DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/2822 E.  ,  2023/8614 K.
"İçtihat Metni"T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2822
Karar No : 2023/8614

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Petrol Ürünleri Pazarlama Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Arnavutköy ilçesi, …Mahallesi, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak düzenlenen … tarih ve … sayılı imar durum belgesi ile bu belgenin dayanağı olan 17/02/2014 onay tarihli 1/1.000 ölçekli Hadımköy-Yeşilpınar Bölgesi uygulama imar planı ile dayanağı 11/02/2013 onay tarihli 1/5.000 ölçekli Hadımköy-Yeşilpınar Bölgesi nazım imar planının kendi parseli yönünden iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 1/5.000 ölçekli nazım imar planının yasal süreçlerden geçerek 02/04/2013-02/05/2013 tarihleri arasında ilan edilerek kesinleştiği, 3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde "Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir." açık düzenlemesinin bulunduğu, dolayısıyla 02/05/2013 tarihinde kesinleşen plana karşı bu tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açılması gerekirken, planların kesinleşmesinden çok sonra 29/03/2021 tarihinde bakılan davanın açıldığı, 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının yasal süreçlerden geçerek 30/06/2014-31/07/2014 tarihleri arasında ilan edilerek kesinleştiği, 3194 sayılı İmar Kanununun 8. Maddesinin belirtilen hükmü uyarınca 31/07/2014 tarihinde kesinleşen plana karşı bu tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açılması gerekirken, planların kesinleşmesinden çok sonra 29/03/2021 tarihinde açılan davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle incelenemeyeceği,
Davacı tarafından, davalı idarelerden Arnavutköy Belediye Başkanlığı'na … tarih ve … sayılı dilekçe ile imar durumu talebiyle başvuruda bulunulduğu, davalı idarelerden Arnavutköy Belediye Başkanlığı'nca … tarih ve … sayılı cevabi yazı ile dava konusu taşınmazın "… Mahallesi … parsel, 17/02/2014 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli Hadımköy Yeşilbayır Bölgesi Uygulama İmar Planı'nda “kısmen Park Alanında kısmen Bakım-Akaryakıt ve LPG İstasyonu Alanında kısmen 44 m.lik Kent İçi Yollarda ve kısmende 15 mik Kent İçi Yollarda kaldığı" şeklinde uygulama imar planındaki parsel işlevi ile yapılaşma şartlarının doğrudan davacıya bildirildiği, dava konusu imar durum belgesinin mer'i plan esas alınarak verildiği ve mer'i plana aykırı bir durumunun olmadığı tespit edildiğinden, planlama ve şehircilik ilkeleri ile kamu yararına uygun bir şekilde işlem tesis edildiği görüldüğünden, uyuşmazlık konusu imar durum belgesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden süre aşımı nedeniyle, imar durum belgesi yönünden ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: 3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinin "Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir." açık düzenlemesinin 20/02/2020 tarihinden sonra kesinleşen imar planlarına uygulanması gerektiği, imar durum belgesinin uygulama işlemi niteliğinde olduğu, dolayısıyla dayanağı düzenleyici işlemin iptalinin istenebileceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI:
1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
2- … Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : İstanbul ili, Arnavutköy ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmaz maliki tarafından … tarih ve … sayılı dilekçe ile Arnavutköy Belediye Başkanlığına yapılan başvuru ile anılan parsele ilişkin imar durum belgesi istenilmiş, … tarih ve … sayılı cevabi yazı üzerine 17/02/2014 onay tarihli 1/1.000 ölçekli Hadımköy-Yeşilpınar Bölgesi uygulama imar planı ile dayanağı 11/02/2013 onay tarihli 1/5.000 ölçekli Hadımköy-Yeşilpınar Bölgesi nazım imar planının kendi parseli yönünden iptali istemiyle 29/03/2021 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7.maddesinde, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri hüküm altına alınmakla, ilanı gereken düzenleyici işlemler yönünden ilgililere uygulama üzerine dava açma olanağı tanındığı tartışmasızdır.
Öte yandan, 14.02.2020 tarih ve 7221 sayılı Kanunun 6. maddesiyle 3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesine, "Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir" hükmü eklenmiştir.20.02.2020 tarih ve 31045 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7221 sayılı Yasanın 38.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde de, "Bu Kanunun; a) 6 ncı maddesiyle 3194 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin sonuna eklenen paragrafın birinci cümlesi hükümleri 1/7/2020 tarihinde" yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3194 sayılı İmar Kanununda tanımı yer almayan imar durum belgesi; taşınmazın imar planı kapsamında olup olmadığını, taşınmaz için planda öngörülen arazi kullanım kararı ile yapılaşma koşullarını detaylı bir şekilde gösteren, imar planı ve/veya yönetmelik hükümlerine uygun olarak tespit edilen kat adedi, bina yüksekliği, bina derinliği, ön bahçe, arka bahçe ve yan bahçe mesafeleri, bina cephesi gibi hususların rakam ve kroki ile yer aldığı, varsa imar planı ve plan notları ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ya da Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği uyarınca düzenlenen belgedir. İdarelerce, uygulama imar planına göre imar durum belgesi düzenlenmesi üzerine imar durumunun dayanağı düzenleyici işlem mahiyetindeki planların iptali istenebilecektir.
Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesinin zorunlu koşullarındandır. Yapılan düzenlemelerde istikrar, belirlilik ve öngörülebilirlik göz önünde bulundurularak hukuki güvenlik sağlanır. Bireyin insan olarak varlığının korunmasını amaçlayan hukuk devletinde vatandaşların hukuk güvenliğinin sağlanması zorunludur. Devlet açık ve belirgin hukuk kurallarını yürürlüğe koyarak bunları uyguladığı zaman hukuk güvenliği sağlanır.
Yasaların kural olarak yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girecekleri ve bu tarihten sonraki olay ve hukuki uyuşmazlıklara uygulanacakları tabiidir.
Bu bağlamda, Anayasa Mahkemesinin (AYM) çeşitli kararlarında, kanunların geriye yürümezlik ilkesi tartışılmıştır. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin ön koşulları arasında hukuki güvenlik ilkesi bulunmaktadır. Hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir. Kural olarak hukuki güvenlik, kanunların geriye yürütülmemesini zorunlu kılar. Daha önce tesis edilmiş bulunan işlemlerin doğurduğu hukuki sonuçları ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda bulunulması, hukuki güvenlik ilkesine aykırılık oluşturur. “Kanunların geriye yürümezliği ilkesi” uyarınca kanunlar, kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirmesi, kazanılmış hakların korunması, mali hakların iyileştirilmesi gibi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılır. Yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması, hukukun genel ilkelerindendir. (AYM, 13/2/2019 tarih ve E:2018/103, K:2019/4 sayılı karar).
Ancak kanun koyucunun kişilerin lehine haklar sağlayan kanuni düzenlemeleri geçmişe etkili olarak kanun yapma konusunda takdir yetkisine sahip olduğunda da kuşku yoktur (AYM, 28/12/2017, E.2016/150, K.2017/179 sayılı karar).
Kazanılmış haklara saygı ilkesi ise hukukun genel ilkelerinden biri olup hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucudur. Kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın yeni kanundan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir (AYM, 28/12/2017 tarih ve E:2016/150, K:2017/179 sayılı karar).
İncelenen dosyada, 7221 sayılı Kanunla 3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesine eklenerek 20.02.2020 tarih ve 31045 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir" hükmünün yürürlüğe girdiği 20.02.2020 tarihinden önce kesinleşen imar ve parselasyon planları için uygulanıp uygulanamayacağı uyuşmazlığın temelini oluşturmaktadır.
Söz konusu düzenlemenin imar planlarının ve imar uygulamalarının sürüncemede kalmaması, mülkiyet haklarının kısıtlanmaması ve idari işlemlerin istikrarının sağlanması için (7221 sayılı Kanunun 6.maddesinin gerekçesi) kamu yararı amacıyla yapıldığı,kabul edilmekle birlikte bu konuda bireylerin haklarının ve hukukun genel ilkelerinin de göz önünde bulundurulması hukuk devletinin bir gereğidir.
01.07.2020 tarihinde yürürlüğe giren anılan düzenlemede, yürürlük tarihinden önce kesinleşmiş imar planı ve parselasyon işlemlerine dava açılması durumunda dava açılmasını engellemeye yönelik hak düşürücü nitelikte olan 5 yıllık sürenin uygulanıp uygulanmayacağı hususunda bir hükmün yer almadığı görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında düzenlemenin, 7221 sayılı Yasanın 6. maddesi ile yürürlük tarihinden önce kesinleşmiş imar planı ve parselasyon işlemlerini de kapsayıp kapsamadığı hususunda tereddüt bulunmaktadır. Bu durumda, yapılan düzenlemenin kanunların geriye yürütülmemesi ilkesinin istisnaları kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususunun irdelenmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen Anayasa Mahkemesi kararlarından, hukuki güvenlik ilkesinden hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınması gerektiği anlaşılmakta olup kural olarak hukuki güvenlik ilkesi, kanunların geriye yürütülmemesini gerekli kılmaktadır.
7221 sayılı Kanunun 6. maddesi ile getirilen düzenlemenin, kanunun yayım tarihinden önce kesinleşmiş imar planı ve parselasyon planlarına karşı dava açma süresini beş yıl olarak sınırlandırdığı biçiminde yorumlanması kanun hükmünün geriye yürütülmesi anlamına gelmekte ve Anayasa'da yer alan hukuk devleti kapsamındaki hukuk güvenliği ilkesi ile bağdaşmamaktadır.
Bu sebeple, 7221 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce, 2577 sayılı Kanunun 7/4 maddesi uyarınca düzenleyici işlem niteliğinde olan imar planlarına karşı uygulama işlemi üzerine yasal dava açma süresi içinde dava açabileceklerine dair düzenlemeden faydalanma hakkına sahip kişilere yönelik 7221 sayılı Kanunun dava açma süresini beş yıl olarak sınırlayan hükmün geriye dönük olarak uygulanması hukuka olan güven duygusunu zedeler ve hukuk güvenliği ilkesi ile de bağdaşmaz.
Bu durumda, bölge idare mahkemesi kararının yeni yasal düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla dava açma süresinin beş yılla sınırlandırılması gerektiği, kesinleşen 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ile dayanağı 1/5.000 ölçekli nazım imar planına ve uygulama işlemi niteliğindeki imar durum belgesine karşı belirtilen beş yıllık süre geçtikten sonra açılan davanın süre aşımı yönünden incelenemeyeceği yönündeki gerekçesinde isabet bulunmamıştır.
Bu itibarla, imar durum belgesi, mevcut uygulama imar planın uygulanması niteliğinde bir işlem olduğundan, imar durum belgesinin dayanağı plana göre incelenmesi gerektiği, bu durumda, askı ilan sürelerine bağlı kalınmaksızın, düzenleyici işlem mahiyetindeki mevcut uygulama imar planının iptali istenebileceğinden, 17/02/2014 onay tarihli 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ile dayanağı 11/02/2013 onay tarihli 1/5.000 ölçekli nazım imar planına karşı … tarih ve … sayılı dilekçe ile Arnavutköy Belediye Başkanlığına yapılan başvuru ile anılan parsele ilişkin imar durum belgesi istenilmesi ve … tarih ve … sayılı cevabi yazı üzerine dava açma süresi içinde, 29/03/2021 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, davanın 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5.000 ölçekli nazım imar planı yönünden süre aşımı nedeniyle, imar durum belgesi yönünden ise davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5.000 ölçekli nazım imar planı yönünden kısmen süre aşımı yönünden reddine, imar durum belgesi yönünden ise kısmen reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 23/11/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.