DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/10 E.  ,  2023/9595 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10
Karar No : 2023/9595

KARAR DÜZELTME İSTEMİNDE
BULUNANLAR :I-(DAVACI) …
VEKİLİ : Av. …
II- (DAVALI) … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF :I- (DAVALI) … Belediye Başkanlığı
II-(DAVACI) …

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın onanmasına dair Danıştay Altıncı Dairesinin 22/09/2020 tarih ve E:2016/12524, K:2020/8017 sayılı kararının ; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Hatay ili, Antakya ilçesi, ... Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazın hissedarı olan davacı tarafından, anılan parselin komşuluğunda bulunan … parsel sayılı taşınmazın konut alanından, ticaret alanına alınmasına ilişkin … tarihli (Mahkeme kararında sehven … tarihli olarak yazılmıştır.), … sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu yerde çevre yoluna paralel olarak planlanan 7 metrelik imar yolunun kaldırılarak ve plandaki yeşil alanın yeri değiştirilerek ticari alanın çevre yoluna kadar uzatılmasına ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında: yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davacının taşınmazının komşuluğunda bulunan … parsel sayılı taşınmazın konut alanından çıkarılarak ticari alana dönüştürülmesine dair … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı işleminde; dava konusu parselin bulunduğu bölgenin 1/5000 ölçekli ve 1996 tarihli nazım imar planında konut alanında kaldığı, planlar arasındaki kademeli birliktelik ilkesinin gözetilmediği, planlama esasları ve şehircilik ilkelerine aykırı olduğu gerekçesiyle hukuka uyarlık bulunmadığı, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu yerde çevre yoluna paralel olarak planlanan 7 metrelik imar yolunun kaldırılarak ve plandaki yeşil alanın yeri değiştirilerek ticari alanın çevre yoluna kadar uzatılmasına dair … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararı onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı değerlendirildiğinde; iptali istenilen belediye meclisi kararı ile 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planlarda değişiklik yapıldığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatları ile taşınmazın bulunduğu alanın "ticaret alanı" olarak planlandığı, böylece üst ölçekli plan niteliğinde bulunan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile arasındaki hiyerarşinin sağlandığı, planlar arasındaki kademeli birliktelik ilkesinin yerine getirildiği, ancak temel kullanımının konut olduğu bir alana belli bir parsele özgü olacak biçimde değişikliğe gidilerek ticaret alanı vasfı kazandırılmasının işlevsel açıdan uyumsuzluk meydana getirdiği, taşıt ve yaya dolaşımındaki sürekliliğin bozulmasına sebebiyet verdiği, bu gerekçelerle kamu yararı ve şehircilik ilkelerine aykırılık taşıdığı hususları bilirkişi raporu ile sabit ise de; davacı tarafından … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptalinin istenilmediği, üst ölçekli plan ile dava konusu edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı arasında taşınmazın işlevi ve fonksiyonu açısından herhangi bir farklılığın bulunmadığı, 1/5000 ölçekli planda aynı şekilde … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu yerde çevre yoluna paralel olarak planlanan 7 metrelik imar yolunun kaldırılarak ve plandaki yeşil alanın yeri değiştirilerek ticari alanın çevre yoluna kadar uzatıldığı ve ticaret alanında kaldığı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının halen yürürlükte olduğu, bu durumda davacı tarafından öncelikli olarak 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali talebiyle davalı idareye başvurulması ya da yargı yoluna başvurulması, 1/5000 ölçekli plan iptalinin sağlanması halinde 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptalinin istenmesi gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde bu kısım yönüyle davanın reddi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle … tarih ve … sayılı belediye meclis kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı işleminin iptaline, … tarihli … sayılı belediye meclisi kararı onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı işleminin iptali istemi yönünden ise; davanın reddine, karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: İdare Mahkemesi kararının davanın reddine yönelik kısmına davacı tarafından iptaline yönelik kısmında davalı idare tarafından yapılan temyiz başvuruları üzerine Danıştay Altıncı Dairesince, temyize konu karar hukuk ve usule uygun bulunmuş ve kararın onanmasına karar verilmiştir.

KARAR DÜZELTME TALEP EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı vekili tarafından, idare mahkemesi kararının davanın reddine yönelik kısmının usul ve yasaya uygun olmadığı karar düzeltme talebinin kabul edilerek davanın reddine ilişkin kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı vekili tarafından, idare mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının usul ve yasaya uygun olmadığı karar düzeltme talebinin kabul edilerek iptale ilişkin kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Karar düzeltme isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 103. maddesinin b) bendi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesi yürürlükten kaldırılmış ise de; anılan Yasanın 27. maddesiyle 2577 sayılı Yasaya eklenen Geçici 8. maddenin 1. fıkrasındaki "Bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır." kuralı uyarınca, bu maddeye göre kararın düzeltilmesi yolundaki istemin incelemesine geçildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre kararın düzeltilmesi istemi yerinde görüldüğünden Dairemizin 22/09/2020 tarih ve E:2016/12524, K:2020/8017 sayılı kararı kaldırılarak işin esası incelendi:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :Davacının müşterek maliki olduğu Hatay ili, Antakya ilçesi, ... Mahallesi … parsel sayılı taşınmazın komşuluğunda bulunan … parsel sayılı taşınmazda mülga ... Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planında imar plan tadilatı yapılmasına karar verildiği, yapılan bu imar plan tadilatı ile parselin konut alanından çıkarılarak ticari alana dönüştürüldüğü, bu kararın 08.05.2007 tarihinde askıya çıkarılarak kesinleştiği, … tarihli, … sayılı meclis kararı ile ise; 1/1000 ve 1/1500 ölçekli imar planlarında değişikliğe gidilerek çevre yoluna paralel olarak planlanan 7 metrelik imar yolunun kaldırıldığı ve plandaki yeşil alanın değiştirilerek ticari alanın çevre yoluna kadar uzatıldığı, bu planın 31.01.2013 tarihinde ilana çıkarılarak kesinleştiği, davacının, 02.05.2014 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvuruda bulunarak yapılan söz konusu imar planı değişikliklerinin geri alınması talebinde bulunduğu, bu talebin plan tadilat dosyasının idareye sunulmadığından bahisle reddi üzerine anılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının hukuka aykırı olduğu, kamu yararından uzak, çevrenin ulaşım ihtiyacını karşılamak, kentsel kullanımlara ulaşımı sağlamak amacıyla yapılmadığı, yoğunluk, nüfus, sosyal donatı dengesi yönünden irdeleme yapılmadığı, üst ölçekli planlara uygun olmadığı, planların kademeli birlikteliği ilkesinin gözetilmediği iddia edilerek iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan halinde "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde: "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesinde, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri hüküm altına alınmakla, ilanı gereken düzenleyici işlemler yönünden ilgililere uygulama üzerine dava açma olanağı tanındığı tartışmasızdır. Aynı Kanunun 10. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler, altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." hükmü, aynı Yasanın 11. maddesinin ilk üç bendinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde ise, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılmasının, geri alınmasının, değiştirilmesinin veya yeni bir işlem tesis edilmesinin üst makamdan, üst makam yoksa işlemi tesis etmiş olan makamdan idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması durumunda ise dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçen sürenin de hesaba katılacağı hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta davacının maliki bulunmadığı taşınmaz yönünden İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesine göre başvuru yapmasında korunacak hukuki bir menfaati bulunmamakta ise de, davacı tarafından anılan başvurunun reddine dair işlem dava konusu edilmeden dayanağı imar planları dava konusu edildiği için anılan planların iptali yönünden bakılan davanın incelemesi yapılmıştır.
İmar planları, ilanı gereken genel düzenleyici işlem olduğundan dava açma sürelerinin buna göre belirlenmesi gerekmektedir.
Yukarıda anılan maddelerin birlikte değerlendirilmesinden, imar planlarına karşı, 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuru için, 3194 sayılı Kanunun 8/b maddesi ile özel bir itiraz süresi getirildiği anlaşılmaktadır. Bu durum karşısında, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren işlem tarihi itibarıyla 60 gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen 60 gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği sonucuna varılmaktadır.
İmar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise davanın, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren işlem tarihi itibarıyla 60 gün içinde açılması gerekir.
Ancak bu süreler içerisinde dava açılmamış olması halinde imar planının uygulamaya konulması ile birlikte uygulama işlemi üzerine, işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tabi olduğunda tartışma bulunmamaktadır.
Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi uyarınca ilgililerin kendi taşınmazları ile ilgili olarak mülkiyet hakkı kapsamında her zaman plan değişikliği isteminde bulunabilecekleri ve istemlerinin reddi üzerine dava açma süresi içinde bu istemlerinin reddine ilişkin işlem ile birlikte imar planına karşı dava açabilecekleri ancak başkasının mülkiyetinde bulunan bir taşınmazın 10. madde kapsamında başvuruya konu edilemeyeceği açıktır.
Ancak 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının uygulamaya esas planlar olması nedeniyle bu planlara dayanılarak parselasyon, ruhsat, kamulaştırma gibi uygulama işlemlerinin tesis edilmesi halinde, subjektif uygulama işlemleri üzerine açılacak iptal davalarında 1/1000 ölçekli planların da iptali istenebilecektir. Bu durumda, uygulama işleminin iptali talep edilmese dahi uygulama işleminin tesis edilmesi üzerine dava açma süresinin yeniden başlayacağının kabulü gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından uyuşmazlık konusu 03.05.2007 tarihli, 5 sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 02.10.2012 tarihli, 38 sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerine 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında itiraz edilmediği, anılan uygulama imar planlarının kesinleştiği anlaşılmıştır. Bu durumda son askı tarihinden itibaren yasal dava açma süresi (işlem tarihi itibarıyla 60 gün) içinde dava açılmadığı, bununla birlikte, düzenleyici işlem niteliğindeki uyuşmazlığa konu 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının uygulanması kapsamında dava konusu parsele ilişkin olarak tesis edilmiş bir işlemin bulunmadığı, komşu parsel maliki olan davacı tarafından 2293 parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin geri alınması talebiyle yapılan 02.05.2014 tarihli başvurunun ise dava konusu taşınmaz davacının mülkiyet hakkıyla doğrudan ilişkili olmadığından ilgililerin ancak kendileri hakkında işlem yapılmasını talep etme imkanı veren 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi kapsamında yapılan başvurunun dava açma süresini etkilemesine hukuken olanak bulunmadığı anlaşılmış olup, bu nedenle davanın süresinde olmadığı neticesine ulaşılmıştır.
Bu durumda, … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ve … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin reddine davalının temyiz isteminin kabulüne,
2.Yukarıda açıklanan gerekçeyle davanın kısmen reddine kısmen dava konusu işlemin iptaline dair idare mahkemesi kararının 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 18/12/2023 tarihinde işin esası yönünden oy birliği gerekçede oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c fıkrasında dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, yine 14. maddenin 6. fıkrasında, ilk incelemeye ilişkin hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 nci madde hükmünün uygulanacağı ve 15. maddenin 1/b fıkrasında ise bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
İptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel ve meşru olması için hukuki bir durumdan kaynaklanması gerekir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
Diğer taraftan, dava açmanın ön koşulu olan menfaat ihlali hususunun, yalnızca davanın açılış aşaması ile sınırlı olmayıp dava neticeleninceye kadar bulunması gerektiği de tartışmasızdır.
2577 sayılı Yasanın 10. maddesi kapsamında komşu parsel maliki olan davacı tarafından, 2293 parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin geri alınması talebiyle 02.05.2014 tarihli başvuruyu davacının mülkiyet hakkıyla doğrudan bir ilişki kurulamaması nedeniyle yapamayacağının kabul edilmesi karşısında komşu parsel ile ilgili imar planı değişikliğinin iptalini istemede bu aşamada kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği gerekçesiyle idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyuyla Dairemiz kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.