DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/1407 E.  ,  2024/2597 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/1407
Karar No : 2024/2597

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Hizm. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sinop ili, Boyabat ilçesinde, davacının uhdesinde bulunan … sicil nolu II-A grup kalker işletme ruhsatlı maden sahası için yapılan tetkik sonucu, 2014 yılı satış bilgi formlarının 6,50-TL/ton, 2015 yılı satış bilgi formlarının 7,00-TL/ton, 2016 yılı satış bilgi formlarının 7,50-TL/ton olacak şekilde revize edilerek işlemde gösterilen 2014, 2015 ve 2016 yılı Devlet haklarının (hazine payı, özel idare payı, köylere hizmet götürme birliği payı ve orman payı) bağlı olunan vergi dairesine ödenerek makbuz asıllarının 2 ay içerisinde gönderilmesinin istenilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve E…. sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mevzuat hükümleri ve işleme dayanak komisyon raporlarının birlikte değerlendirilmesinden; II-a grubu madenlerin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, bu madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı fiyatının fiyatının, alınacak devlet hakkına esas ocak başı satış fiyatı olacağı, mevzuatta; ruhsat sahibi tarafından bizzat ya da aldığı ihale sonucu kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda tüvenan olarak kullanılması durumunda farklı aksi halde farklı ocak başı satış fiyatının uygulanacağına ilişkin belirlemeye yer verilmediği, farklılığın Komisyon Raporuyla getirildiği, olayda, Mahkemelerinin 30/05/2018 tarihli ara kararıyla; tahkimat taşı, dolgu taşı ve duvar taşı gibi malzemelerin de satış fiyatlarının mıcır fiyatı üzerinden revize edilmesinin ve bu malzemelerin mıcır olarak değerlendirilmesinin gerekçesinin ve davacının ürettiği tüvenan madeni; tahkimat taşı, dolgu taşı ve duvar taşı gibi malzemeler elde edebilmek amacıyla işleme tabi tutup tutmadığının sorulması üzerine, verilen 28/06/2018 havale tarihli yanıt ekinde; II-a grubu madenlerde boyutlandırılmış (kırma/eleme işlemine tabi tutulmuş) ve/veya yıkanmış olarak satılan fiyatın yani mıcır olarak fiyatlandırıldığı, üretilen madenin tahkimat taşı, duvar taşı, dolgu taşı gibi malzemeler elde edebilmek amacıyla işleme tabi tutulup tutulmadığının tespitinin yapılmadığı, ilgili ruhsat sahasında kırma-eleme-yıkama tesisinin olduğu ancak bu tesislerin basit tesisler sınıfında olup herhangi bir zenginleştirme-proses işlemi olarak kabul edilmediğinin belirtildiği görülmekle; davacının ruhsat sahasında elde edilen tahkimat taşı, dolgu taşı ve duvar taşının kırma-eleme gibi herhangi bir işleme tabi tutulduğuna ilişkin tespit olmadığından ve zenginleştirme-proses işlemine tabi tutmadığı da anlaşıldığından ocak başı satış fiyatının belirlenmesinde tüvenan malzeme olarak kabulü gerektiği sonucuna ulaşıldığı, bu durumda, davacı şirkete ait maden sahasında üretilen tahkimat taşı, dolgu taşı ve duvar taşı gibi malzemelerin tüvenan malzeme olarak değerlendirilerek ilgili yıla ilişkin Komisyon Raporları ekinde yer alan II-a grubu madenlerin tüvenan fiyatları üzerinden ocak başı satış fiyatının belirlenmesi ve devlet haklarının bu fiyatlar üzerinden hesaplanarak ödenmesi gerekirken, tahkimat taşı, dolgu taşı ve duvar taşı için verilen 2014 yılı satış bilgi formlarının heyet tarafından belirlenen 6,50-TL/ton üzerinden, 2015 yılı satış bilgi formlarının 7,00-TL/ton, 2016 yılı satış bilgi formlarının 7,50-TL/ton olacak şekilde revize edilerek beyan edilmesinin istenilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka ve usule uygun olduğu, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait genel müdürlükçe oluşturulan komisyon tarafından düzenlenen komisyon raporlarında belirlenen ocak başı satış tutarlarının dikkate alınarak dava konusu işlemin tesis edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Sinop ili, Boyabat ilçesinde, davacının uhdesinde bulunan … sicil nolu II-A grup kalker işletme ruhsatlı maden sahası için yapılan tetkik sonucunda, tahkimat taşı, duvar taşı ve dolgu taşı için verilen 2014 yılı satış bilgi formlarının 6,50-TL/ton, 2015 yılı satış bilgi formlarının 7,00-TL/ton, 2016 yılı satış bilgi formlarının 7,50-TL/ton olacak şekilde revize edilerek işlemde gösterilen 2014, 2015 ve 2016 yılı Devlet haklarının (hazine payı, özel idare payı, köylere hizmet götürme birliği payı ve orman payı) bağlı olunan vergi dairesine ödenerek makbuz asıllarının 2 ay içerisinde gönderilmesinin istenilmesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işlemi tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanununun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir.
Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:
I. Grup madenler
a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl.
b) Tuğla-kiremit kili, Çimento kili, Marn, Puzolanik kayaç (Tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar.
II. (Değişik: 10/6/2010-5995/1 md.) Grup madenler
a) (Değişik: 4/2/2015-6592/1 md.) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar.
b) Mermer, Traverten, Granit, Andezit, Bazalt gibi blok olarak üretilen taşlar ile dekoratif amaçla kullanılan doğal taşlar.
c) (Ek: 4/2/2015-6592/1 md.) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan entegre çimento, kireç ve kalsit öğütme tesisinde kullanılan kayaçlar." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Devlet hakkı ve özel idare payı" başlıklı 14. maddesinde, "(Değişik: 26/5/2004 – 5177/8 md.) (Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.; Değişik: 4/2/2015-6592/10 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocakbaşı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.
Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015-6592/10 md.) Devlet hakkı;

c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında alınır.
Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır. Ancak, kaynak tuzlalarında alınacak Devlet hakkında bu şart aranmaz." hükmüne yer verilmiştir.
3213 sayılı Kanunun 14. maddesinin 3. fıkrasında 6592 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmadan önceki halinde, "Devlet hakkı(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.);
a) I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddelerinde ocak başı satış fiyatı boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılan fiyatı olup, bu madenlerden % 4, .....oranında alınır." düzenlemesine yer verilmiştir." düzenlemesine yer verilmiştir.
06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Mülga Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 86. maddesinde, "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Bu fiyat emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.
(3) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır. Bu fiyat, işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurulduğunda benzer işletmelerdeki emsal fiyatlardan az olamaz. Benzer ürünün piyasada satış fiyatının oluşmaması durumunda, gerektiğinde piyasada fiyatı oluşan aynı veya benzer proses maliyeti olan tesisler emsal alınarak madenlerin ocak başı satış fiyatı belirlenir.
(4) Üretilen madenin ruhsat sahibine ait tesiste kullanılıyor olması halinde, aynı madenin piyasadaki ocak başı satış fiyatı emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.
(5) Aynı tesiste birden çok aşamada piyasa satış fiyatı oluşan ürünleri üreten tesislerde ocak başı satış fiyatı, tesisteki üretim sürecinde piyasa satış fiyatı olan ilk ürünün fiyatından madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak hesaplanır.
(6) Devlet hakkı hesabında madenin tüvenan olarak satış fiyatının olması, emsal fiyatının tespitinde üçüncü fıkra hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez. Üçüncü fıkra uygulanarak tespit edilen tüvenan madenin ocak başı satış fiyatı, emsal fiyatından az olamaz.
(7) Devlet hakkı;
a) I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddelerinde ocak başı satış fiyatı boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılan fiyatı olup, bu madenlerden %4, .... oranında alınır." düzenlemesine yer verilmiştir.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin 87. maddesinde, "(6) Devlet hakkı;
a) I. Grup (a) bendi madenlerin valilik veya il özel idaresince belirlenen ve ilan edilen boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında,
b) I. Grup (b) bendi madenlerden %4 oranında,
c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında" alınacağına düzenlenmiştir.
Ayrıca, ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesine ilişkin olarak;
1-) 31/12/2014 tarihli Komisyon Raporuyla, II-a grubu madenler için 2014 yılı ocak başı satış fiyatının Sinop için 6,50-TL/ton olarak belirlenmesine ve II-a grubu madenler için ek liste-1'de belirlenen fiyatlardan %10-15 tesis maliyetinin düşülerek belirlenmesine karar verilmiştir.
2-) 20/01/2016 tarihli Komisyon Raporuyla, II-a grubu madenler için 2015 yılı ocak başı satış fiyatının ek liste-1'in ilk sütununa göre belirlenmesine, ancak, II-a grubu madenlerin ruhsat sahibi tarafından bizzat ya da aldığı ihale sonucu kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda tüvenan olarak kullanılması durumunda ek liste-1'in ikinci sütununa göre belirlenmesine, ruhsat sahibi tarafından tüvenan olarak kullanılmayıp satıldığının beyan edilmesi durumunda ek liste-1'in ilk sütununa göre belirlenmesine, ek liste-1'de 2015 yılına ilişkin olarak Sinop için II-a grubu maden için mıcır fiyatının 7,00-TL/ton olarak, II-a grubu maden için tüvenan fiyatının 4,20-TL/ton olarak belirlenmesine karar verilmiştir.
3-) 12/04/2017 tarihli Komisyon Raporuyla, II-a grubu madenler için 2016 yılı ocak başı satış fiyatının ek liste-1'in ilk sütununa göre belirlenmesine, ancak, II-a grubu madenlerin ruhsat sahibi tarafından bizzat ya da aldığı ihale sonucu kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda tüvenan olarak kullanılması durumunda ek liste-1'in ikinci sütununa göre belirlenmesine, ruhsat sahibi tarafından tüvenan olarak kullanılmayıp satıldığının beyan edilmesi durumunda ek liste-1'in ilk sütununa göre belirlenmesine, ek liste-1'de 2015 yılına ilişkin olarak Sinop için II-a grubu maden için mıcır fiyatının 7,50-TL/ton olarak, II-a grubu maden için tüvenan fiyatının 4,20-TL/ton olarak belirlenmesine karar verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3213 sayılı Kanunun 14. maddesinde 4/2/2015 tarihinde yapılan değişiklikten önce, devlet hakkının, ocaktan çıkarılan tüvenan madenin ocak başındaki fiyatından alınması genel kural olarak belirlenmiş olmakla birlikte, I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için, devlet hakkının hesaplanmasına esas ocak başı satış fiyatının, bu madenlerin tüvenan olarak satılması sonucu oluşan fiyatı değil, bunların boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılması sonucu oluşan fiyat olduğu düzenlemesine yer verilmek suretiyle genel kuraldan ayrı bir düzenlemeye gidilmiştir. Anılan Kanunda 4/2/2015 tarihinde yapılan değişiklik ile, II. grup (a) ve (c) bendi madenlerden Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınacağı, kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde için ise tüvenan fiyat üzerinden Devlet hakkı alınacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla, getirilen değişiklik sonrasında II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için genel kural boyutlandırılmış fiyat üzerinden devlet hakkı alınması iken, kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda tüvenan hammadde olarak kullanılması durumunda, tüvenan fiyat üzerinden devlet hakkı ödenmesi gerekmektedir.
Davacı uhdesinde bulunan II (a) grubu kalker işletme ruhsatlı maden sahasında yapılan tetkik sonucunda, tahkimat taşı, duvar taşı ve dolgu taşı için gibi malzemelerin satış fiyatının Komisyon raporunda belirtilen mıcır fiyatı üzerinden revize edilerek beyan edilmesi gerektiği tespiti üzerine dava konusu işlem tesis edilmiştir.
Uyuşmazlık, davacının ürettiği madenin kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda tüvenan olarak kullanılıp kullanılmadığı hususunun tespitinden kaynaklanmaktadır.
Bu kapsamda, davacı hakkında tesis edilen işlemin 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsadığı, 2014 yılında II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddelerinde ocak başı satış fiyatı boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılan fiyatı üzerinden alınacağına ilişkin düzenlemenin yürürlükte olduğu ve bu düzenlemeye göre hukuki değerlendirme yapılması; 2015 ve 2016 yılı dönemi için ise, kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında II. Grup (a) bendi madenler için devlet hakkının boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınacağına ilişkin düzenleme çerçevesinde hukuki değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, yukarıda ayrıntısına yer verilen mevzuat düzenlemeleri ve yıl bazında yapılan farklı düzenleme dikkate alınmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki Samsun 2. İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 07/05/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY :
(X)- İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.
Bölge İdare Mahkemesince verilen kararın dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile aksi yöndeki karara katılmıyorum.