DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/7382 E.  ,  2023/7951 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7382
Karar No : 2023/7951

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Ağır Makina Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli ili, Gebze ilçesi, … pafta, … ada … ve … parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile 1/5000 nazım imar planı plan notu değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava dosyasında yer alan tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporunda her ne kadar eski plan paftalarına yer verilmek suretiyle parsellerin II. derece tali iş merkezi (M2) işlevinde bulunduğu belirtilmiş ise de söz konusu işlevlerin eski imar planlarına ilişkin olduğu, parsellerin dava konusu imar planlarında T2 simgesi ile ticaret alanı, 12.10.2017 tarihinde kabul edilen 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında ''II. derece merkezi iş alanı" olarak planlandığı, bu işlevin alt ölçekli planlarda da devam ettirildiği, davacı tarafından 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ile 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının onaylanmasına ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 12/10/2017 tarih ve 563 sayılı kararı ile bu karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada, 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları yönünden dava konusu işlemlerin iptali, 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı yönünden ise davanın reddi yolunda ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddine karar verildiği, davacının parsellerin sanayi alanı olarak planlanmasına ilişkin isteminin üst ölçekli çevre düzeni planına aykırı olacağından reddi gerektiği, diğer taraftan önceki mahkeme kararının gereği olarak 1/5000 ölçekli nazım imar planına münhasır olmak üzere "...yeni sosyal ve teknik altyapı alanları imkanlar ölçüsünde belirlenecek/aranacaktır" ve "....tasfiye edilme/dönüştürme şekli ve şartı uygulama imar plan kararları ile belirlenecektir" hükümleri bu plana ait plan notlarından çıkarılmış ise de söz konusu plan notlarının 1/25000 ölçekli nazım imar planında devam ettirildiği görüldüğünden bu plan yönünden mahkeme kararının gereğinin yerine getirilmediğinin anlaşıldığı, öte yandan 1/5000 ölçekli nazım imar planı plan notlarına "...gerekli plan değişikliklerinin yapılması ve bu donatı alanının/alanlarının kamuya bila bedel terk edilmesi koşuluyla izin verilebilir." ibaresinin eklendiği ve davacı tarafından bu plan notunun "bedelsiz terk" kısmına itiraz edildiği, nazım imar planına detay karar niteliğinde uygulama yönelik plan notu getirilmesinin plan tekniği ile uyuşmadığı, kaldı ki Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amaçlı nesnel gerekçelere dayalı olarak kanunla sınırlanabileceği, yasalar dışında kimsenin mülkiyetini karşılıksız ya da rızasız bir şekilde terk etmeye zorlanamayacağı, bunun Anayasa ile korunan temel hak prensibine aykırı olacağı, bu açıdan anılan plan notunda hukuka uyarlık bulunmadığı, uyuşmazlık konusu olayda, dava dosyasına sunulan plan açıklama raporunun hem nazım hem de uygulama imar planı için ortak olarak hazırlandığı, raporun içeriğinde ölçek itibariyle ayrı ayrı değerlendirmelere yer verilmediği, her bir planın kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntılı açıklamaları içermediği, ayrıca davalı idarece herhangi bir gereklilik analizine ve ayrıntılı olarak gerekçelerine yer verilmeden anılan raporun oluşturulduğu, mevzuatta belirlenen nitelikte olmayan söz konusu plan açıklama raporuna dayanılarak tesis edilen dava konusu imar planlarında planlama tekniklerine uyulmadığı, bu itibarla dava konusu imar planlarında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle iptallerine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mahkeme kararına dayanak alınan bilirkişi raporunda, dava konusu imar planı değişiklikleri ile mahkemenin iptal kararının gereğinin yerine getirildiği ve parseller için öngörülen kullanım kararlarının üst ölçekli planlara uygun olduğu açıkça ifade edilmesine karşın bu değişikliklerin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna nasıl ulaşıldığının anlaşılamadığı, söz konusu raporun kendi içerisinde çelişkili olduğu, sanayi alanlarının desantralizasyonu kapsamında daha önce kabul edilen imar planlarının mahkeme kararları ile iptaline karar verilmesi üzerine, kararın gereğinin yerine getirilmesi ve bölgenin plansız kalmaması amacıyla dava konusu imar planlarının hazırlandığı, bu planlarda bölgenin yoğunluk değerlerini değiştirici bir işlem tesis edilmediği, 1/5000 ölçekli nazım imar planına eklenen plan notu ile bölgede konut yapımına dair talep olması halinde alana gelecek nüfus için ilave donatı alanı bırakılabileceğinin belirtildiği, söz konusu plan hükmünün uygulama imar planını yönlendirici nitelikte olduğu ve mevzuata aykırı olmadığı, alanın çevresi ile birlikte düşünülerek planlandığı, planlama çalışmalarında nüfus artışı öngörülmediği, bölgede hizmet sektörlerinin yer alacağı fonksiyonların yer almasının hedeflendiği, dava konusu imar planlarının usul ve yasaya uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Dava konusu imar planı değişikliklerinin şirketin sanayi faaliyetlerini tehlikeye düşürdüğü ve mülkiyet haklarını ihlal ettiği, davalı idarece mahkemenin önceki iptal kararında belirtilen hiçbir gerekçe karşılanmaksızın aynı içerikte yeni planlar hazırlanarak onayladığı, daha önce parselasyon yapılmış olan bir bölgede donatı alanlarının kamuya bedelsiz terk edilmesi koşuluyla konut oranlarının arttırılabileceğinden bahsedilmesinin imar mevzuatına aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının gerekçesinin değiştirilerek sonucu itibarıyla onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kocaeli ili, Gebze ilçesi, … pafta, … ada … ve … parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile 1/5000 nazım imar planı plan notu değişikliğinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, "nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan; uygulama imar planı da; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" olarak tanımlanmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun geçici 1. maddesinde; ''Büyükşehir belediyeleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde büyükşehirin 1/25.000 ölçekli nazım imar plânlarını yapar veya yaptırır.'' hükmüne yer verilmiştir.
14/06/2014 tarihinde 29030 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Plan raporu" başlıklı 9. maddesinde,"(1) Mekânsal planlara ilişkin, kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiği açıklamaları içeren bir plan raporu hazırlanır. (2) Plan raporunda, planın türü, ölçeği, kapsamı ve özelliğine göre; vizyon, amaç, hedefler ve stratejiler belirlenerek, koruma-kullanma esasları, alan kullanım kararları, yoğunluk ve yapılaşmaya ilişkin konularda planlama esasları ve uygulama ilkeleri, eylem planları, açık ve yeşil alan sistemi, ulaşım, erişilebilirlik ve mekânın etkin kullanılması, gerektiğinde koruma, sağlıklaştırma ve yenileme program, alan ve projelerinin etaplama esasları, alan kullanım dağılımı tablosu gibi hususlarda açıklamalara yer verilir. (3) Planların araştırma aşamasında yapılan çalışmalarda elde edilen bilgi, belge ve sonuçlar ayrı raporlar halinde sunulabilir. (4) Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur. (5) İmar planlarında, bu Yönetmelikte tanımlanan veya plan gösteriminde bulunan kullanımlardan birden fazla mekânsal kullanımın aynı alanda bir arada bulunması durumunda uygulamaya yönelik alan kullanım oranları, otopark, yeşil alan ve benzeri sosyal ve teknik altyapı kullanımlarına ilişkin detaylar ile gerektiğinde bağımsız bölüm sayısı, plan raporu ve plan notlarında ayrıntılı olarak açıklanır.
" hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare Mahkemesince, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporunda yapılan tespit ve değerlendirmeler hükme esas alınarak neticede dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği ve iptal gerekçeleri arasında; ''Uyuşmazlık konusu olayda, dava dosyasına sunulan plan açıklama raporunun hem nazım hem de uygulama imar planı için ortak bir rapor olarak hazırlandığı, raporun içeriğinde de ölçek itibariyle ayrı ayrı değerlendirmelere yer verilmediği, her bir planın kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntılı açıklamaları içermediği, ayrıca davalı idarece herhangi bir gereklilik analizine ve ayrıntılı olarak gerekçelerine yer verilmeden açıklama raporu oluşturulduğu ve bu raporla plan yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 3194 sayılı Yasa ve Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği gereği imar planının plan raporu ile birlikte bir bütün olduğu, plan açıklama raporu bulunmayan ya da yetersiz olan planların mevzuata uygun olmayacağı, bu sebeple ayrıntılı değişiklik gerekçesine ve gereklilik analizlerine yer vermeden, her bir ölçekteki plan için kendi kademesine göre ayrıntılı açıklamaları içermeyen raporun mevzuatla belirlenen rapor niteliğinde bulunmadığı sonucuna varıldığından, söz konusu hususlar dikkate alınmadan hazırlanan plan açıklama raporuna dayanılarak yapılan dava konusu planlarda planlama tekniklerine uyulmadığı'' hususlarına da yer verildiği görülmüştür.
Dosyanın incelenmesinden, davacının dava dilekçesinde yalnızca 11.07.2019 tarihinde onaylanan 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile 1/5000 nazım imar planı plan notu değişikliğinin iptalini istediği, 1/1000 ölçekli uygulama imar planına yönelik herhangi bir iddiada bulunmadığı, dava konusu 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerine ilişkin ortak şekilde hazırlanan 01.07.2019 tarihli plan açıklama raporunun bulunduğu, 1/1000 uygulama imar planı değişikliğinin bu rapor kapsamında yer almadığı görülmüştür.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin yukarıda yazılı hükümlerine göre her bir planın kendi kademesine göre, yapılış amacının gerektirdiği açıklamaları içeren bir plan raporunun olması gerektiği kuşkusuzdur. Ancak yukarıda yer verilen kanun hükümlerinde; büyükşehir belediyelerinin nazım imar planlarını 1/5000 ve 1/25.000 ölçeğinde yapabileceklerinin düzenlenmesi ve nazım imar planı tanımının tek başlık altında yapılması, bu planlar arasında farklılığın ölçekten kaynaklanması nedeniyle, anılan planların her biri için ayrı plan açıklama raporu hazırlanmasına gerek bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu imar planlarına ait plan açıklama raporunun içeriğinde planlamanın amacının, gerekçesinin ve planlama kararlarının açıklandığı, planların ölçeğine uygun açıklamalara yer verildiği görüldüğünden ve yine dava konusu imar planlarının ölçeği, kapsamı ve özelliğine göre plan açıklama raporlarının ortak olarak hazırlanmasında mevzuata aykırılık bulunmadığından, karardan yukarıda belirtilen gerekçelerin çıkarılması gerektiği sonucuna ulaşılmış ancak kararda yer alan diğer gerekçeler usul ve yasaya uygun bulunduğundan, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 06/11/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.