DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/7834 E.  ,  2024/595 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/7834
Karar No : 2024/595

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : …Mirasçıları
1- …2- …
3- …4- …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : …Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 03/03/2021 tarihli ve E: 2016/2374 K:2021/2846 sayılı bozma kararına uyularak, …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının davanın reddine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Ankara ili, Altındağ ilçesi, …Mahallesi, …Sokak, No:…adresinde bulunan taşınmazın imar planı değişikliği sonucunda imar yolu üzerinde kalmasından dolayı taşınmaz üzerinden bulunan kısmen yıkılan, kullanılamayan yapının ve ağaçların bedelinin ödenmesi yolundaki …tarihli, …sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile yapı ve ağaç bedelinden kaynaklandığı ileri sürülen 24.000,00-TL zararın dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; …İdare Mahkemesince verilen …tarihli, E:…, K:…sayılı kararıyla dava konusu işlemin ağaçların bedelinin ödenmesi isteminin zımnen reddine ilişkin kısmının iptaline ve 800,00-TL ağaç bedelinin dava tarihi olan 03.12.2012 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tazminine, kalan kısım bakımından davanın reddine karar verildiği ve kararın redde ilişkin kısmının Danıştay Altıncı Dairesinin 03/03/2021 gün ve E:2016/2374, K:2021/2846 sayılı kararı ile bozulması üzerine üzerine bozma kararına uyularak dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; hazine, belediye il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idaresinde olan taşınmazlar üzerinde inşa edilen ve 2981 sayılı Yasadan yararlanan yapı sahiplerine, taşınmazlarının bulunduğu yerde korunamaması durumunda enkaz bedeli ödeneceği, bu iki husus dışında ruhsatsız olarak inşa edilen veya imar affından yararlanmayan yapılar için imar planı uygulaması durumunda bir bedel ödenmesinin söz konusu olmayacağı, bu durumda dava tarihi olan 08.06.2009 tarihi itibarıyla dava konusu yapıların toplam bedelinin; 21.786,96-TL, yapıların enkaz bedelinin 2.178,70- TL olarak tespit edildiği, dava konusu yapı ruhsatsız olduğundan ilgili mevzuat uyarınca davalı idarece davacılara enkaz bedeli olan 2.178,70-TL'nin dava açma tarihi olan 03/12/2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi; fazlaya ilişkin talebinin ise reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptaline, 2.178,70-TL'lik enkaz bedelinin dava açma tarihi olan 03/12/2012 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tazmini isteminin kabulüne, fazlaya ilişkin tazminat isteminin ise reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği, yapının davacıların kendi arsası üzerine yapıldığı, bu nedenle bina bedeli verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ:Dava, Ankara ili, Altındağ ilçesi, …Mahallesi, …Sokak, No:…adresinde bulunan taşınmazın imar planı değişikliği sonucunda imar yolu üzerinde kalmasından dolayı taşınmaz üzerinden bulunan kısmen yıkılan, kullanılamayan yapının ve ağaçların bedelinin ödenmesi yolundaki …tarihli, …sayılı başvurunun cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile yapı ve ağaç bedelinden kaynaklandığı ileri sürülen 24.000,00-TL zararın dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmış, İdare Mahkemesince; bozma kararına uyularak 2981 sayılı Yasadan yararlanan yapı sahiplerine, taşınmazlarının bulunduğu yerde korunamaması durumunda enkaz bedeli ödeneceği, bu iki husus dışında ruhsatsız olarak inşa edilen veya imar affından yararlanmayan yapılar için imar planı uygulaması durumunda bir bedel ödenmesinin sözkonusu olmayacağı, bu durumda dava tarihi olan 08.06.2009 tarihi itibariyle dava konusu yapıların toplam bedelinin; 21.786,96-TL, yapıların enkaz bedelinin 2.178,70- TL olarak tespit edildiği, dava konusu yapının ruhsatsız olduğundan ilgili mevzuat uyarınca davalı idarece davacılara enkaz bedeli olan 2.178,70-TL'nin dava açma tarihi olan 03/12/2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine, fazlaya ilişkin talebinin ise reddine karar verilmiş, bu kararın redde ilişkin kısmı davacı tarafından bina bedeli verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz edilmiştir.
2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunun 13. maddesinin 2. fıkrasında; "14 üncü maddenin a, b, c, d, e, g, h ve i bentleri kapsamında kalmaları nedeniyle, bulundukları yerde korunamayan gecekondu sahiplerinden hak sahibi sıfatı taşıyanlarına, bir gecekondu önleme veya ıslah bölgesinde veya yakın bölgelerde yapılmış ıslah imar planları içinde meydana gelen boş imar parselleri müstakil, hisseli veya katmülkiyeti esasına göre verilir. Bu gibi hallerde gecekondu sahibine ayrıca enkaz bedeli bu Kanunla kurulan fondan belediye veya valilikçe ödenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara ili, Altındağ ilçesi, …Mahallesi, …Sokak No: … adresinde bulunan taşınmazdan davacıya tapu tahsis belgesiyle hisse tahsis edildiği, bu tahsis belgesine karşılık yapısının olduğu 20068 ada, 6 sayılı parselden davacıya tapu verildiği, imar planı değişikliği sonucunda taşınmazın imar yolu üzerinde kaldığı ve parselasyon işlemi ile davacıya başka yerlerden taşınmaz verilerek yolun kamunun eline geçtiği, yapının 2010 yılında bir kısmının yıkılıp kullanılamaz hale geldiği, 2017 yılında ise tamamen yıkıldığı, davacı tarafından yıkılan yapının ve muhdesatlarının gerçek bedelinin tespiti istemiyle …Asliye Hukuk Mahkemesinin …D. iş dosyasında açılan davada yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporda, yapı ve muhdesatlarının toplam değerinin 24.000,00-TL olarak takdir edildiği, söz konusu yıkım nedeniyle bina ve muhdesatlarının gerçek bedeli olarak anılan Mahkeme tarafından tespit edilen 24.000,00-TL bedelin ödenmesi isteminin zımnen reddi üzerine bu işlemin iptali ve tazminat ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta binanın gecekondu şeklinde ruhsatsız yapıldığı, her ne kadar imar affı başvurusu üzerine gecekondunun bulunduğu yer için 2981 sayılı Kanun uyarınca davacıya tapu tahsis belgesi ve sonrasında tapu verilmiş ise de imar affından dolayı yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi alınmadığı görülmektedir.
Bu durumda imar planında yolda kalan ruhsatsız yapının yıkılması nedeniyle yapının gerçek değerinin ödenmesi mümkün değil ise de yukarıda anılan 2981 sayılı Kanun uyarınca yapının enkaz bedelinin ödenmesi gerektiğinden temyiz isteminin reddi ile mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ankara ili, Altındağ ilçesi, …Mahallesi, …Sokak, No:…adresinde bulunan taşınmazdan davacılara tapu tahsis belgesiyle hisse tahsis edilmiş, bu tahsis belgesine karşılık yapısının olduğu …ada, …sayılı parselden davacıya tapu verilmiş, imar planı değişikliği sonucunda taşınmaz imar yolu üzerinde kalmış ve parselasyon işlemi ile davacıya başka yerlerden imar parselleri tahsis edilmiş, bunun üzerine davacı tarafından; yapının 2010 yılında bir kısmının yıkılıp kullanılamaz hale geldiği, 2017 yılında ise tamamen yıkıldığı, yıkılan yapının ve muhdesatlarının gerçek bedelinin tespiti istemiyle …Asliye Hukuk Mahkemesinin …D. iş dosyasında açılan davada yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporda, yapı ve muhdesatlarının toplam değerinin 24.000,00-TL olarak takdir edildiği, söz konusu yıkım nedeniyle bina ve muhdesatlarının gerçek bedeli olarak anılan Mahkeme tarafından tespit edilen 24.000,00-TL bedelin ödenmesi isteminin zımnen reddi üzerine bu işlemin iptali ve tazminat ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa’nın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." kuralına yer verilmiş, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasını düzenleyen 13. maddesinde ise, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun yıkım tarihinde yürürlükte olan haliyle 18. maddesinin 10. fıkrasında, "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz." hükmüne, aynı Kanunun 32. maddesinde, "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonucunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir. Ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmüne yer verilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3. maddesinde, idarelerin, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak... ödemek suretiyle kamulaştırabilecekleri hükme bağlanmış, aynı Yasanın 6. maddesinin son fıkrasında da onaylı imar planına göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek olmadığı hükmüne yer verilmiştir.
775 sayılı Gecekondu Kanununun 2. maddesinde, "Bu kanunda sözü geçen (Gecekondu) deyimi ile, imar ve yapı işlerini düzenliyen mevzuata ve genel hükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine ait olmıyan arazi veya arsalar üzerinde, sahibinin rızası alınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir.
" hükmüne yer verilmiştir.
2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunun 13. maddesinin 2. fıkrasında; "14 üncü maddenin a, b, c, d, e, g, h ve i bentleri kapsamında kalmaları nedeniyle, bulundukları yerde korunamayan gecekondu sahiplerinden hak sahibi sıfatı taşıyanlarına, bir gecekondu önleme veya ıslah bölgesinde veya yakın bölgelerde yapılmış ıslah imar planları içinde meydana gelen boş imar parselleri müstakil, hisseli veya katmülkiyeti esasına göre verilir. Bu gibi hallerde gecekondu sahibine ayrıca enkaz bedeli bu Kanunla kurulan fondan belediye veya valilikçe ödenir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa Mahkemesinin 06/03/2019 tarihli, Başvuru No:2016/14854 sayılı kararında,;
"Somut olayda başvurucuya ait ruhsatsız bina, imar planında belirlenen yolların açılması kapsamında yıkılmıştır. Fakat binanın kullanımının başvurucu açısından mülk teşkil ettiği hususu idare tarafından göz ardı edilerek başvurucuya herhangi bir tazminat ödenmemiştir. Sonuç olarak başvurucunun mülkiyet hakkının idari bir eylem nedeniyle ihlal edildiği anlaşılmaktadır. Ancak somut olayda ihlale yol açan idari eylem ve işleme karşı başvurulabilecek kanun yolu tüketildikten sonra bireysel başvurunun yapıldığı anlaşıldığına göre ilgili mahkemenin yeniden yargılama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırma imkânı bulunmaktadır.
Bu durumda mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama ise 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapılması gereken iş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktarının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanlaşmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Ancak bu tazminat miktarının mülk teşkil eden binanın kullanımının değeri ile orantılı olması gerekir. Aksi hâlde müdahale başvurucuya aşırı bir külfet yükleyeceğinden ihlalin sonuçlarının tam olarak giderilmiş olamayacağı açıktır." gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara ili, Altındağ ilçesi, …Mahallesi, …Sokak No:…adresinde bulunan taşınmazdan davacıya tapu tahsis belgesiyle hisse tahsis edildiği, bu tahsis belgesine karşılık yapısının olduğu …ada, …sayılı parselden davacıya tapu verildiği, imar planı değişikliği sonucunda taşınmazın imar yolu üzerinde kaldığı ve parselasyon işlemi ile davacıya başka yerlerden taşınmaz verilerek yolun kamunun eline geçtiği, yapının 2010 yılında bir kısmının yıkılıp kullanılamaz hale geldiği, 2017 yılında ise tamamen yıkıldığı, davacı tarafından yıkılan yapının ve muhdesatlarının gerçek bedelinin tespiti istemiyle …Asliye Hukuk Mahkemesinin …D. iş dosyasında açılan davada yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporda, yapı ve muhdesatlarının toplam değerinin 24.000,00-TL olarak takdir edildiği, söz konusu yıkım nedeniyle bina ve muhdesatlarının gerçek bedeli olarak anılan Mahkeme tarafından tespit edilen 24.000,00-TL bedelin ödenmesi isteminin zımnen reddi üzerine bu işlemin iptali ve tazminat ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, davalı idarece yıktırılan yapının 755 sayılı Gecekondu Kanunu kapsamında olmadığı, parselasyon işlemi neticesinde yolda kalması nedeniyle davalı idare tarafından yıktırıldığı, 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesinde kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapıların kamulaştırılmadıkça yıkılamayacağının düzenlendiği, davacı yapısının ruhsatsız olduğu için kendisine bir bedel ödenmediği, yukarıda yer alan Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararı ve ilgili ilkeler birlikte değerlendirildiğinde, davacının mülkiyet hakkının ihlal edildiği hususunun sabit olduğu, ihlal sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yönelik ve bu sonuca uygun olarak bina bedeli tespit edilerek anılan bedelden davacının ruhsatsız yapıdan uzun yıllardır yararlanmasına ilişkin kullanım değeri düşürülerek gerçek zararın tazmin edilmesi yolunda hüküm kurulması gerektiği açıktır.
Bu durumda tazminat istemine karşılık bina enkaz bedeline hükmeden İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin iptali, tazminat isteminin kısmen kabulu, kısmen reddine ilişkin temyize konu …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının redde ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 06/02/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.