DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/7809 E.  ,  2024/217 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/7809
Karar No : 2024/217

TEMYİZ EDEN (DAVACI): …
VEKİLİ: Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI): … Belediye Başkanlığı

MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): …
VEKİLİ: Av. …

İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, kendisinin işletmiş olduğu akaryakıt istasyonu ile aynı yönde ikinci bir akaryakıt istasyonu olarak faaliyette bulunan Uşak İli, Ulubey İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerindeki, … tarafından işletilen akaryakıt istasyonuna verilen … tarih ve … sayılı ruhsatın iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacının işletmekte olduğu akaryakıt istasyonuna 720 metre mesafe uzaklıkta bulunan akaryakıt istasyonuna verilen ruhsatının iptalinin istendiği, davacının işletmekte olduğu akaryakıt istasyonu ile dava konusu ruhsatın verildiği akaryakıt istasyonu arasındaki yolun yön değiştirdiği dolayısıyla iki istasyonun aynı istikamette olmadığı, mevzuatta öngörülen şehir içinde aynı yönde iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafe şartının (1 km) bakılan olayda aranmayacağı, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, sadece dosya kapsamındaki hatalı bilirkişi raporuna atıf yapıldığı, kararın gerekçesiz olarak verildiği, akaryakıt istasyonlarının aynı yönde olup olmadığına ilişkin tek bir bilirkişi raporuna bağlı kalınmaması, yeniden rapor düzenlenmesi gerektiği, eksik inceleme yapıldığı belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAF SAVUNMALARI:
1-Davalı idare tarafından, cevap verilmemiştir.
2-Müdahil tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: İki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafenin tespiti için açılan davada, 29/01/2018 tarihli Fen Bilirkişisi raporunun düzenlendiği ve mesafenin 720 metre olduğunun tespit edildiği, dava açma süresinin raporun davacıya tebliğinden itibaren başlayacağı, bahse konu raporun tebliğ tarihinin dosya içeriğinden anlaşılamadığı dikkate alındığında, ara karar ile raporun davacıya tebliğ edildiği tarih tespit edildikten sonra davanın süresi içerisinde açılıp açılmadığının tartışılması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür", 10. maddesinin 1. fıkrasında, "İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.", 11. maddesinin 1. fıkrasında, "İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur", 2. fıkrasında, "Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır", 3. fıkrasında, "İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır" hükümleri yer almakta olup, aynı Kanunun 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde; dava dilekçesinin süreaşımı yönünden inceleneceği, son fıkrasında; ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise; davanın süresinde açılmadığının belirlenmesi durumunda davanın reddedileceği hükümlerine yer verilmiştir
Dava dosyanın incelenmesinden; davacının Uşak ili, Ulubey ilçesinde … akaryakıt bayiliğini işlettiği ve 09/06/2004 tarihli akaryakıt ve LPG otogaz satışı faaliyet konulu ruhsatının olduğu, Ulubey Belediye Başkanlığı'nın … adına … tarih ve … sayılı akaryakıt ve LPG otogaz satışı faaliyet konulu ruhsatı düzenlediği, davacıya ait petrol istasyonu ile Ali Çakar'a ait petrol istasyonu arasındaki mesafenin tespitine yönelik ... Sulh Hukuk Mahkemesi … D.İş sayılı dosyası ile 18/01/2018 tarihinde tespit talep edildiği, 29/01/2018 tarihli Fen Bilirkişisi raporu ile iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafenin 720 metre olduğunun tespit edildiği, yapılan bu tespit üzerine davacının, davalı belediyeye muhatap 22/02/2018 tarihli yazısı ile bilgi ve belge talep edildiği, davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısında hangi belgelerin istendiğinin açıkça belirtilmesinin istenmesi üzerine 02/03/2018 tarihli dilekçe ile yeniden bilgi ve belge talep edildiği, davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısı ile talep edilen belgelerin gönderilmesi üzerine 05/04/2018 tarihinde, …'a ait akaryakıt istasyonuna verilen ruhsatın iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, davacı adına düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatının 08/01/2018 tarihinde düzenlendiği, davacının 18/01/2018 tarihinde iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafenin tespiti için dava açtığı, 29/01/2018 tarihli Fen Bilirkişisi raporu ile iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafenin 720 metre olduğunun tespit edildiği, davanın ise 05/04/2018 tarihinde açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, idareden bilgi ve belge talep etmiş olmanın dava açma süresini durdurmayacağı, davacının üçüncü kişiye verilen ruhsatı en geç tespit talebinde bulunduğu 18/01/2018 tarihinde öğrendiği, bu tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan 60 günlük dava açma süresinin son gününün 19/03/2018 tarihine denk geldiği, bu tarihte açılması gereken davanın, dava açma süresi geçtikten sonra 05/04/2018 tarihinde açıldığı anlaşıldığından, işbu davanın süreaşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, esastan incelenerek karar verilmesinde hukuka uyarlık görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 15/01/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X) KARŞI OY : Temyize konu karar ve dayandığı gerekçe, hukuk ve usule uygun olup, bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmadığından, temyiz istemlerinin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyuyla, Dairemiz kararına katılmıyorum.

(XX) KARŞI OY :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde, "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak."; 6. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, 3 üncü maddede belirtilen merciler tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilirler. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." kuralına yer verilmiştir.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesinde, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.
Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.
Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.
Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.
İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır...." düzenlemesi getirilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasında; idari yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlar ile gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyecekleri; 20. maddesinde, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapacakları hükme bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının işlettiği akaryakıt istasyonuna 720 metre mesafede, … adına … tarih ve … sayılı akaryakıt ve LPG otogaz satışı faaliyet konulu ruhsatın düzenlendiği, ... Sulh Hukuk Mahkemesi … D.İş sayılı dosyasında, iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafenin 720 metre olduğunun tespit edildiği, yapılan bu tespit üzerine davacının, davalı belediyeye muhatap 22/02/2018 tarihli yazısı ile bilgi ve belge talep edildiği, davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısında hangi belgelerin istendiğinin açıkça belirtilmesinin istenmesi üzerine 02/03/2018 tarihli dilekçe ile yeniden bilgi ve belge talep edildiği, davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısı ile talep edilen belgelerin gönderilmesi üzerine 05/04/2018 tarihinde, …'a ait akaryakıt istasyonuna verilen ruhsatın iptali istemiyle 05/04/2018 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen düzenlemede, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınan işyerlerinin, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve noksanlıkların tespitinin doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı, söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın idarece iptal edileceği öngörülmüştür.
İdarenin kendiliğinden yapacağı kontrol ve denetim dışında işyerlerinin faaliyeti nedeniyle menfaatleri ihlal edilenler tarafından yapılacak şikayet, ihbar veya iddia başvurularını da değerlendirmesi durumunda yukarıda anılan mevzuat hükümlerini uygulayarak söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine onbeş günlük süre vermesi gerekeceği tabii olup, aksi halde, yani böyle bir başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması durumunda ruhsat sahiplerine mevzuatta tanınan sürenin verilmemesi ve idari yargı yerlerince dava konusu edilen ruhsatın doğrudan iptali sonucuna gidilmesi gibi bir durumla karşı karşıya kalınacaktır. Bu halde, idari davaya konu edilmeden, idari aşamada çözülebilecek bir konunun, idari yargıya taşınması ve idari yargı yerlerince idarenin yerine geçilerek idari eylem ve işlem niteliğinde yargı kararı verilmesinin önüne geçilmesi için, bu tür davalarda öncelikle mevzuatın idareye ve ilgililere tanıdığı idari usul yolunun tüketilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Ayrıca, ruhsat iptali istemiyle idareye başvurulmadan doğrudan açılacak davalarda verilecek iptal kararlarının uygulanmasında da, idarenin ruhsat sahiplerine verebileceği onbeş günlük süre uygulamasının mümkün olmaması gibi bir sonuç ortaya çıkacaktır. Ancak, ilgililerin işyeri ruhsatının iptal edilmesi istemiyle idareye başvurmaları, sonrasında başvuruların reddi yolundaki işlemin iptali istemiyle açacakları davalarda verilecek iptal kararları doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı için idarelerin mevzuatta öngörülen onbeş günlük süreyi uygulama olanağı da her zaman söz konusu olacaktır.
Bu durumda, yukarıda belirtilen Yönetmelik'e göre herhangi bir işlem tesis edilmeksizin ve işyerine bir süre verilmeksizin, idari işlem mahiyetinde doğrudan ruhsat iptali şeklinde hüküm verilemeyeceğinden, davanın incelenmeksizin reddi gerekiren, esastan incelenerek reddi yolunda verilen kararda hukuki isabet bulunmadığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının bu gerekçe ile bozulması gerektiği görüşüyle, Dairemiz kararına katılmıyorum.