DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/4320 E.  ,  2023/7044 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/4320
Karar No : 2023/7044

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Beton Mad. San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bilecik İli Merkez İlçesi sınırları içerisinde bulunan ve maden sicilinin … sayısına kayıtlı I-(b) grubu işletme ruhsatına sahip olan davacı şirket tarafından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24.maddesinde belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle 62.743,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Davacı şirkete ait maden sahasında davalı idare ekiplerince 13-16/07/2018 tarihleri arasında denetim yapıldığı, denetimin yapıldığı 2018 yılından önceki altı yılın (2012, 2013, 2014, 2015, 2016 ve 2017 yılları dahil olmak üzere altı yıllık süre içerisindeki) üretim miktarlarına göre değerlendirme yapıldığı ve sonucunda idari para cezasının uygulandığı görülmüş olup, tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan 2017, 2016, 2015, 2014 ve 2013 yıllarındaki üretim miktarları üzerinden inceleme ve değerlendirme yapılması gerektiği, 2012 yılının da dahil edilerek mevzuata aykırı şekilde inceleme yapıldığı, tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan 2017, 2016, 2015, 2014 ve 2013 yıllarındaki üretim miktarları değerlendirildiğinde herhangi bir üç yıllık dönemlerdeki üretim miktarlarının toplamın projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan (7500 tondan) fazla olduğu anlaşıldığından davacı şirket hakkında idari para cezası uygulanmasına ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacı şirkete ait maden sahasında davalı idare ekiplerince 13-16/07/2018 tarihleri arasında denetim yapıldığı, denetimin yapıldığı 2018 yılından önceki altı yılın (2012, 2013, 2014, 2015, 2016 ve 2017 yılları dahil olmak üzere altı yıllık süre içerisindeki) üretim miktarlarına göre değerlendirme yapıldığı ve sonucunda idari para cezasının uygulandığı görülmüş olup, tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan 2017, 2016, 2015, 2014 ve 2013 yıllarındaki üretim miktarları üzerinden inceleme ve değerlendirme yapılması gerektiği, 2012 yılının da dahil edilerek mevzuata aykırı şekilde inceleme yapıldığı, ancak tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan 2017, 2016, 2015, 2014 ve 2013 yıllarındaki üretim miktarları değerlendirildiğinde herhangi bir üç yıllık dönemlerdeki üretim miktarlarının toplamın projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan (7500 tondan) az olduğu anlaşıldığından davacı şirket hakkında idari para cezası uygulanmasına ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, idari yaptırım karar tutanağında yasa hükmüne aykırı olarak altı yıllık süreyi kapsayan şekilde inceleme yapıldığını, en az üretim olan 2013, 2014 ve 2015 yılı üretimlerinin toplamının da projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'u geçtiğini, hukuka aykırı olarak idari para cezası uygulandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Bilecik İli Merkez İlçesi sınırları içerisinde bulunan ve … sicil numarılı I-(b) grubu işletme ruhsatı davacı şirket adına 18/12/2008 tarihinde düzenlenmiştir.
Davacı şirkete ait ruhsat sahasında davalı idare tarafından 13-16/07/2018 tarihleri arasında mahallinde incelemenin yapıldığı, yapılan incelemeler sonucunda şirketin işletme projesinde yıllık üretim miktarının 75.000 ton olduğu, yıllara göre üretim miktarlarının hesaplandığı, 2012 ve 2013 yılında üretim yapılmadığı, 2014 yılında 4400 ton, 2015 yılında 4150 ton, 2016 yılında 7500 ton ve 2017 yılında 7900 ton üretim yapıldığının tespit edilmiştir.
2012, 2013 ve 2015 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'un dan az olduğundan bahisle Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile 3213 sayılı Kanun'un 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 2018 yılı için uyarlanan 62.743,00-TL idari para cezası ile cezalandırılması üzerine para cezasına ilişkin işlemin tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
Bu madde uyarınca, idari yargı yerlerinde dava konusu edilen işlemlerin, maddede sayılan hususlar yönünden hukuki denetime tabi tutulması ve bu denetim yapılırken, dava konusu edilen idari işlemlerin tesis edildikleri tarihteki duruma göre hukuka uygun olup, olmadıklarının incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Ancak idari işlem ile tesis edilen idari yaptırımlar için ise; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği; 3. maddesinde, bu Kanun'un, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı; "Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.
Dava konusu işlem tarihinde (17/09/2018) yürürlükte bulunan 7061 sayılı (28/11/2017) Kanun'un 49. maddesiyle değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %30’undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere, geriye doğru üç yıllık dönemlerde yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %30’undan daha az olması durumunda ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. Bu fıkra kapsamında beş yıl içerisinde iki defa idari para cezası uygulanması halinde ruhsat iptal edilir. Yılların belirlenmesi, takvim yılı hesabına göre yapılır. Dönemlerin hesaplanmasında, işletme izninin verildiği yıl ile üretime ilişkin tespitin yapıldığı yıl dikkate alınmaz..." hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesiyle değiştirilmeden önceki ve fiilin işlendiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan(2012-2013-2015) hali ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasında; " (Değişik: 4/2/2015–6592/13 md.) Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." kuralı yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davalı idare tarafından davacı şirkete ait maden sahasında 13-16/07/2018 tarihleri arasında mahallinde denetim yapıldığı, denetimin yapıldığı, yapılan incelemeler sonucunda şirketin işletme projesinde yıllık üretim miktarının 75.000 ton olduğu, yıllara göre üretim miktarlarının hesaplandığı, 2012 ve 2013 yılında üretim yapılmadığı, 2014 yılında 4400 ton, 2015 yılında 4150 ton, 2016 yılında 7500 ton ve 2017 yılında 7900 ton üretim yapıldığının tespit edilmiştir.
Dava konusu işlemde 2012, 2013 ve 2015 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'un dan az olduğundan bahisle, idari para cezası uygulandığı anlaşılmaktadır. Ancak yukarıda belirtilen ve işleme esas alınan mevzuat hükümünde " tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık süre içerisinde üç yıl süre ile üretim yapılmaması veya üç yıllık süre içerindeki toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde idari para cezasının uygulanacağı"nın belirtilmekte olduğu sabittir. Dolayısıyla tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan 2017, 2016, 2015, 2014 ve 2013 yıllarındaki üretim miktarları üzerinden inceleme ve değerlendirme yapılması gerektiği açıktır.
Davalı İdarece, 2012 yılının da dahil edilerek mevzuata aykırı şekilde inceleme yapıldığı, tespit tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem olan 2017, 2016, 2015, 2014 ve 2013 yıllarındaki üretim miktarları değerlendirildiğinde herhangi bir üç yıllık dönemlerdeki üretim miktarlarının toplamın projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan (7500 tondan) fazla olduğu anlaşıldığından, davacı şirket hakkında idari para cezası uygulanmasına ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulüne ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 12/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.