DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/7064 E.  ,  2023/5529 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/7064
Karar No : 2023/5529

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Besicilik Tavukçuluk Zahirecilik
İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara İli, Çubuk İlçesi, … Mahallesinde bulunan davacıya ait işyerinin kapatılmasına ilişkin Çubuk Belediye Encümeninin 21/09/2016 tarihli kararı ile anılan işyerinin 20/12/2016 tarihinden itibaren mühürleneceğinin bildirilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davaya konu işyerine yönelik olarak 10/05/2005 tarihinde yapı ruhsatının, 13/12/2005 tarihinde yapı kullanma izin belgesinin, 25/02/2008 tarihinde gıda üretim sertifikasının (yumurta paketleme), 15/02/2008 tarihinde gıda sicil belgesinin (yumurta paketleme), 22/11/2007 tarihinde işyeri açma ve çalışma ruhsatının (yumurta paketleme), 18/10/2007 tarihinde ÇED gerekli değildir belgesinin düzenlendiği, işyerine yönelik olarak yumurta üretimi yapmak üzere işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmediğinin anlaşıldığı, davacı şirketin yumurta paketleme faaliyetini 22/11/2007 tarihli işyeri açma ve çalışma ruhsatı doğrultusunda yürüttüğü, bu bağlamda da davalı Çubuk Belediye Başkanlığınca davacıya ait işyerinin yumurta paketlemeye ilişkin kısmının değil de, yalnızca işyerinin kanatlı hayvan yetiştirilmesine ilişkin kısmının kapatılmasına karar verildiğinin görüldüğü, olayda, yetkili ilçe belediyesi denetimine tabi olup, Yönetmelik kapsamında yer aldığında kuşku bulunmayan kanatlı hayvancılık işletmelerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı almaksızın faaliyette bulunamayacağı, ruhsatsız olarak faaliyette bulunanların ise faaliyetlerine son verileceğinin açık olup, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyette bulunduğu konusunda tartışma bulunmayan davacıya ait işyerinin kanatlı hayvan yetiştirilmesine ilişkin kısmının kapatılmasına dair işlemde ve anılan işyerinin 20/12/2016 tarihinden itibaren mühürleneceğinin bildirilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; davacıya ait işyerinin tahliyesine ilişkin 02/09/2016 tarihli işlem ile anılan işlemin dayanağı olan Ankara Valiliği Mahalli Çevre Kurulu'nun … tarihli ve … sayılı kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle ... İdare Mahkemesinin 2016/3710 Esasına kayıtlı olarak açılan davada, Mahkemenin 27/10/2016 gün ve E:… sayılı kararıyla yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmesi üzerine davacıya ait işyerinin kapatılmasına ilişkin Çubuk Belediye Encümeninin 21/09/2016 tarihli kararı ile anılan işyerinin 20/12/2016 tarihinden itibaren mühürleneceğinin bildirilmesine ilişkin dava konusu işlemlerin tesis edildiği anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı; ... İdare Mahkemesinin bahsolunan … Esasına kayıtlı olarak görülen davada mahkemenin yürütmenin durdurulmasının reddine ilişkin … gün ve E:… sayılı kararına karşı davacı tarafından yapılan itiraz üzerine Dairelerinin … gün ve YD İtiraz No: … sayılı kararıyla :" Ankara İli, Çubuk İlçesi, … Mahallesinde yumurta üretimi ve yumurta paketleme tesisi işleten davacı şirketin "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı" olmadan faaliyet gösterdiğinden bahisle işyerinin kapatılmasına ilişkin Çubuk Belediye Encümeni'nin … tarih ve … sayılı kararı ile bu karar uyarınca işyerinin 01/04/2014 tarihinde mühürlenerek faaliyetten men edileceğine dair işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesi'nin … Esasına kayıtlı olarak açılan davada Mahkemenin … tarih ve E:… K:… sayılı kararıyla; davacının 22/11/2007 tarihinde Gayrisıhhi Müessese Açma Ruhsatı alma başvurusunda bulunduğu, başvuru dosyasına eklenen belgeler incelendiğinde, 13/12/2005 tarihli Yapı Kullanma İzin Belgesinin açıklama kısmında "üç adet tavuk kümesi (A-B-C Blok) ve iki adet idari bina (D-E Blok) dan ibaret yapılar için düzenlenmiştir" denildiği, 14/08/2001 tarih ve 5360 sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde davacı şirketin faaliyet konusunun "yumurta üretimi et tavukçuluğu" işleri ile iştigal edeceğinin belirtildiği, 16/07/2007 tarihli ekspertiz raporunda "(...) firmada mevcut tavuk kafesleri, ısıtıcı, yumurta tasnif makinası, yıkama makinası, havalandırma, otomatik tavuk kafesi, civciv kafesi ile yumurta üretim ve paketleme imalatı ile iştigal edildiği tespit edilmiştir" denilerek 4 adet kümeste toplam 57.000 tavuk bulunduğu tespitine yer verildiği, Ankara Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısında "10/10/2007 tarihinde yapılan denetim ve Müdürlüğümüze sunulan belgelerin incelenmesi neticesinde, tesiste yumurta üretiminin yapıldığı, 3 adet kümes ve bir adet civciv büyütme kümesinin bulunduğu" açıklamasına yer verildiği, 18/10/2007 tarihinde Ankara Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından verilen "Çed Gerekli Değildir Belgesi"nde davacı şirketin "42.000 adet tavuk ve 15.000 adet civciv kapasiteli yumurta tavukçuluğu tesisi" projesine çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararının verildiği, tesise ilişkin tavuk kümeslerinin ve yumurta paketleme ekipmanlarının yerlerinin gösterildği krokinin dosyaya eklendiği, bunun üzerine Çankaya Belediyesi Başkanlığının Sıhhi Gsm Ruhsatları ve Gıda Sicili Denetim Komisyonu tarafından 02/01/2008 tarihinde tanzim edilen raporla davacı şirketin tesisi için İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmesinin uygun olduğu görüşü üzerine 22/11/2007 tarihinde faaliyet konusu "Yumurta Paketleme" olan Gayri Sıhhi Müesseselere Ait İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının verildiği ve her ne kadar davalı idarece davacı şirketin faaliyet konusunun yumurta paketlemesi üzerine olduğu, bu nedenle ruhsat harici tavukçuluk faaliyeti yapıldığının tespit edilmesi üzerine anılan işyeri hakkında 12/03/2014 tarihli encümen kararının alındığı, bu kararda özetle davacı şirketin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı olmadan faaliyet gösterdiği, ruhsat alması için tutanak ile tebliğ yapılarak (15) günlük süre verildği, verilen süre sonunda ruhsat almadan faaliyetine devam ettiği gerekçesiyle işyerinin kapatılmasına karar verildiği belirtilmiş ise de; davacının 2007 yılında yaptığı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı başvurusunda idareye sunmuş olduğu belgelerde tesiste tavuk ve civciv kümeslerinin bulunduğu, bu şekilde yumurta tavukçuluğu faaliyetinin yapılacağı, yer ve ekipmanların buna göre hazırlandığı, ilgili idarelerden alınan belgelerde ve ekspertiz raporlarında durumun açıkça ortaya konulduğu, bu halde davalı idarece verilen "yumurta paketleme" faaliyet konusuna sahip İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının verilmesinden 7 yıl sonra anılan tesis için verilen ruhsatın tavukçuluk faaliyetini kapsamadığı gerekçesiyle davacı şirketin tesisinin mühürlenerek iş yerinin kapatılması yönünde tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığından bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu durumda, anılan ... İdare Mahkemesi kararı karşında, yumurta tavukçuluğu faaliyetinde bulunmak üzere yapılan ruhsat başvurusu üzerine verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatında belirtilen faaliyet konusu yumurta paketlemenin esasen 42.000 adet tavuk ve 15.000 adet civciv kapasiteli yumurta tavukçuluğu faaliyetini içermesi davalı idare tarafından davacıya, 2007 yılında verilen İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatından sonra yumurta tavukçuluğu amacının dışına çıkılarak kapasitenin artırıldığı ve kanatlı hayvan üreticiliğine geçildiği yolunda bir tespitin yapılmadığı dava dosyasında mevcut 11/10/2016 tarihli tutanakta da tavuk sayısının 41.300 adet olduğu ve civciv kümeslerinin de boş olduğunun tespiti karşısında davacı şirketin ruhsat dışı kanatlı hayvan işletmeciliği yaptığından bahsolunamayacağından, davacıya ait işletmenin tahliyesi yolunda tesis olunan işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle ... İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin kararının davacıya ait işyerinin tahliyesine ilişkin kısmının kaldırılarak bu kısma ilişkin yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne" karar verildiği anlaşıldığından dairelerinin anılan kararı karşısında Çubuk Belediye Encümenin 21/09/2016 tarihli kararı ile anılan işyerinin 20/12/2016 tarihinden itibaren mühürleneceğinin bildirilmesine ilişkin işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka aykırı olduğu ve davacı tarafından yapılan istinaf başvuru üzerine 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; Ankara Valiliği Çevre Kurulu kararı uyarınca ruhsatsız faaliyet gösteren büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvan işletmelerine karşı insan ve hayvan sağlığının korunması amacıyla işlem tesis edildiği, davacı şirkete ait yumurta paketleme ruhsatının iptaline yönelik hiçbir işlem tesis edilmediği yalnızca ruhsat dışı faaliyette bulunduğu kümeslerin mühürlenmesi için encümen kararı alındığı ve tahliye tebliğinin düzenlendiği, emsal kararların retle sonuçlandığından bahisle usul ve yasaya aykırı Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde; "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmü yer almıştır.
10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in "İşyeri açılması" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında; "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz... İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır." düzenlemesine ve "Gayrisıhhi Müesseseler" başlıklı Üçüncü Kısmı'nda yer alan "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler" başlıklı 23. maddesinin 2. fıkrasında; "Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır." ve 23. maddesinin 6. fıkrasında; "Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan Yönetmelik'in ekinde yer alan Gayrisıhhî Müesseseler Listesi'nde ise bu müesseseler sınıflarına göre sıralanmıştır. Bir üretim periyodunda 60.000 adet ve üzeri tavuk, 85.000 adet ve üzeri piliç veya eş değeri diğer kanatlılar, 30 kg ve üzeri 3.000 baş ve üzeri domuz besi çiftlikleri ve 900 baş ve üzeri dişi domuz üretim çiftlikleri birinci sınıf gayrisıhhî müesseseler arasında; bir üretim periyodunda 20.000-60.000 adet arası tavuk, 30.000-85.000 adet arası piliç veya eş değeri diğer kanatlı kapasitedeki tavuk veya piliç yetiştirme tesisleri, 30 kg ve üzeri, 1.000-3.000 baş arası domuz besi çiftlikleri ve 300-900 baş arası dişi domuz üretim çiftlikleri, 500 adet ve üzeri büyükbaş ve 1.000 adet ve üzeri kapasitedeki küçükbaş kapasiteli büyükbaş ve küçükbaş besi tesisleri, yumurtanın konserve edildiği tesisler ile organik gübre üreten iş yerleri ikinci sınıf gayrisıhhî müesseseler arasında; bir üretim periyodunda 500-20.000 adet arası tavuk, 500-30.000 adet arası piliç veya eş değeri diğer kanatlı kapasitedeki tavuk veya piliç yetiştirme tesisleri, 30 kg ve üzeri, 10-1.000 adet arası domuz besi çiftlikleri ve 5-300 baş arası dişi domuz üretim çiftlikleri, 20-500 adet arası büyükbaş ve 100-1.000 adet arası kapasitedeki küçükbaş ve büyükbaş besi tesisleri ile yumurta paketleme yerleri üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler arasında sayılmıştır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca iş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösteren iş yerlerinin yetkili idarelerce her zaman kapatılabileceği, ruhsata sahip iş yerlerine ise aykırılık ya da noksanlık için on beş gün süre verileceği, verilen sürenin sonunda belirtilen hususlar giderilmez ise iş yerine ait ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiştir. Tavuk, piliç gibi kanatlı hayvan üretiminin yapıldığı yerlerin üretim miktarına göre gayrisıhhî müessese sınıflarının farklılık gösterdiği, yumurta paketleme faaliyetinin de üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu olayda, davacı şirket adına "yumurta paketleme" faaliyet konulu iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmiş, idare tarafından iş yerinde ruhsatsız olarak tavukçuluk faaliyeti de yapıldığı belirtilerek ruhsat alınması için davacı şirkete on beş gün süre verilmiş, ruhsat alınmadığından bahisle de iş yerinin kapatılmasına karar verilmiş, bu işlemlerden önce davacı şirket tarafından yapılan ruhsat başvurusu ise davalı idare tarafından reddedilmiştir. Bakılan davada iş yerinin kapatılmasına yönelik encümen kararı ile bu kararın uygulanmasına yönelik işlem dava konusu edildiğinden, bu işlemlere yönelik olarak inceleme yapılması gerekmektedir.
Davacı şirket tarafından 2007 yılında yapılan ruhsat başvurusunda, faaliyet konusu açıkça "yumurta paketleme" olarak belirtilmiştir. Yapılan başvuruda sunulan yapı kullanma izin belgesi, vaziyet planı gibi belgelerde kümeslere ilişkin bilgilere yer verilmesi, tesisin yumurta tavukçuluğu yapılacak şekilde hazırlanması, idare tarafından "yumurta paketleme" faaliyet konulu iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verildikten yedi yıl sonra dava konusu işlemlerin tesis edilmiş olması; tavukçuluk faaliyeti bakımından ruhsat dışı faaliyette bulunulduğu gerçeğini değiştirmemektedir. Bir başka deyişle, Yönetmelik'te yumurta paketlemenin ayrı, kanatlı hayvan üretiminin ayrı bir şekilde listelendiği de dikkate alındığında, davacı şirket tarafından yumurta paketleme faaliyet konulu iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ile tavukçuluk faaliyetinde bulunabilmesine imkan bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava konusu işlemlerin iptaline dayanak olarak gösterilen … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı davanın reddi yolunda verilen kararın davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine davacıya ait işyerinin tahliyesine ilişkin kısmına yapılan istinaf isteminin kabulü ile 02/09/2016 tarihli dava konusu işlemin iptaline ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı Danıştay Onuncu ve Altıncı Dairelerinden oluşan müşterek kurulunun 16/11/2020 tarih ve E:2018/322, K:2020/4951 sayılı kararı ile bozulmasına karar verildiği görülmüştür.
Bu durumda; dava konusu işlemin dayanağı olan yargı kararının bozulması nedeniyle, bozma sonucunda verilen kararın neticesinde oluşan hukuki durum dikkate alınmak suretiyle işbu dava hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekeceğinden, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının da bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 17/10/2023 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.