DANIŞTAY 6. DAIRE

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/18324 E.  ,  2023/9686 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/18324
Karar No : 2023/9686

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kemerburgaz Köyü, ... mahallesi, ... sayılı adaya ilişkin ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilerek 04/10/2007 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planının revize edilmesi için yapılan 10/10/2017 tarihli başvurunun reddine dair … tarihli … sayılı işlemin ve 04/10/2007 tarihli 1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporun birlikte değerlendirilmesinden, plan bütünü incelendiğinde genel olarak vadi boyunca dere yataklarının koruma bandıyla yerleşim alanlarından ayrıldığı, vadide yer alan su toplama hattının dava konusu parsel içinde kalan kısmının 1/5000 ölçekli nazım imar planında konut+ticaret alanında kaldığı, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden gelen kurum görüşüne göre vadi tabanında yer alan bölgenin su toplama kapasitesi yüksek olup bu çerçevede mezkûr dere hattı boyunca önlemlerin alınması ve hattın geçtiği güzergâhların ya imar yolu ya da yeşil alan olarak değerlendirilmesi talep edildiği, ancak plan kararları incelendiğinde ve 1/1000 uygulama imar planı süreci takip edildiğinde hattın yok edildiği ve menfezin önüne yapı yapmaya imkân tanındığı, sonuç olarak 1/5000 ölçekli I. Etap Kemerburgaz Merkez Nazım İmar Planı hazırlık sürecinde ilgili kurum ve kuruluşlardan görüşler alınmasına karşın bu görüşlerin bir kısmının uygulanmadığı, bu sebeple alanla ilgili olarak mezkûr plan kararının şehircilik ilkelerine, plan esaslarına, kamu yararına uygun olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Plan hazırlık sürecinde İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden görüş alındığı, alanda olası yapılaşmaların, su toplama havzası akış güzergahını yeterli düzeyde koruyacak şekilde, avan proje onayı aşamasında Eyüp Belediye Başkanlığı tarafından değerlendirileceği, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen ve 04/10/2007 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanan 1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planının 12/11/2007 ile 12/12/2007 tarihleri arasında askı ilan çıkarıldığı, davacı tarafından anılan plana yönelik herhangi bir itirazda bulunmadığı, akabinde davacı tarafından Kemerburgaz Köyü, ... mahallesi, ... sayılı adaya ilişkin plan tadilatı istemiyle 10/10/2017 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun … tarih ve … sayılı işlemle reddi üzerine, bu red işleminin ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri dava ehliyetidir. Dava ehliyeti, dava şartıdır. Dava şartı olduğu için karar kesinleşinceye kadar her aşamada taraflarca ileri sürülebileceği gibi mahkeme veya temyiz mercileri tarafından da yargılamanın her aşamasında re'sen değerlendirilmelidir. Davacının, sübjektif dava açma ehliyetinin bulunmaması halinde, idari yargı merci işin esasına girmeksizin, davayı ehliyet yönünden reddeder. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen sübjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
Yine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurmanın, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçmiş sürenin de hesaba katılacağı, hükmü yer almaktadır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 31. maddesinin 4. fıkrasında, "İmar planı teklifleri, planın kapsadığı alanın maliki veya maliklerinin yasal vekilleri tarafından sunulabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacı tarafından, Kemerburgaz Köyü, ... mahallesi, ... sayılı adaya ilişkin plan tadilatı istemiyle 10/10/2017 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem yönünden yapılan değerlendirmede;
Yukarıda aktarılan maddede yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel ve meşru olması için hukuki bir durumdan ortaya çıkması gerekir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
Yargısal denetimin amacı her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açanın menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır.
İptal davası açabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden davacı tarafından inşaat mühendisi sıfatıyla işbu davanın açıldığı ifade edilmektedir. Bu durumda, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 31. maddesinin 4. fıkrasına yer alan imar planı tadilatı talebinin parsel maliklerince istenebileceğine ilişkin hüküm ve davacının plan tadilatı talebinin konusu oluşturan Kemerburgaz Köyü, ... Mahallesi, ... sayılı adada herhangi bir mülkiyetinin bulunmadığı hususları göz önüne alındığında plan değişikliği talebinin reddi üzerine işbu davayı açmakta kişisel, meşru, güncel bir menfaatinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla uyuşmazlığı bu bölümü hakkında davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planı yönünden yapılan değerlendirmede;
Dava konusu imar planı değişikliğine davacı tarafından askı süresi içerisinde itiraz edilmediğinden, anılan plana karşı son askı tarihini izleyen altmış (60) gün içinde ve en geç 10/02/2008 tarihinde dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 22/12/2017 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmaktadır. Bu nedenle, uyuşmazlığın bu kısmı bakımından davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiğinden, dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 31. maddesinin 4. fıkrası uyarınca imar planı değişiklik teklifinin parsel maliklerince yapılabileceği, davacının ise dava konusu parsellerin maliki olmadığından 1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planı değişikliği istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işleme karşı dava açma ehliyetleri bulunmadığından bu işlemin, kaçırılmış olan dava açma süresini yeniden canlandırmayacağı açıktır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 19/12/2023 tarihinde, kesin olarak, 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali istemine ilişkin olarak gerekçe yönünden oy çokluğuyla, esas yönünden oy birliğiyle, plan tadilatı talebinin reddine ilişkin işlem yönünden oybirliğiyle karar verildi.

(X) KARŞI OY :
1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planı yönünden yapılan değerlendirmede;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden, 3/d bendinde ise süre aşımı yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise bu hususlarda kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 31. maddesinin 4. fıkrasında, "İmar planı teklifleri, planın kapsadığı alanın maliki veya maliklerinin yasal vekilleri tarafından sunulabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır. İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Davacı tarafından, İnşaat mühendisi sıfatıyla açılan bu dava da Kemerburgaz Köyü, ... Mahallesi, ... sayılı adaya ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptal istenilmektedir.
Bu durumda, davacının anılan alanla mülkiyet ilişkisinin bulunmaması nedeniyle 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptalini istemekte menfaat ihlali koşulu gerçekleşmediğinden bu kısmı yönünden de davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının 1/5000 ölçekli Eyüp 1. Etap Kemerburgaz Nazım İmar Planına ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği oyuyla Dairemiz kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.