DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/8846 E.  ,  2023/7140 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/8846
Karar No : 2023/7140

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Van ili, Edremit ilçesi, ... Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca parselasyon yapılmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının … tarihli, … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…, sayılı kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, davacıya eşdeğer olmayan yerden imar parseli verildiği ve davacının üçüncü kişilerle hisselendirilmesinin Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin 16. maddesinin 1. fıkrası ve 17. maddesinin 1.fıkrasının (e) bendinde belirtilen şartlara uygun olmadığı, davacıya tam ve hissesiz imar parseli verilebilecekken teknik bir zorunluluk olmaksızın maliye hazinesi ile hisselendirilmesi davacının mülkiyet hakkını kısıtladığından hisseli olarak yapılan bu dağıtım işleminin mevzuata uygun olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; davacıya ait … ada, … parsel sayılı taşınmazın rızaen yapılan ifraz sonucunda oluştuğu, dava konusu parselasyon işlemi kapsamında geriye dönüş yapılarak … ada, … sayılı kadastral parsele dönüldüğü, daha önce yapılan terklerin iade edilerek DOP kesintisi yapıldığı, … ada, … parsel sayılı taşınmazın imar planında yolda kaldığı, anılan taşınmazın bulunduğu yerden tahsis yapılmasının mümkün olmadığı, davacıya … ada, … parsel sayılı taşınmazdaki hissedarlarıyla birlikte uygulama imar planında aynı yapılaşma koşullarına sahip … ada … ve … parsel sayılı taşınmazlardan tahsis yapıldığı, tahsis yapılan taşınmazların mümkün mertebe kadastral parsele en yakın parseller olduğu (310 metre uzaklıkta) gerekçesiyle dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Uyuşmazlık konusu parselasyon işlemi sonucu tahsis edilen imar parselinin kök parsel ile eşdeğer durumda olmadığı, kök parselden çok uzak ve ekonomik değerinin düşük olduğu, düzenleme ortaklık payı oranının yanlış hesaplandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden, yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
19 Ekim 2016 tarihli, 29862 sayılı Resmi Gazete'e yayınlanan 2016/9301 sayılı karar ile; 2011 yılında Van İlinde meydana gelen deprem afeti nedeniyle, güvenli, sağlıklı ve yaşanabilir yeni yerleşim yerleri oluşturarak şehrin marka değerini arttırmak, gelişmesine katkı sağlamak ve oluşturulacak yeni yerleşim yerinde kamu yatırımlarının gerçekleşmesini sağlamak amacıyla, Van ili sınırları içerisinde bulunan yaklaşık 6000 hektarlık alanda imar planları ile her türlü arazi ve arsa düzenlemelerini yapmaya, yaptırmaya ve onaylamaya; mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. ve 7. maddelerine göre 3 yıl süreyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ yetkili kılınmış, sonrasında 16 Ekim 2019 tarihli, 30920 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2019/1662 sayılı karar ile 3 yıl olan Bakanlık yetkisi 4 yıl olarak yinelenmiş, bu kapsamda; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 6000 hektarlık alanda 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarını Elmalık, Kuzey Edremit ve İpekyolu etapları olarak 3 ayrı etap halinde onaylanmış, Van Çevre Yolu projesi kapsamında çevre yolunun imar planı sınırları içinde kalan alanlarının düzenleme ortaklık payı (DOP) kesintisinden karşılanması kararlaştırılmış ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ilk olarak 11.09.2013 tarihli, 13993 sayılı işlem ile alanda parselasyon işlemi onaylanmış, anılan parselasyon işlemine açılan muhtelif davalarda iptal kararları verilmesi üzerine … tarihli, … sayılı işlem ile dava konusu parselasyon işlemi onaylanmış ve düzenleme sahasında hesaplanan DOP oranın %45 olarak belirlenmiştir.
Davacının hissedar olduğu 4471,79 m2 lik … ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda DOP kesintisi yapıldıktan sonra kalan hak edişleri kök parselin bulunduğu alanda hissedarları ile 2 ayrı imar parseline tahsis edilmiş bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunun "Parselasyon ve planların hazırlanması" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında, " İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır." hükmüne , 2. fıkrasında, "Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüz ölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme alanındaki nüfusun kentsel faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli olan umumi hizmet alanlarının tesis edilmesi ve düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini geçemez. " hükmüne, 14. fıkrasında, "Düzenleme sonucu taşınmaz maliklerine verilecek parseller; öncelikle düzenlemeye alınan taşınmazın bulunduğu yerden, mümkün olmuyor ise en yakınındaki eşdeğer alandan verilir." hükmüne, 15. fıkrasında, "Düzenleme alanında bulunan imar adalarında, asgari parsel büyüklüğünü karşılamak kaydıyla, imar uygulama alanında kalan hisseli arsa ve araziler; hisse sahiplerinin muvafakati hâlinde veya fiilî kullanım esasına göre müstakil hâle getirilebilir." hükmüne, 16. Fıkrasında, "Uygulama imar planında hüküm bulunmaması hâlinde yönetmelikte belirlenen asgari parsel büyüklüklerinin altında parsel oluşturulamaz." hükmüne yer verilmiştir.
22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin "Parselasyon planlarının yapımı ve dağıtım esasları" başlıklı 17. maddesinde; "(1) İmar parsellerinin oluşturulması ve dağıtımında aşağıdaki esaslar dikkate alınır: a) Düzenlemeye giren parsellerin tahsisi, uygulama sonucunda mümkün olduğunca düzenleme öncesi parselin bulunduğu yerden yapılır. Düzenlemeye alınan parsellerin imar planında umumi ve kamu hizmet alanlarına denk gelmesi halinde ise, diğer parsellerin bulunduğu yerden tahsisinin yapılmasından sonra, teknik zorunluluklar da dikkate alınarak en yakın ve tahsise uygun olabilecek imar parsellerine tahsisi sağlanır. b) Parselasyon planıyla; imar planına, imar planında aksine bir hüküm yoksa, imar mevzuatında belirtilen minimum parsel büyüklüklerinin altında parsel oluşturulamaz. c) İmar plânı ve mevzuata göre korunması mümkün olan yapıların, asgari parsel büyüklüğünü sağlaması kaydıyla, tam ve hissesiz bir imar parseline denk gelmesi sağlanır. Asgari parsel büyüklüğünün sağlanamaması halinde, 16 ncı maddede belirtilen hükümlere göre tahsis ve bedele dönüştürme işlemleri yapılabilir. ç) Kamu yatırımlarının yürütülmesi amacıyla, kamu kurumlarına ait taşınmazdaki hisseler müstakil bir imar parselinde toplanabilir. d) Düzenleme sahasında kalan hisseli arazi ve arsalar, hisse sahiplerinin muvafakatı halinde veya ilgili idarece arazideki fiili kullanım durumunun tespit edilmesi halinde muvafakat aranmaksızın; imar planında aksine bir hüküm yoksa imar mevzuatında belirtilen asgari parsel büyüklüğünü sağlamak kaydıyla müstakil hale getirilebilir. İlgili idarece fiili durumun oluştuğuna dair mahallinde yapılan tespit, özel parselasyon krokileri, emlak vergisi kayıtları, belediyesince hazırlanmış çap ve benzeri diğer belgelerin değerlendirilmesiyle hazırlanan ve imza altına alınan tutanak belediyesinde belediye başkanınca, diğer yerlerde ilgili birim amirince onaylanır. Bu durumun belediye encümen kararı, il idare kurulu kararı veya ilgili idare onayında belirtilmesi durumunda, müstakil parseller oluşturulabilir. e) Taşınmaz sahibine tahsis edilen miktarın asgari imar parsel alanından küçük olması veya diğer teknik ve hukuki nedenlerle müstakil imar parseli verilememesi halinde, bu miktar mümkün mertebe tek bir imar parseline hisselendirilir. f) İmar planına ve mevzuatına uygun olması kaydıyla arazideki mevcut yapılaşmalar dikkate alınarak imar parselleri oluşturulur." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, parselasyon işlemiyle amaçlananın, imar planına uygun yapı yapmaya elverişli imar parseli oluşturmak ve yol, yeşil alan gibi kamu alanlarının imar parsellerinde oluşan değer artışı karşılığında düzenlemeye giren parsel maliklerinden bedelsiz olarak alınarak kamunun eline geçmesini sağlamak olduğu anlaşılmaktadır.
Parselasyonda, kök parsellerin bulunduğu yerde oluşturulan imar adalarına öncelikle kendi altlıklarından tahsis yapılması dağıtım ilkelerinin bir gereği olup şayet uygulama imar planında imar parseli oluşturulması mümkün olmayan alanlarda kalan (örneğin; umumi hizmet veya umumi tesis alanı) taşınmaz malikleri bulunuyorsa bu hisselerin parselasyon işlemi ile mümkün olduğunca taşınmazların yakınında oluşturulan, eşdeğer nitelikteki imar parsellerinden tahsis edilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının kök parselinin çevre yolu üzerinde kaldığı, parselasyon işlemi sonrasında hak edişlerinin 2 ayrı imar parseline tahsis edildiği, bu imar parsellerinin kök parselden 310 metre uzaklıkta ve 10 metrelik ara yollara cepheli olduğu, … ada, … parsel sayılı taşınmazın 2483.99m2 ve ... ada, … parsel sayılı taşınmazın 1064.71m2 olarak planlandığı, davacı hak edişinin 1683.79 m2 olmasına rağmen müstakil parsel oluşturulmadığı, başkaca özel şahışlarla hissedar edildiği, ayrıca parselasyon işlemi ile davacının kök parseline en yakın olan ... sayılı adada oluşturulan imar parsellerinden birine neden hisselendirilmediği, anılan parsellerin; altlıklarında bulunan kök parsellerin maliklerine mi tahsis edildiği yoksa başka yerlerde bulunan kök parsellerin maliklerinin mi bu parsellerden hisselendirildiği hususu açıklığa kavuşturulmadan karar verildiği görülmektedir.
Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesince, uyuşmazlık konusu parselin bulunduğu alana en yakın olan 7122 sayılı adadan müstakil imar parseli verilmesi veya bunun mümkün olmaması halinde müstakil olarak kadastral parseline eşdeğer yerden tahsis yapılması ya da daha az sayıda parselde hisse verilmesinin mümkün olup olmadığının açıklığa kavuşturulması ve bunun sonucuna göre yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, kullanılmayan yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde davacıya iadesine,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 04/10/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.