DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/4005 E.  ,  2024/1882 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/4005
Karar No : 2024/1882

TEMYİZ EDENEDENLER : I- (DAVALI) … Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Av. …
II- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)
… Elektrik Üretim Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Odası (… Şubesi)
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, Geriş Rüzgar Enerji Santrali (RES) Projesine ilişkin … günlü, … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı oluru ile onaylanan 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının ve plan hükümlerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:2022/1094 sayılı kararda; Çevre ve Orman Bakanlığınca 09/03/2011 tarihinde onaylanan Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planının iptali istemiyle açılan davada Danıştay Altıncı Dairesinin 15/06/2019 günlü, E:2020/1449, K:2020/5369 sayılı kararı ile ölçeği gereği leke plan niteliğinde bulunan dava konusu Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, koruma-kullanma dengesinin sağlanması için alt ölçekli plan kararlarına esas olacak yapılaşma şartlarını ortaya koyan, genel arazi kullanım kararlarının üretildiği bir plan olduğu, bilirkişi raporundaki tespitler de göz önünde bulundurulduğunda, bölgesel ya da bazı durumlarda ülke düzeyinde etkileri olan enerji üretim alanlarının üst ölçekli çevre düzeni planı kapsamında değerlendirilmesi ve planda bu hususlara yönelik alt ölçekli planları yönlendirecek temel ilke ve politikaları içeren hükümlerin bulunması gerektiği, uyuşmazlık konusu 8.30.1 sayılı plan hükmü ile enerji üretim alanları dava konusu çevre düzeni planı kapsamı dışında bırakılarak, bu kullanımların, ilgili kurum ve kuruluşlardan alınan izinler ve/veya Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca verilecek lisans kapsamında, Çevre ve Orman Bakanlığının uygun görüşünün alınması kaydı ile alt ölçekli planlar ile belirlenmesi ve bu doğrultuda uygulamaya geçilmesinin öngörüldüğü, bu durumda, bölgesel, hatta ülkesel düzeyde etkileri olan enerji üretim alanlarına ilişkin kararların, koruma-kullanma dengesinin sağlanması amacıyla korunması gereken alanlara ilişkin politika ve stratejileri belirleyen üst ölçekli plan niteliğindeki çevre düzeni planı kapsamında değerlendirilmeksizin, alt ölçekli planlara bırakılmasını öngören dava konusu plan hükmünde, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle 8.30.1 sayılı plan hükmünün iptaline karar verildiği, bakılan davada iptali istenilen planların üst ölçekli planı olan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafında 03/12/2020 tarihinde onaylanan "8.22. sayılı Enerji Üretim Alanları ve Enerji İletim Tesisleri" başlıklı plan hükmünün yeniden düzenlenmesine ilişkin Aydın - Muğla - Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 30/06/2021 tarih ve E:2021/2376 sayılı kararı ile, dava konusu çevre düzeni planı değişikliği ile yeniden düzenlenen 8.22 sayılı plan hükmünde, Danıştay Altıncı Dairesinin 15/06/2019 günlü, E:2020/1449, K:2020/5369 sayılı kararına uygun olarak çevre düzeni planı kapsamında yer alan alanlarda yapılacak enerji üretim alanları için öncelikle çevre düzeni planında değişiklik yapılmasının öngörülmesi gerekirken yine alt ölçekli imar planları ile bu tesislerin yapılabilmesine imkan tanındığı, her ne kadar bu yeni plan hükmünde, enerji üretim alanlarına ilişkin imar planları yapılırken uyulması gereken birçok ilke ve strateji öngörülmüş ve onaylanan imar planlarının veri tabanına işlenmek üzere Bakanlığa gönderileceği belirtilmişse de; bu tesislerin çevre düzeni planında değişiklik yapılmaksızın alt ölçekli imar planları ile yapılabilmesine imkan tanınmasının Danıştay Altıncı Dairesinin anılan kararına aykırılık teşkil ettiği, dava konusu çevre düzeni planı değişikliği ile yeniden düzenlenen 8.22 sayılı plan hükmünde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle anılan plan hükmünün yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, yukarıda aktarılan Danıştay kararları uyarınca enerji üretim alanları için öncelikle çevre düzeni planında değişiklik yapılmasının gerekli olduğu açık olduğundan, Geriş Rüzgar Enerji Santrali (RES) Projesine yönelik üst ölçekli çevre düzeni planında (1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında) değişiklik yapılmaksızın doğrudan alt ölçekli imar planlarında rüzgar enerjisi santrali yapılmasını öngören dava konusu 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve plan hükümlerinde hukuka uyarlık bulunamadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti:Temyize konu kararda, davaya konu alanı da kapsayan ve dava konusu planların üst ölçekli planı olan 07.02.2013 tarihinde onaylanan Muğla-Bodrum-Yalıkavak Beldesi 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının iptali istemiyle açılan davada,... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı kararı ile bozma kararına uyularak "1/25000 ölçekli planın, Plan Yapımına Alt Esaslara Dair Yönetmelik dikkate alınmadan hazırlandığı, topografya, doğal bitki örtüsü, flora ve fauna özelliklerinin korunabilmesi için düşük yoğunlukta da olsa yapılaşma faaliyetlerinden korunması gereken alanların ekolojik tarım alanı olarak yapılaşmaya açıldığı, üst ölçekli planda büyük kentsel yeşil alan olarak planlanan Tilkicik Burnu ve Azmak tepenin güneyindeki alanların, dava konusu çevre düzeni planında turizm alanı ve kentsel yerleşme alanı olarak planlandığı, üst ölçekli plana aykırı olarak mera alanı, makilik fundalık alan ve tarım alanı olarak planlanmış bazı alanların, dava konusu çevre düzeni planında kentsel gelişme alanı olarak planladığı, işlevsel bütünlük gösteren Turizm Merkezi Sınırının bütününü kapsamadığı ve plan hükümlerinin birbiri ile çeliştiği dikkate alındığında, dava konusu 1/25000 ölçekli planın üst ölçekli plana, imar mevzuatına, planlama tekniklerine, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olmadığı" gerekçesiyle plan bütününün iptaline karar verildiği açıklaması eklenerek, istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :
Davalı yanında müdahil tarafından, Geriş RES rüzgar elektrik santrali imar planlarının 03.12.2020 tarihli işlemle onaylanan Aydın- Muğla- Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında değişiklik yapılmasına gerek olmaksızın yapılabileceği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğüne yapılan başvuruya cevaben verilen 06.06.2022 tarihli, 3822467 sayılı yazı ile bildirildiği, anılan yazının istinaf incelemesi aşamasında dosyaya sunulduğu, Geriş RES Projesinin üretim tesisinde yer alan türbin sayısının 4 adet ve tesisin toplam kurulu gücünün 12 MWm/11,2 MWe olduğu, 12.04.2022 tarihli değişiklik ile kabul edilen çevre düzeni planının 8.22 sayılı plan hükmü doğrultusunda dava konusu imar planlarının onay sürecinde çevre düzeni plan değişikliği yapılması gerekmediği, ayrıca, yerel mahkeme tarafından hiçbir inceleme ve araştırma dahi yapmadan, normal hukuki bilginin ötesinde teknik bilgi ve yerinde ölçüm-inceleme gerektiren bir konuda keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırmadan, sadece davacı iddialarını dikkate alarak, dosyaya sunmuş oldukları bilgi ve belgeleri dahi dikkate almadan eksik inceleme ile usule ve hukuka aykırı olan kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı vekili tarafından, İdari Dava Dairesi kararının usul ve yasaya uygun olmadığı bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Usul ve yasaya uygun olan İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … tarihli … sayılı oluru ile onaylanan Muğla ili, Bodrum ilçesi, Yalıkavak Mahallesi, Geriş Rüzgar Enerji Santrali (RES) Projesine ilişkin 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle açılan davada … İdare Mahkemesinin … tarih E:…, E:… sayılı planların iptali yönünde verilen kararlar üzerine, anılan alana ilişkin yapılan dava konusu 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının 3194 sayılı İmar Kanununun 9. maddesi ve 1 No.lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ilgili hükümleri uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … tarihli … sayılı oluru ile onaylandığı, 29/04/2021 tarihinde askıya çıkarılmak suretiyle Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünde 30 gün süre ile ilan edildiği, anılan planların ve plan hükümlerinin, 2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesine, mülkiyet hakkına, 29959 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 98 sayılı doğal sit alanları ile ilgili ilke kararına, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununa, şehircilik ve planlama esaslarına aykırı olduğu ileri sürülerek bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde: "Nazım İmar Planı;varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır.Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare Mahkemesince enerji üretim alanları için öncelikle çevre düzeni planında değişiklik yapılmasının gerekli olduğu açık olduğundan, uyuşmazlık konusu Geriş Rüzgar Enerji Santrali (RES) Projesine yönelik üst ölçekli 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında değişiklik yapılmaksızın doğrudan alt ölçekli imar planlarında rüzgar enerjisi santrali yapılmasını öngören dava konusu 1/5.000 ölçekli nazım imar planında, 1/1.000 ölçekli uygulama imar planında ve plan hükümlerinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş ise de, uyuşmazlık konusu imar planlarının iptaline dayanak olarak gösterilen Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının 8.22 sayılı plan hükmüne yönelik olarak Danıştay Altıncı Dairesince verilen 30/06/2021 tarih ve E:2021/2376 sayılı yürütmeyi durdurma isteminin kabulüne yönelik karardan sonra 12.04.2022 tarihinde planda değişiklik yapılmıştır.
Anılan değişiklik sonucu 1/100.000 ölçekli planda “8.22. Enerji Üretim Alanları Ve Enerji İletim Tesisleri" başlıklı plan notunda;
" 8.22.1 5346 sayılı yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımına ilişkin kanuna uygun olarak yapılması planlanan yenilenebilir enerji üretim tesislerinde, enerji piyasası düzenleme kurumundan alınacak izin kapsamında, ülke ve bölge ölçeğinde yatırım kararı niteliği taşıyan hidroelektrik santrallerde kurulu gücü 10 MW, rüzgar enerji santrallerinde türbin sayısı 20 adet ve üzerinde veya kurulu gücü 50 MW, biyokütle enerji santrallerinde kurulu gücü 10 MW, jeotermal enerji santrallerinde ısıl kapasitesi 20 MW, güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu gücü 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunludur. Kurulu gücü bu değerlerin altındaki projelerde imar planı süreçleri, bu planda belirlenen kriterlere uygun olarak ilgili idaresince sonuçlandırılır.
8.22.2. Ülke ve bölge ölçeğinde yatırım kararı niteliği taşımayan yenilenebilir enerji üretim alanlarının yer seçiminde şu kriterlere uyulacaktır:
- 6831 sayılı “Orman Kanunu” kapsamında kalan alanlardaki yatırımların gerekli izinler alınarak öncelikli olarak orman niteliğini kaybetmiş alanlarda gerçekleştirilmesi esastır.
- Tarımsal üretim amaçlı korunması esas olan 5403 sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında kalan tarım arazilerinde yapılacak olan yatırımlarda 5403 sayılı kanun hükümleri kapsamında “tarım dışı amaçla kullanım izni”nin alınması zorunludur.
- ÇDP’ de doğal ve ekolojik yapısı korunacak alan, önemli doğa alanı, kumsal,sazlık-bataklık alan, jeolojik sakıncalı alan, sulak alanlar, sulak alan koruma bölgeleri, içme ve kullanma suyu koruma kuşakları ve yaban hayatı koruma geliştirme sahalarında kalan alanlarda yapılacak uygulamalarda imar planlarının hazırlanması aşamasında, üniversitelerin ilgili bölümlerince faaliyetin çevreye olabilecek olası etkilerinin ve alınacak önlemlerin açıklandığı ekosistem değerlendirme raporu hazırlanması zorunludur. Ekosistem değerlendirme raporu, planlama bölgesindeki üniversitelerin ilgili bölümlerince yatırıma konu alanın özelliklerine göre belirlenecek uzman kişilerce hazırlanır. Bu alanlarda ilgili mevzuat hükümleri ve ekosistem değerlendirme raporu doğrultusunda uygulama yapılacaktır.
- İmar planı aşamasında, jeolojik etüt raporuna uyulacaktır.
- Plan sınırı içerisinde bulunan kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi, özel çevre koruma bölgesi, milli park, tabiat parkı, tabiatı koruma alanı gibi özel kanunlara tabi alanlarda ilgili kanun hükümleri çerçevesinde ilgili kurumlardan uygun görüş alınacaktır.
8.22.3. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 15/06/2020 tarihli ve E.2020/1449-K.2020/5369 sayılı kararı uyarınca 15/06/2020 tarihinden önce ilgili mevzuata uygun olarak imar planı onaylanmış olan yenilenebilir enerji üretim alanlarına ilişkin imar planları geçerlidir. Projeye bağlı teknik değişiklik ihtiyacı olması durumunda söz konusu imar planlarına ilişkin değişiklikler ilgili idaresince onaylanabilir.” şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Uyuşmazlık konusu Geriş RES Projesinin üretim tesisinde yer alan türbin sayısının 4 adet ve tesisin toplam kurulu gücünün 12 MWm/11,2 MWe olduğu, 12.04.2022 tarihli değişiklik ile kabul edilen çevre düzeni planının 8.22 sayılı plan notu doğrultusunda yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun açıklamalı reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının ve davalı yanında müdahilin temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/03/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.