DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/2144 E.  ,  2025/914 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/2144
Karar No : 2025/914

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Mermercilik Maden İnşaat Turizm
Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin İli, Erdemli İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkiinde ... ruhsat numaralı sahada, davacı şirket tarafından gerçekleştirilmek istenen II-b grubu maden (mermer) ocağı faaliyeti hakkında 2013 yılında verilen ÇED kapsam dışı kararının geçerliliğini kaybettiğine ve mermer işletmesinin faaliyetinin durdurulmasına yönelik Mersin Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ÇED kapsam dışı kararı verilen maden ocağı projesi hakkında Sorgun mahallesi sakinleri ve muhtarlığı tarafından yapılan şikayetler üzerine söz konusu maden ocağında 18/01/2013, 26/07/2016, 15/12/2016, 15/04/2022 tarihlerinde yapılan incelemeler neticesinde üretime yönelik herhangi bir faaliyetin olmadığı, ancak 02/08/2022 tarihinde yapılan son denetimde nakliye yolu ile tesis içi yolların açıldığı ve şantiye kurma hazırlık çalışmalarının yapıldığı, ocak sahasının yakın çevresinde bulunan meyve-sebze bahçelerinin vegetatif ve generatif gelişmesinin olumsuz etkileneceği, ocak faaliyetinin gerçekleştirileceği Ziyaret Kayası Ortagedik Mevkii'nin yöre sakinleri tarafından manevi ve dini açıdan kutsal olarak kabul edildiği, sahada yapılan tespitlerde üretimin olmadığının tespit edildiği, bu nedenle verilen "kapsam dışı" görüşünün geçerliliğini kaybettiğinden bahisle söz konusu mermer işletmesinin faaliyetinin durdurulmasına karar verildiği, davacı tarafından kapsam dışı kararı sonrasında bu kararın iptali istemiyle dava açılmadığı dikkate alındığında gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenmesi ve projenin gerçekleştirileceği bölgenin mevcut durumu göz önünde bulundurularak yapılması gerektiğinden dolayı "kapsam dışı" kararının kaldırılması nedeniyle, söz konusu maden ocağının faaliyetinin durdurulmasına yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak, davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; gerçekleştirilmek istenen proje nedeniyle 2013 yılında ÇED kapsam dışı kararı verildiği ve 2016 yılında bu kararın geçerli olduğunun idare tarafından belirtildiği, ancak Covid-19 salgını nedeniyle alınan önlemlerden ötürü bir takım sorunlar yaşandığı, buna rağmen gerekli işlerin yürütülerek ve çeşitli kurum görüşleri de alınarak faaliyete geçildiği, dava konusu işlemin gerekçesinde belirtilen tozlanmanın ise hiçbir zaman olmayacağı, çünkü mermer ocağında sulu kesim yapılacağı, proje çevresindeki tarım arazilerinin tozlanmadan dolayı zarar göreceği ve yine mermer ocağı içerisinde kutsal yer olduğu iddialarının varsayıma dayandığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyize konu kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Mersin İli, Erdemli İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkiinde ... ruhsat numaralı sahada, davacı şirket tarafından gerçekleştirilmek istenen II-b grubu maden (mermer) ocağı faaliyeti hakkında 2013 yılında verilen ÇED kapsam dışı kararının geçerliliğini kaybettiğine ve mermer işletmesinin faaliyetinin durdurulmasına yönelik Mersin Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde; 09/08/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar üzerine ortaya çıkan uyuşmazlıkların ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, (g) bendinde; ivedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği ve (i) bendinde ise; temyiz üzerine verilen kararların kesin olduğu, hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararların ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda ilk derece mahkemesince verilecek kararlara karşı doğrudan temyiz yoluna başvurulabileceği, Bölge İdare Mahkemelerinin ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf incelemesi yapma yetkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; Mersin İli, Erdemli İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkiinde ... ruhsat numaralı sahada, davacı şirket tarafından gerçekleştirilmek istenen II-b grubu maden (mermer) ocağı faaliyeti hakkında Mersin Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 08/04/2013 tarihinde ÇED kapsam dışı kararı verildiği, 2016 yılında yapılan denetimlerde, sahada mermer üretimine başlanılmadığı, ancak saha içi yolların açıldığı ve iki ayrı noktadan karot numunesinin alındığının tespit edildiği, 19/12/2016 tarihinde ise; projeye yönelik faaliyete başlanıldığı değerlendirilerek, ÇED kapsam dışı kararının geçerli olduğunun belirtildiği, 15/04/2022 tarihinde yapılan denetimde ise; saha içerisinde üretime başlanılmadığı, ancak kısmen yol açıldığı, bazı iş makinelerinin sahada terkedilmiş halde bulunduğunun tespit edildiği, 02/08/2022 tarihinde yapılan tespitte ise; sahada şantiye kurma faaliyetinin başladığı, kademe açma hazırlığının başladığı, kısmen iki kademenin açıldığı, bir kısım iş makinelerinin çalıştığı ancak üretime başlanılmadığı, saha içi yollar ile tesis bağlantı yollarının yapım aşamasında olduğu tespitine yer verilmiştir.
Bu arada gelen şikayet ve talepler üzerine, kurum görüşlerine başvurulmuş ve Tarım İl Müdürlüğü tarafından; projeden kaynaklı ortaya çıkacak tozlanmadan dolayı civardaki tarım alanlarının zarar göreceğinin belirtildiği, İlçe Müftülüğü tarafından ise; proje (içerisinde veya) civarında bulunan "ziyaret kayası" olarak adlandırılan yerin, halk arasında önemli bir yere sahip olduğu ve yöre halkı tarafından özel saygı gösterildiği bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda anılan denetimler sonucu sahada herhangi bir üretimin olmaması nedeniyle davalı idare tarafından verilen "kapsam dışı" kararının geçerliliğini kaybettiği ve ÇED kapsam dışı kararının geçerliliğini kaybetmesinden dolayı, ÇED Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yeni bir karar alınıncaya kadar davacı şirkete ait mermer işletmesinin faaliyetinin durdurulmasına karar verilmiştir.
Uyuşmazlıkta; yukarıda da belirtildiği üzere, sahada üretim olmadığı gerekçesiyle "ÇED kapsam dışı" kararının kaldırıldığı ve buna bağlı olarak faaliyetin durdurulduğu, faaliyetin durdurulması kararının incelenebilmesi için, öncelikle ÇED kapsam dışı kararının hukuka uygun olup olmadığının ortaya konulmasının gerektiği, dava dilekçesinde her ne kadar "mermer işletmesinin faaliyetinin durdurulması" kararının iptali talep edilmiş ve yargı yerince bu doğrultuda bir inceleme yapılmış ise de; her iki işlemin birbirinden ayrılamayacağı, birlikte incelenmek suretiyle bir sonuca varılabileceği (iki işleme karşı ayrı dava açıldığı yolunda dosyada herhangi bir bilgi/belge de bulunmadığı dikkate alındığında) anlaşılmıştır.
Bu nedenlerle; ÇED kapsam dışı kararının geçersizliğine dair işleme karşı da açılan davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi kapsamında olduğu, dolayısıyla ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, yargılamanın İdare Mahkemesince yapıldıktan sonra verilecek karara karşı temyiz yoluna başvurulması halinde dosyanın Danıştaya gönderilmesinin gerektiği açıktır.
Bu durumda; ivedi yargılama usulü hükümlerine aykırı şekilde yargılama yapılarak ve yalnızca faaliyetin durdurulması işlemine yönelik inceleme yapılarak eksik hüküm kurulmak suretiyle verilen İdare Mahkemesi karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, ara karar üzerine idare tarafından verilen 20/03/2024 tarihli cevabı yazıda; dava konusu projeye yönelik ÇED gerekli değildir kararının verildiği, ayrıca mermer işletme ruhsat sahasının terkin talebinin uygun görüldüğü bildirildiğinden, İdare Mahkemesince, yeniden yapılacak yargılamada bu hususların da dikkate alınması gerektiği tabiidir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 10/02/2025 tarihinde, oybirliğiyle, kesin olarak karar verildi.