DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/621 E.  ,  2023/7945 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/621
Karar No : 2023/7945

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Bankası Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli ili, Gebze ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Gebze Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporundaki tespitler ile dava dosyasında yer alan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlık konusu parsele ilişkin kararlar, plan notları ve yapılaşma koşulları yönünden kamu yararına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı Gebze Belediye Başkanlığı tarafından; 1/5000 ölçekli nazım imar planında uyuşmazlık konusu parselin de içerisinde bulunduğu alanın ''yenilenecek alan'' olarak belirlendiği, bu alanlara ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer alan plan notlarının birbiri ile uyumlu olduğu, her iki ölçekli plana ait plan notlarında belirli şartların gerçekleşmesi halinde mevcut sanayi tesislerinin faaliyetlerinin devamının öngörüldüğü, buna karşın bilirkişi raporunda aynı anlam ve amacı taşıyan plan notlarının çelişki içerdiği yolunda değerlendirmeler yapıldığı, planlamaya konu alanın çok büyük olması ve içerisinde büyük ölçekli sanayi kuruluşlarının yer alması nedeniyle ekonomik sorunların ortaya çıkmaması için mevcut sanayi tesislerinin faaliyetlerinin doğrudan sonlandırılmadığı, faaliyetlerine devam edebilmeleri öngörülerek bu çerçevede planlama yapıldığı, burada amacın yeni sanayi kullanımları tesis etmek değil, mevcut sanayi faaliyetlerinin çevreye en az zararla devamını sağlamak olduğu, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. maddesine göre ticaret alanlarında konaklama tesisi yapılabileceği ve bu fonksiyonların turizm veya ticaret alanı lejantında gösterilebileceği, bu şekilde yapılan planlamada aykırılık bulunmadığı, planda belirtilmeyen ya da belirtilemeyen hususların plan notunda belirtilebileceği, bunların plan hükmünde olduğu, bölgede fazlaca fonksiyon yapılabildiği için bu tarzda bir gösterim tekniğinin uygulandığı, 2000 m2 ve üzeri parsellerde %6'lık konut kullanımının ihtiyacı karşılayacağı, imar planı ile şehrin içerisinde kalmış insan ve çevre sağlığı açısından olumsuz bir faktör haline gelmiş sanayi alanlarının ekonomik gerçekler ve zorunluluklar da dikkate alınarak kendiliğinden dönüşümünün sağlanmasının hedeflendiği, dava konusu imar planının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; Dava konusu ile aynı belediye meclisi kararına karşı açılan davada dava konusu işlemin iptali yolunda İdare Mahkemesince verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun; dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının üst ölçekli 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarına kullanım türü açısından uygun olduğu gerekçesiyle kabul edilerek, mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verildiği, dosyada yer alan bilirkişi raporunda da açıkça dava konusu imar planın kullanım türü açısından üst ölçekli nazım imar planlarına uygun olduğunun belirtildiği, davanın yalnızca 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle açıldığı, dayanağı üst ölçekli imar planlarının dava konusu yapılmadığı hususu göz önüne alındığında, 1/1000 ölçekli uygulama imar planına yönelik incelemenin üst ölçekli imar planlarına uygun olup olmadığı yönünden yapılması gerektiği, bu nedenle planın geneline yönelik inceleme ve değerlendirmeler içeren bilirkişi raporunun hükme esas alınması suretiyle verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğu, üst ölçekli planlara uygun olarak hazırlanan dava konusu imar planının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Gebze Belediye Başkanlığı'nca kabul edilen ilk imar planının yasal olarak aranan niteliklere uygun olduğu, Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın tadilen onayladığı dava konusu imar planının ise açıkça yasaya, planlama ilkelerine ve plan yapılmasındaki gerekçelere aykırı olduğu, üst ölçekli planlarda tanımlanan dönüşüm stratejileri ile plan notlarında bu konuda yer alan düzenlemeler kapsamında ölçekler arasındaki tutarlılığın sağlanamadığı, sanayicinin dönüşüm yapmasının tamamen kendi iradesine bırakıldığı, daha önce kabul edilen imar planına hiçbir itirazı olmayan davacı açısından bu plan kararlarının kazanılmış hak oluşturduğu, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlık konusu parsele ilişkin kararlar, plan notları ve yapılaşma koşulları yönünden kamu yararına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olmadığı belirtilerek istemlerin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının sonucu itibariyle onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kocaeli ili, Gebze ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ile 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … tarihli kararı ile onaylanmış, 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında taşınmazlar; “II. derece merkezi iş alanı”, 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarında ise “yapı düzeni ve/veya fonksiyonu yenilenecek (düzeltilecek) alanlar (Y)” kapsamında “II. derece tali iş merkezleri (M2)” olarak belirlenmiştir. Söz konusu nazım imar planları uyarınca da Gebze Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile taşınmazlar Emsal:1,50 Hmax:10 kat yapılaşma koşullu T sembollü ticaret alanı fonksiyonuna ayrılmıştır. Davacı tarafından askıda yapılan itirazın zımnen reddi üzerine 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, "nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan; uygulama imar planı da; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 6. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde ise, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir. Aynı Kanunun 8.maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde de; imar planının, nazım imar planı ve uygulama imar planından meydana geldiği, mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğunun sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planlarının ilgili belediyece yapılacağı ve yaptırılacağı hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile taşınmazlar için öngörülen "T sembollü ticaret alanı" kullanım kararının üst ölçekli 1/50.000 ölçekli çevre düzeni ile 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları ile uyumlu olduğu ve davacı tarafından üst ölçekli nazım imar planlarına karşı dava açılmadığı anlaşılmakta ise de, başka bir parsel maliki tarafından dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı olan … tarih ve … tarihli sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile kabul edilen 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerine karşı … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada mahkemece yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan raporda özetle; "dava konusu 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin planların kademeli birlikteliği ilkesine uygun olarak yapıldığı, plan değişikliklerine ilişkin açıklama raporununu bulunduğu ve plan açıklama raporunda yer verilen ifadelerin plan değişikliği için geçerli gerekçeleri oluşturduğu, 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı yönünden bir problem bulunmadığı, ancak; 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları incelendiğinde planlama alanında yaşaması/çalışması öngörülen nüfus büyüklüklerinin tanımlanmamış olduğu, özellikle 1/5000 ölçekte gösterilmesi gereken nüfus yoğunluğu ve çalışan yoğunluğu değerlerine plan değişikliği kapsamında yer verilmemiş olduğu, nüfus ve yoğunluklarının belirlenmemiş olmasına bağlı olarak hizmet ve konut kullanımları ile donatıların mekanda nerelerde hangi kriterler dahilinde yer seçeceğinin de belirlenmediği, nazım imar planı plan notlarında "yeni sosyal ve teknik altyapı alanları imkanlar ölçüsünde belirlenecektir/aranacaktır" ifadesi ile yapılması hedeflenen alt ölçek plan çalışmalarına mekansal anlamda herhangi bir yönlendirmede bulunmayan, tüm mekan düzenleme prensiplerini imar mevzuatındaki tanımlara aykırı olarak doğrudan alt ölçek planlama çalışmalarına aktaran bir düzenlemeye gidildiği, nazım imar planı notunda emsale tabi inşaat alanının %6’sı oranında konut yapımına izin verileceğine dair hüküm getirildiği, %6’lık konut kullanımının karşılığı olan nüfus miktarı ile alanda çalışma amacıyla bulunacak gündüz nüfusunun ihtiyacı olan donatı alanlarının miktarı ve mekanda nerede bulunacağına ilişkin herhangi bir hesap, tablo, plan gösterimi yapılmadığı, alt merkezdeki “konut, sanayi ve diğer kentsel kullanımların” ne şekilde hangi parametrelerle birbiriyle ilişkilendirildiğine dair herhangi bir açıklamaya yer verilmediği, nazım imar planı değişikliği çalışmalarında kentsel kullanımların büyük bir bölümünün yeşil alanlar dışındaki sosyal ve teknik altyapı alanlarının imar mevzuatı kapsamında şematik olarak dahi gösterilmediği, fiziki mekan anlamında planlanmadığı, kentsel mekandaki gösterimlere/kararlara ilişkin herhangi bir tanımlama yapılmadığı, tüm bu detayların yapılacak alt ölçekli plan çalışmalarına bırakıldığı, bu yönleriyle dava konusu 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı" yönünde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiş, anılan bilirkişi raporu hükme esas alınarak 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları yönünden dava konusu işlemin iptali, 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı yönünden ise davanın reddi yolunda verilen … İdare Mahkemesinin … tarihli K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 10/03/2022 tarih ve E:2020/3345, K:2022/2901 sayılı kararıyla onanmıştır.
Yukarıda aktarılan bilirkişi raporundan da anlaşılacağı üzere, dayanak 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarında kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarının belirlenmemesi, fiziki mekan anlamında planlanmaması, planlama alanında yaşaması/çalışması öngörülen nüfus büyüklüklerinin tanımlanmaması, nüfus yoğunluğu ve çalışan yoğunluğu değerlerine plan değişikliği kapsamında yer verilmemesi, konut, ticaret, sosyal ve teknik alan kullanımlarının mekansal yer seçimine ilişkin kriterlerin tanımlanmaması söz konusu üst ölçekli nazım imar planlarını tümüyle şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve imar mevzuatına aykırı hale getirdiğinden bu planlara dayanılarak tesis edilen dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu durumda hukuka aykırılığı kesinleşmiş yargı kararıyla saptanmış 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarına dayanılarak tesis edilen dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 06/11/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.