilen savunma dilekçesinde, daha önce Bakanlığa gelen yoğun taleplerde iş yeri ile ikamet yeri farklı yerlerde bulunan vatandaşların ulaşımda zorluk çektiklerinin görüldüğü, Bakanlıkça düzenlenen B2, D2 ve D4 yetki belgesi sayılarının da bu yoğun talebi karşılamadığının değerlendirildiği, bu sebeple önce 22.12.2016 tarih ve 2016/20 sayılı Genelge'nin yürürlüğe konulduğu, bu Genelge’de D4 (S) yetki belgesi ile şehirler arası servis taşımacılığına ilişkin hükümlere yer verildiği, D4 (S) yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtların kaydedilebileceğinin kural altına alındığı, ancak söz konusu hususların Yönetmelik kapsamında düzenlenmesi gerekirken Genelge ile düzenlenmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Danıştay kararıyla yürütmesinin durdurulduğu; bu nedenle D4 yetki belgesine ilişkin Yönetmelik değişikliği yapıldığının belirtildiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile birlikte dosyadaki bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, özellikle iş yeri ile ikamet yeri birbirinden farklı yerde bulunan vatandaşların ulaşımda zorluk yaşadığı, Bakanlıkça verilen B2, D2 ve D4 yetki belgelerinin bu talebi karşılamakta yetersiz kaldığı, bu amaçla tahditli plakalı araçların da D4 yetki belgesi eki taşıt belgesine eklenmesine olanak tanınarak mevcut sorunların giderilmesinin amaçlandığı, tahditli plakalı araçları bulunmayan diğer yetki belgesi sahipleri yanında bu şekilde taşımacılık yapılmasında taşımaların ekonomik, elverişli, seri ve serbest rekabet ortamında gerçekleştirilmesi yönündeki ilkelere de aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmakta olup, bahse konu düzenlemede hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmadığından dava konusu Yönetmelik maddesinin "Servis taşımaları faaliyetinde bulunmak üzere D4 yetki belgesi talep edenler için, (...) 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hüküm aranmaz." kısmı yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararının bu kısmına katılmıyorum.