DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/2591 E.  ,  2023/5236 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/2591
Karar No : 2023/5236

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) … Valiliği
(… Başkanlığı)
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) … Su ve Meşrubat Pazarlama Sanayi Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
3- (DAVACI) … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı idare tarafından … Su ve Meşrubat Pazarlama San. Tic. A.Ş. lehine Sakarya İli, Sapanca İlçesi, … Mahallesi sınırlarında bulunan alanda Doğal Mineralli Su İşletmesi için verilen izin işlemlerinin iptali ile teknik çalışmaların durdurulması istemiyle Sakarya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'na yaptığı 22/10/2018 tarihli başvurunun zımnen reddi işleminin ve bu işleme bağlı bulunan … numaralı doğal mineralli su işletme ruhsatı ile işletme izninin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; talep edilen doğal mineralli su işletme faaliyeti için izin verme yetkisinin mevzuatta yer aldığı üzere Kalkınma Bakanının başkanlığında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ile diğer yatırımcı kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu bakan veya bakanlar ve yatırım kararına onay veren kurumun ilgili olduğu bakan olmak üzere asgari üç kişiden oluşacak Kurul'da olduğu, dolayısı ile bu konuda izin verme yetkisi bulunmayan Sakarya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından verilen … tarih ve … sayılı işletme faaliyeti izin belgesinde hukuka uyarlık görülmediği; dava konusu işletme ruhsatı sahibi müdahil şirket tarafından süresi içerisinde gerekli başvuruların yapıldığı ve Sakarya Valiliği tarafından faaliyet izninin verildiği, Mahkemelerinin işbu kararı ile işletme iznini iptal edilmesi üzerine ise mevzuatta belirtilen yetkili Kurul tarafından tekrar değerlendirme yapılacağının açık olduğu, bu durumda işletme ruhsatı sahibine atfı kabil kusurun bulunmadığı, idareden kaynaklanan gecikmenin işletme ruhsatı sahibine yüklenemeyeceği görüldüğünden davanın işletme ruhsatına ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu … tarih ve … sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin işletme iznine yönelik kısmının iptaline, işletme ruhsatına ilişkin kısmının ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, olumsuz görüş bildirmiş olmaları karşısında ruhsatın iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, işlemlerin mevzuata uygun şekilde yürütüldüğü ve Kurul kararı alınmasına gerek bulunmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil tarafından, faaliyetler birbirini engellemediğinden Kurul kararına gerek olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı ve davalı idare tarafından istemin reddi gerektiği savunulmakta olup, müdahil tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca müdahilin duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mülga Sakarya İl Özel İdaresi tarafından Sakarya İli, Sapanca İlçesi, … Mahallesi sınırlarında bulunan alanda … Su ve Meşrubat Pazarlama San. Tic. A.Ş. adına … erişim numaralı doğal mineralli su işletme ruhsatı verildiği, Sakarya İl Özel İdaresi'nin … tarih ve … sayılı yazısı ile 5686 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin 9/3. maddesi uyarınca işletme faaliyetine geçilebilmesi için süresi içerisinde kurum görüşlerinin alınması gerektiğinin bildirildiği, ilgili şirket tarafından kurum görüşü verilmesi talebi ile başvurulan Sakarya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, DSİ 3. Bölge Müdürlüğü, Adapazarı Orman Bölge Müdürlüğü ve Kocaeli Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünden olumlu görüş alındığı, davacı SASKİ'ye başvurulması üzerine 2014 yılından başlayarak farklı zamanlarda ve en son 2016 yılında izin verilmesine olumsuz görüş bildirildiği, Sakarya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısı ile dava konusu alanın işletmeye alınmasında sakınca bulunmadığının müdahil şirkete bildirildiği ve işletme izni verildiği, davacı idarenin … tarih ve … sayılı yazısı ile kaynak suyuna esas izin işlemlerinin iptal edilmesi ve tüm teknik çalışmaların durdurulması istemi ile yaptığı başvuruya davalı idare tarafından cevap verilmeyerek zımnen reddedildiği, bu zımnen ret işlemi ile bu işleme bağlı bulunan … numaralı doğal mineralli işletme ruhsatı ile işletme izninin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "İşletme Ruhsatı" başlıklı 6.maddesinde "Arama ruhsatı sahibinin, arama ruhsat süresinin son günü akşamına kadar işletme projesi ile idareye işletme ruhsatı başvurusunda bulunması halinde işletme ruhsatı verilir ve varsa tespit edilen bloke alanıyla birlikte MİGEM’e bildirilir. İşletme ruhsatı sahipleri, işletme faaliyetine geçmek için ilgili kurumlardan gerekli izinleri almakla yükümlüdür." kuralı yer almaktadır.
Aynı Kanun'un Ek 1. maddesinde "(1) Kurul, Kalkınma Bakanının başkanlığında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ile diğer yatırımcı kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu bakan/bakanlar ve yatırım kararına onay veren kurumun ilgili olduğu bakan olmak üzere asgari üç kişiden oluşur. Kurul, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı veya ilgili kurul üyesi bakanlardan herhangi birinin daveti üzerine toplanır ve kararlarını toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğuyla alır. Kurul tarafından alınan karar, kamu yararı kararı yerine geçer. Kurulun sekretaryası, MİGEM tarafından yürütülür.
(2) Kaynak arama ve işletme ruhsatlarında jeotermal ruhsatlar ile maden ruhsatlarının çakışması hâlinde ülke ekonomisi ve kamu yararı doğrultusunda kaynağın önceliğine göre Kurul tarafından kamu yararı kararı alınır.
(3) Jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama ve işletme faaliyetleri ile devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, maden, petrol, doğal gaz işletmeleri, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan yatırımların birbirlerini engellemesi, faaliyetin yapılamaz hâle gelmesi durumunda jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama ve işletme faaliyetleri ve yatırımla ilgili karar, Kurul tarafından verilir.(...)” kuralı yer almaktadır.
11/12/2007 tarih ve 26727 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 9.maddesinin 3.fıkrasında; "İşletme ruhsatı alındıktan sonra, ruhsat sahibince Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu kararı veya Çevresel Etki Değerlendirilmesi Gerekli Değildir karar belgesi alınarak, ruhsat alanı ve faaliyete ilişkin diğer meri mevzuattan kaynaklanan gerekli izinlerin alınması için ilgili bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları nezdinde en geç üç ay içinde girişimde bulunulması zorunludur. Çevresel Etki Değerlendirmesi işlemleri tamamlanmadan ve gerekli izinler alınmadan işletme faaliyetlerine başlanmaz. Gerekli olan işlem ve izinler için; İdare, ilgili bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşlarının yapacağı mahallindeki tetkiklere yönelik maddi yükümlülükler ruhsat sahibi tarafından karşılanır. Gerekli izinlerin (Değişik ibare:RG-24/9/2013-28775) 3 yılda alınamaması durumunda ruhsat iptal edilerek teminatı iade edilir." düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, Mülga Sakarya İl Özel İdaresince müdahil şirket adına … numaralı doğal mineralli su işletme ruhsatı verildiği, Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 9/3. maddesi uyarınca işletme faaliyetine geçilebilmesi için süresi içerisinde kurum görüşlerinin alınması gerektiğinin bildirildiği, bunun üzerine müdahil şirket tarafından davacı SASKİ hariç olmak üzere olumlu görüşlerin alındığı, ancak davacının olumsuz görüşüne rağmen müdahil şirkete işletme izni verildiği görülmektedir.
Davacı idarenin 18/02/2014 tarihinde verdiği ilk görüşte "yerleşim yerlerinin genişlemesi nedeniyle su sıkıntısı çekileceği" gerekçesine yer verilmişken, sonraki görüşlerde "kaynağın yapımına başlanan Akçay Barajı inşaat alanında kaldığı" ve "kaynağın Sapanca Havzasında kaldığı ve Sapanca Havzası ile ilgili kritik durumun halen sürdüğü" gerekçelerine yer verilerek olumsuz görüşün sürdürüldüğü, nihayetinde dava konusu işleme dayanak başvuruyla önceki görüşlere ek olarak "kaynağın Akçay Barajı inşaatının etkileşim alanında kaldığı" ve "içmesuyu teminine olumsuz etkileri olacağı" yönünde gerekçelere yer verilerek müdahil şirketin işletme ruhsatı ve işletme izninin iptal edilmesi istenilmiştir.
İdare Mahkemesince, Akçay Barajına ait proje evrakları ile faaliyet alanı istenilerek dava konusu kaynağın, barajın kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalması nedeniyle Kanunun Ek 1. maddesi uyarınca işletme izni verilmesinde Kurulun yetkili olduğu gerekçesiyle iznin iptaline karar verilmiştir. Ancak Kanunun Ek 1. maddesinin uygulanabilmesi ve Kurulun işletme faaliyetleri ve yatırımla ilgili karar alabilmesi için; olay özelinde doğal mineralli su işletme faaliyetleri ile baraj yatırımının birbirlerini engellemesi, faaliyetin yapılamaz hâle gelmesinin söz konusu olması gerektiği açıktır. Olayda ise, doğal mineralli su kaynağı her ne kadar barajın kısa mesafeli koruma alanında kalmakta ise de, barajın maksimum su kotu ve mutlak koruma alanı dışında kaldığı gibi, baraj yapımına engel oluşturduğu ve/veya faaliyetin yapılamaz hale geldiği yönünde bir tespitin de bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Nitekim, İdare Mahkemesince Kurulun yetkili olduğu yönünde verilen iptal kararı üzerine, söz konusu kararın uygulanması niteliğinde ve Kanunun Ek 1. maddesinde yer alan sürecin işletilmesine yönelik Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce yatırımların birbirini engelleyip engellemeyeceğine ilişkin sahada tetkik yapılmış, düzenlenen raporda özetle; Akçay barajının tamamlanma aşamasında olduğu, ancak doğal mineralli su kaynağı ile barajın çakışmadığı ve faaliyetlerin ayrı ayrı yürütülebileceği ifade edilmiştir.
Bu haliyle, uyuşmazlıkta 5686 sayılı Kanunun Ek 1. maddesinin uygulanmasını ve Kurulun karar vermesini gerektirir bir hususun bulunmadığı sonucuna varıldığından, işletme izninin verilmesinde davacı SASKİ ile davalı idare ve müdahil şirket arasında çekişme konusu olan, SASKİ tarafından verilen ve bir kısmın özetle yukarıda yer verilen olumsuz görüşlerdeki diğer hususların değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu bakımdan, taraflar arasında çekişmeli olan bu hususların teknik bilgi gerektirdiği ve ancak konunun uzmanı bilirkişilerden oluşan bilirkişi heyetine yaptırılacak inceleme

suretiyle anlaşılabileceği açık olduğundan, uyuşmazlığın çözümü için keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekmektedir.
Öte yandan, dava konusu müdahil şirkete ait işletme ruhsatına yönelik olarak, keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenecek rapor ile Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 9/3. maddesine ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/01/2022 tarih ve E:2021/3532, K:2022/208 sayılı kararı gözönünde bulundurularak yeniden bir değerlendirme yapılacağı tabiidir.
Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı olarak verilen … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 27/10/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.