DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/21980 E.  ,  2023/9778 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/21980
Karar No : 2023/9778

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Mimarlık Mühendislik İnşaat Taahhüt Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: İzmir ili, Karşıyaka ilçesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaata ilişkin olarak yerinde karşılanamayan otopark ihtiyacına karşılık 192.060,00 TL otopark bedeli belirlenmesine ilişkin Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu parsel üzerinde bulunan yapının 6306 sayılı Kanun gereğince ''riskli yapı'' tespit edilerek yıkıldığı, yeni yapılacak yapı için, konut ve iş yerine yönelik olarak ihtiyaç duyulan 12 adet otopark yerinin ise davacı tarafından parsel bünyesinde karşılanamadığı, 6306 sayılı Kanunun ilgili hükümlerinde, riskli yapıya ilişkin olarak önceden otopark ücreti ödenmiş ise yeni ruhsat alınırken riskli alan ilan edilen yapı miktarı kadar kısmın düşülerek kalan kısımlar yönünden otopark ücreti alınması gerektiğinin düzenlendiği, uyuşmazlık konusu parselde bulunan eski yapıya ilişkin olarak önceden ödenmiş bir otopark ücretinin bulunmadığının davalı belediye tarafından, ara kararına verilen cevapta açıkça belirtildiği, davacının ise bu yönde bir iddiasının bulunmadığı, davalı idarenin hatalı işlemlerini her zaman geri alabileceği de dikkate alındığında 12 adet otopark yeri için İzmir Büyükşehir Belediyesi Otopark Yönetmeliği Uygulama Esasları uyarınca hesaplanarak tahakkuk ettirilen otopark ücretine ilişkin dava konusu işlemde davacı yapısının 6306 sayılı Yasanın tanıdığı muafiyet kapsamında kalmaması nedeniyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İzmir Büyükşehir Belediyesi Otopark Yönetmeliği Uygulama Esasları başlıklı 6. maddesinde 150 m2'ye kadar her üç mesken için 1 otopark yeri ayrılması zorunlu olduğu halde kendisinin 14 dairelik bina için ihtiyaç duyulan 5 adet yerine 6 adet otopark yeri ayırdığı, otopark bedelini de bu hesaplamaya göre ödediği, diğer taraftan taşınmaz üzerinde bulunan binanın yıkılmadan önce sahip olduğu bağımsız bölümlerin sayısının müktesep hak olarak kabul edilmesinin zorunlu olmasına rağmen kazanılmış hak olan kısım dikkate alınmaksızın otopark sayısının keyfi olarak artırılmasının hukuka aykırı olduğu, iki ayrı işlemle iki ayrı hesaplamanın yapıldığı, 6 adet araç için belirlenen otopark sayısının 12'ye çıkarılmasının kabul edilemeyeceği, işlemin iptali gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Uyşmazlıkta, davalı idare tarafından geçmişe dönük olarak düzenlenen komisyon kararı ile davacının borç altına sokulması mümkün olmadığı gibi Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun …. tarih ve … sayılı kararı ile belirlenen otopark bedelinin ödenmesine ilişkin 09/11/2016 tarihli taahhütnamenin, sonradan davalı idare tarafından tesis edilen borçlandırıcı işlemlere esas olarak kullanılmasının olanaklı olmadığı, bununla birlikte, davaya konu Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun …. tarih ve … sayılı kararında, parselde yerinde karşılanamayan otopark miktarının 6 araçlık olduğu belirtildiği halde sonuç kısmında hesaplamanın 12 araçlık otopark bedeline denk gelecek şekilde yapıldığı, bu nedenle kendi içerisinde çelişkili olduğu anlaşılan davaya konu komisyon kararının iptaline karar verilmesi gerektiği neticesine ulaşıldığından davacının temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
Uyuşmazlık konusu taşınmazın üzerinde bulunan ve 6306 sayılı Kanun hükümleri uyarınca riskli yapı tespiti yapılan binanın yıkılması ve depreme dayanıklı bina yapımı işi için parsel malikleri ile davacı şirket arasında yapılan anlaşma uyarınca taşınmazda yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak yerinde karşılanamayan 6 adet otopark yeri karşılığında Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararı ile 6 (adet otopark yeri) x 16.005,00-TL (birim bedel) = 96.030,00-TL olarak hesaplanan otopark bedelinin, hazırlanan sözleşme uyarınca tahsil edilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, belediye tarafından belirlenen bedelin %25'i peşin olarak 09/11/2016 tarihinde davacı şirket tarafından davalı idareye ödenmiş, kalan kısmının ise 12 eşit taksit halinde 15/11/2017 tarihine kadar ödeneceğine ilişkin olarak 09/11/2016 tarihli taahhütname düzenlenmiştir.
Ancak daha sonra İzmir Büyükşehir Belediyesinden alınan istişari görüş doğrultusunda Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı davaya konu kararı ile 6 araçlık yer sağlanması gerektiği belirtilerek 12 (adet otopark yeri) x 16.005,00-TL = 192.060,00-TL olarak hesaplanan otopark bedelinin, hazırlanan sözleşme uyarınca tahsil edilmesi gerektiğine karar verilmiştir.
Davacı tarafından, 6306 sayılı Kanun kapsamındaki kazanılmış haklarının korunmadığı ve sonradan alınan komisyon kararının hukuka aykırı olduğu iddialarıyla Karşıyaka Belediye Başkanlığına yapılan 01/11/2017 tarihli itiraz, Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı yazısı ile; ilave olarak hesaplanan otopark bedelinin, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar Denetim Dairesi Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda tahakkuk ettirildiği, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı 1. Hukuk Müşavirliğinin görüşü doğrultusunda geriye dönük olarak otopark komisyonu kararı düzenlenerek ilgililerine tebliğ edildiğinden bahisle reddedilmiştir.
Bunun üzerine, Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle görülen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Otoparklar" başlıklı 37. maddesinde, "İmar planlarının tanziminde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile müstakbel ihtiyaçlar gözönünde tutularak lüzumlu otopark yerleri ayrılır. Otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmez. Kullanma izni alındıktan sonra otopark yeri, plana ve yönetmelik hükümlerine aykırı olarak başka maksatlara tahsis edilemez. Bu fıkra hükmüne aykırı hareket edildiği takdirde ilgili idarece yapılacak tebligat üzerine en geç üç ay içerisinde bu aykırılık giderilir. Mülk sahibi tebligata rağmen müddeti içerisinde gerekli düzeltmeyi yapmaz ise, belediye encümeni veya il idare kurulu kararı ile bu hizmet ilgili idarece yapılır ve masrafı mal sahibinden tahsil edilir. (Ek fıkra:4/7/2019-7181/11 md.) Yapılaşmamış parseller, parsel maliklerinin muvafakati, araç giriş ve çıkışlarının trafiği aksatmaması ve ilgili idaresinden izin alınmak kaydıyla, zemini geçirimli malzeme ile kaplanarak ve gerekli işaretlemeler yapılarak, yapı kapsamına girmeyecek şekilde açık otopark olarak işletilebilir." hükmüne, "Yönetmelik" başlıklı 44. maddesinde ise "(...) III - Otopark ayrılması gereken bina ve tesisler ile diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte tespit edilir. Otopark yapılmasını gerektiren bina ve tesislerin neler olduğu, otopark ihtiyacının miktar, ölçü ve diğer şartları ile bu ihtiyacın nasıl tespit olunup giderileceği ise, bu yönetmelikte belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
Otopark Yönetmeliğinin "Otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili" başlıklı 12. maddesinde "(1) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca alınacak otopark bedelinin tespiti, tahakkuku ve tahsilinde bu maddede belirtilen esaslara uyulur. 2)Otopark bedelinin hesabında, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (ç) bendinde belirtilen birim park alanları ile Ek-1’de belirtilen otopark sayısı esas alınır. 3) Otopark bedellerinin tahakkuk ve tahsil esasları bu Yönetmelik hükümleri dikkate alınarak ilgili idareler tarafından belirlenir. 4) Otopark bedelleri kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılır. Bu hesapta toplanan meblağa yasaların öngördüğü faiz oranı uygulanır. 5) (Mülga:RG-25/3/2021-31434) 6) (Mülga:RG-25/3/2021-31434) 7)(Değişik:RG-25/3/2021-31434) Otopark bedeli alınan parsellerin otopark ihtiyacının ilgili idarece karşılanması zorunludur. İdarelerce bedel alınmış olan parseller için bölge otoparkları ruhsat tarihinden itibaren en geç 3 yıl içinde tamamlanmak zorundadır. 8) Tahsis edilen alanın kamulaştırılması veya herhangi bir nedenle kullanılamaz hale gelmesi durumunda yeni bir otopark alanı tahsis edilir. Yapı ruhsatının iptali durumunda otopark için alınan bedel o yıla göre hesaplanacak miktar üzerinden geri ödenir. 9) (Değişik:RG-25/3/2021-31434) Otopark bedelinin % 25’i yapı ruhsatı verilmesi sırasında nakden, bakiyesi ise yapı kullanma izni verilmeden önce tamamlanmak kaydı ile en çok onsekiz ay içinde altı eşit taksitte ve kalan taksitlerin her yıl yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle tahsil edilir. Yapı ruhsatı düzenleme aşamasında %25’lik peşin ödenen kısım haricindeki ödemelere ilişkin taahhütname alınır. Taksitle ödenecek %75’lik kısım ödenmeden yapı kullanma izni düzenlenmez. (...)"
31/05/2012 tarih ve 2809 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6306 sayılı Kanunun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "(1) Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir." hükmü getirilmiştir.

Aynı Kanunun "Dönüşüm gelirleri" başlıklı 7. maddesinin 10. fıkrasının dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan ilk halinde "Gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır." hükmüne yer verilmiştir.
15/15/2012 tarih ve 28498 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin ilk halinde, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak olan yardımlar düzenlenmiş olup riskli yapı bulunan alanlarda uygulanacak harç ve ücret istisnalarına yer verilmediği görülmektedir.
02/07/2013 tarih ve 28695 sayılı ve 25/07/2014 tarih ve 29071 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik değişiklikleri neticesinde Yönetmeliğin 16. maddesi;
"9) Kanun uyarınca;
a) İlgili kurum veya gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalar, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden muaftır.
b) Riskli alanlarda gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerince, İlgili kurum adına değil de kendi adlarına uygulamada bulunulması halinde, riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır.

c)Uygulama alanındaki mevcut yapıların İmar Mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.
ç) İlgili kurum ile uygulama alanındaki yapıları malik olarak kullanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan; 1) Uygulama alanındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri ve tescili işlemleri ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların ilk satışı, devri ve tescili işlemleri, 2) Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, kredi desteğinden faydalanarak veya tamamen kendi kaynaklarını kullanarak, uygulama alanında veya uygulama alanı dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması işlemi,
Kanun uyarınca yapıldığından, bu işlem ve uygulamalar ile uygulama alanındaki yapılarla ilgili olarak; noterler, tapu ve kadastro müdürlükleri, belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde Kanun uyarınca yapılan diğer işlemler hakkında (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.

d) Alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır.
1) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 38 inci maddesi uyarınca alınan noter harçları.
2) Harçlar Kanununun 57 nci maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları.
3) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 79 uncu, 80 inci, 84 üncü ve Ek 1 inci maddesi uyarınca belediyelerce alınan harçlar.
4) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi.
5) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi.
6) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler; Belediye Gelirleri Kanununun 86 ncı, 87 nci, 88 inci ve 97 nci maddeleri ile 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 21 inci ve 23 üncü maddeleri uyarınca alınan her türlü ücret ve riskli olarak tespit edilen binaya ilişkin olarak 1/7/1993 tarihli ve 21624 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.
7) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi." şeklinde düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, İdare Mahkemesince … tarih ve E:… sayılı ara kararı ile davalı idareden, davaya konu parselde inşa edilen yeni yapıdan önce herhangi bir otopark bedeli alınıp alınmadığının ve ilk komisyon kararında 6 adet olarak hesaplanan otopark ihtiyacının 12 adete çıkarılmasının nedenlerinin sorulması üzerine davalı idare tarafından verilen cevapta, davacının, yeni yapıya ilişkin olarak tahakkuk ettirilen tüm tutarı ödediği, yıkılan yapıda 11 daire ve 92 m2 işyeri bulunduğu, konut için 4 adet, işyeri için 2 adet olmak üzere toplam 6 adet otopark ihtiyacı bulunduğu, yeni yapı ruhsatına göre ise daireler için 5 adet, işyeri için 7 adet olmak üzere toplamda 12 adet otopark ihtiyacı bulunduğu, yıkılan bina ile yeni ruhsat arasındaki toplamda 6 araçlık otopark bedeli farkının ödenmesi gerektiği, ancak İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar Denetim Dairesi Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararı esas alınarak yeniden düzenlenen otopark komisyonu kararı ile 12 araçlık otopark bedelinin alınması gerektiğine karar verildiği belirtilmiştir.
Uyuşmazlıkta, davaya konu parselde yapılmak istenilen yeni yapıya ilişkin olarak ihtiyaç duyulan otoparkın yerinde karşılanamayan kısmı için Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararı ile tahakkuk ettirilen 96.030,00-TL otopark bedelinin %25'lik kısmının davacı tarafından 09/11/2016 tarihinde davalı idareye ödendiği, kalan kısmının ise 12 eşit taksit halinde ödeneceğine ilişkin olarak 09/11/2016 tarihli taahhütnamenin düzenlendiği, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar Denetim Dairesi Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda yeniden alınan Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı davaya konu kararının ise geçmişe dönük olarak otopark bedeli tahakkuk ettirilmesine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, davalı idare tarafından geçmişe dönük olarak düzenlenen komisyon kararı ile davacının borç altına sokulması mümkün olmadığı gibi Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararı ile belirlenen otopark bedelinin ödenmesine ilişkin 09/11/2016 tarihli taahhütnamenin, sonradan davalı idare tarafından tesis edilen borçlandırıcı işlemlere esas olarak kullanılmasının olanaklı olmadığı, bununla birlikte, davaya konu Karşıyaka Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Otopark Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararında, parselde yerinde karşılanamayan otopark miktarının 6 araçlık olduğu belirtildiği halde sonuç kısmında hesaplamanın 12 araçlık otopark bedeline denk gelecek şekilde yapıldığı, bu nedenle davaya konu komisyon kararının kendi içerisinde çelişkili olduğu anlaşıldığından davaya konu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı neticesine varılmıştır.
Öte yandan, davalı idare tarafından, dava konusu taşınmazda 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti yapılarak yıkılan binanın yerine yapılan bina için, anılan Kanunda otopark bedeline ilişkin olarak yer verilen istisnaların uygulanıp uygulanmayacağının tespitini teminen, yıkılan yapının yapı ruhsatı ve özellikle yapı kullanma izni alınıp alınmadığının değerlendirilerek yıkılan yapının, yapı kullanma izni bulunan bir bina olduğunun tespiti halinde, yıkılan binaya ilişkin otopark bedelinin davalı belediye tarafından alınmış sayılacağı, yeni yapı ruhsatı için yapılacak hesaplamada bu husus gözetilerek yeniden idari işlem tesis edilebileceği tabiidir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 21/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.