DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/13558 E.  ,  2024/587 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13558
Karar No : 2024/587

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
2- MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) … Turizm ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- … 2- …
3- … 4- …
5- …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Antalya İli, Kemer İlçesi, … Mahallesi, 2 özel parsel (… ada, … parsel; … ada, … parsel, DHTA) sayılı hazine taşınmazı üzerinde ... Turizm İşletmeciliği A.Ş. tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi" projesine ilişkin olarak Antalya Valiliği tarafından verilen … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının ilişkin olduğu "Turizm Konaklama Tesisi" projesinin dayanağı imar planlarının, turizm tesis alanı için 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu'nun öngördüğü yapılaşmayı aştığı, bölgeye yapılaşma yoğunluğu getirdiği, günübirlik alanlara ilişkin yol ve otopark alanlarına dair eksik düzenleme içerdiği gerekçeleriyle iptal edildiği, dolayısıyla projede yapılaşma koşullarına ve kullanım kararlarına yönelik hususların dayanaksız kaldığı, bununla birlikte proje sahibi müdahil şirkete yapılan tahsise dayanak tahsis duyurusunun da dayanak imar planlarının yargı kararıyla iptal edilmesi nedeniyle yargı kararıyla iptal edildiği, belirtilen gerekçelerle dayanağı ortadan kalkan dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 1-Davalı idare tarafından; davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği, proje tanıtım dosyasında projenin yerine ve özelliklerine ilişkin yeterli ve gerekli bilgilerin verilmiş olduğu, ÇED sürecinin usule ve hukuka uygun olarak yürütüldüğü, bu süreçte taşınmazın tahsisinin iptaline ilişkin olarak idareye herhangi bir bilginin ulaşmadığı, ÇED Gerekli Değildir kararının geçerli bir tahsis işleminin mevcut olduğu dikkate alınarak verildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
2- Müdahil (davalı) tarafından; davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği, imar planında yapılan revizyonun ÇED Raporunun içeriğine veya ÇED Gerekli Değildir kararının esasına bir etkisinin olmadığı durumlarda ÇED Raporuna veya söz konusu karara ilişkin herhangi bir geçersizlikten bahsedilmesinin söz konusu olmayacağı, iptal edilen imar planlarına ilişkin revizyon işlemlerinin gerçekleştirildiği, tahsis iptalinin söz konusu olmadığı, herhangi bir bilirkişi incelemesi dahi yapılmadan tesis edilen Mahkeme hükmünün hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının karşı oydaki gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava konusu taşınmazların bulunduğu alana ilişkin 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişiklikleri Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme Değerlendirme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile uygun bulunarak Kültür ve Turizm Bakanlığı Makamının 12/10/2021 tarihli kararı ile onaylanmıştır.
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve Kamu Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında turizm amaçlı yatırım yapmak üzere girişimcilere tahsis edilecek kamu taşınmazlarına ilişkin olarak "Kamu Taşınmazı Tahsis Duyurusu 2022/1" başlıklı duyuru 18/07/2022 tarihli ve 31896 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Anılan duyuru içerisinde Antalya İli, Kemer İlçesi, Tekirova Mahallesinde bulunan 2 özel parsel (… ada, … parsel; … ada, … parsel, DHTA) numaralı yaklaşık 50.261,87 m² yüzölçümlü Hazine taşınmazı, üzerinde 500 yatak kapasiteli 5 yıldızlı otel + günübirlik tesis gerçekleştirmek üzere yer almıştır.
Söz konusu taşınmaz üzerinde belirtilen turizm tesisini gerçekleştirmek üzere ... Turizm İşletmeleri A.Ş. adına, 15/12/2022 tarihinden itibaren bir yıl süre ile ön izin verilmiştir.
Anılan taşınmaz üzerinde ... Turizm İşletmeciliği A.Ş. tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi" projesine ilişkin olarak Antalya Valiliği tarafından … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
... İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararıyla, Güney Antalya Turizm Alanı sınırları içinde Antalya İli, Kemer İlçesi, … Mahallesi'ne ilişkin yapılan Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme Değerlendirme Kurulunun ... tarih ve … sayılı kararı ile uygun bulunarak Kültür ve Turizm Bakanlığı Makamının 12/10/2021 tarihli kararı ile onaylanan 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliklerinin, dava konusu … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptaline karar verilmiştir.
... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve Kamu Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında turizm amaçlı yatırım yapmak üzere girişimcilere tahsis edilecek kamu taşınmazlarına ilişkin olarak 18/07/2022 tarihli ve 31896 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Kamu Taşınmazı Tahsis Duyurusu 2022/1" başlıklı Kültür ve Turizm Bakanlığı işleminin Antalya İli, Kemer İlçesi, … Mahallesi, 2 özel parsel (… ada, … parsel; … ada, … parsel, DHTA) numaralı hazine taşınmazı yönünden iptaline karar verilmiştir.
Anılan taşınmaz üzerinde ... Turizm İşletmeciliği A.Ş. tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi" projesine ilişkin olarak Antalya Valiliği tarafından verilen … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 8. maddesinin (C) fıkrasında, "Bakanlığın tasarrufuna geçen taşınmazların yatırımcılara tahsisi, kiralanması ve bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisine ilişkin esaslar ile süreler, bedeller, hakların sona ermesi ve diğer şartlar, saydamlık, güvenilirlik, eşit muamele, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı ilkeleri doğrultusunda Bakanlık, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine bağlı olmaksızın müştereken tespit edilir." hükmüne, (L) fıkrasında; " Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar (C) fıkrasında belirtilen çerçevede ve doğrudan yabancı sermaye yatırımının teşvik edilmesi, uluslararası marka, zincir, teknoloji ve standartların ülkeye kazandırılması, etkin alan yönetimi, kalite denetimi ve sosyal, kültürel, fiziki çevreyle uyumlu sürdürülebilir turizm ilkeleri gözetilerek Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
" hükmüne yer verilmiştir.
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 8. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 21/07/2016 tarih ve 26235 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendinde, tahsis şartnamesi, Bakanlıkça her ilan döneminde tahsise konu taşınmazların özel şartlarını ve genel hükümlerini içeren şartname olarak tanımlanmış, "Turizme ayrılan alanlar için öncelikle yapılacak işlemler" başlıklı 5.maddesinde, (1) Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezleri içinde ve dışındaki kamu taşınmazlarından tarihi, kültürel ve doğal değerler, turizm potansiyeli, altyapı kolaylığı, sektörel kalkınma, planlı gelişme, turizm çeşitliliği, mahalli özellikler gibi nedenlerle öncelikle turizm amaçlı değerlendirilmesinde yarar görülenler Bakanlıkça saptanır. (2) Bu gibi alanlara rastlayan taşınmazların mülkiyet durumları belirlenir. Kadastro çalışması yapılmamış ise öncelikle yaptırılabilir. İmar planları yapılmamışsa yapılır veya yaptırılır ve Bakanlıkça onaylanır. (3) Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi ve turizm merkezi dışındaki alanların Bakanlığın tasarrufuna alınmasından sonra imar planları ilgili kuruma onay için sunulur." hükmüne, "Turizme ayrılan taşınmazların bakanlık tasarrufuna alınması işlemleri" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, "Kamu taşınmazlarından Bakanlık tasarrufuna alınması kararlaştırılanların Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen usul ve süreler içinde Bakanlığa tahsisleri sağlanır. Bu amaçla planlama, kamulaştırma, parselasyon, tapuya tescil, devir, tahsis ve benzeri işlemler Bakanlıkça ilgili mevzuata uygun olarak takip edilir ve sonuçlandırılır." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Taşınmazların Tahsis İlanı ve Taleplerin Değerlendirilmesi" başlıklı 3. bölümünde yer alan "Duyuru" başlıklı 9. maddesinde, "Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezleri içinde ve dışında, imar planları ile turizme ayrılmış yerlerde bulunan ve Bakanlık tasarrufuna alınmış olan kamu arazilerinden girişimcilere tahsisi uygun görülenlerin yeri, imar durumu, özellikleri, altyapı durumu, krokileri, yatırımın tamamlanma süresi ve tahsis için son başvuru tarihi de belirtilerek Bakanlıkça yapılacak ilan ile girişimcilere duyurulur." hükmüne yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; "Çevresel Etki Değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları... ifade eder.'' hükmüne; 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
29/07/2022 tarihli, 31907 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosyanın incelenmesinden; 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve Kamu Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında turizm amaçlı yatırım yapmak üzere girişimcilere tahsis edilecek kamu taşınmazlarına ilişkin olarak hazırlanan ve 18/07/2022 tarihli ve 31896 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Kamu Taşınmazı Tahsis Duyurusu 2022/1" başlıklı duyuru kapsamında yer alan Antalya İli, Kemer İlçesi, … Mahallesinde bulunan 2 özel parsel (… ada, … parsel; … ada, … parsel, DHTA) numaralı yaklaşık 50.261,87 m² yüzölçümlü Hazine taşınmazı üzerinde 500 yatak kapasiteli 5 yıldızlı otel + günübirlik tesis gerçekleştirmek üzere ... Turizm İşletmeleri A.Ş. adına, 15/12/2022 tarihinden itibaren bir yıl süre ile ön izin verildiği, söz konusu projeye ilişkin olarak davalı idarece … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının verildiği, söz konusu kararın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, Mahkemece; dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının ilişkin olduğu "Turizm Konaklama Tesisi" projesinin dayanağı imar planlarının ve projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı taşınmazın ilanına ilişkin tahsis duyurusunun yargı kararıyla iptal edilmiş olması karşısında dayanaksız kaldığı sonucuna varılan dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı taşınmazın ilanına ilişkin olarak 18/07/2022 tarihli ve 31896 sayılı Resmi Gazetede yayımlan "Kamu Taşınmazı Tahsis Duyurusu 2022/1" başlıklı tahsis duyurusunun iptali istemiyle açılan davada, tahsis duyurusuna dayanak plan değişikliklerinin yargı kararıyla iptaline karar verilmiş olması nedeniyle dayanağı ortadan kalkan dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının Dairemizin 02/11/2023 tarih ve E:2023/12420, K:2023/5918 sayılı kararıyla bozulduğu görülmektedir.
Uyumazlıkta, Mahkemece, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu projenin gerçekleştirmesinin planlandığı taşınmazın bulunduğu bölgeye ilişkin imar planlarının yargı kararıyla iptal edilmiş olması nedeniyle projede yapılaşma koşullarına ve kullanım kararlarına yönelik hususların dayanaksız kaldığı, proje sahibi firma lehine tesis edilen tahsisinin dayanağı tahsis duyurusunun da bu nedenle yargı kararıyla iptal edildiği gerekçeleriyle dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının iptaline karar verilmiş ise de ÇED Gerekli Değildir kararı verildikten sonra yatırımcı tarafından, yürürlükteki yasal ve yönetsel düzenlemeler uyarınca gerekli olan ruhsat, izin, onay ve uygun görüş gibi izinlerin alınması kaydıyla projenin inşaatına başlanılabildiği ve ÇED sürecinin, projeye başlanılmadan önce projenin çevreye olabilecek tüm etkilerinin detaylı olarak araştırıldığı ve yapılacak çalışmalar ile alınacak tedbirlerin uygunluğunun değerlendirildiği bir süreç olduğu dikkate alındığında, yapılması planlanan projenin imar planına uygunluğunun ve projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı taşınmazın kullanımına ilişkin tahsis/izin vb.durumların projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi aşamasında dikkate alınması gereken hususlar olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, Mahkemece tarafların iddia ve savunmaları, dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile yukarıda yer verilen hususlar da dikkate alınmak suretiyle işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekmekte olup dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 25/01/2024 tarihinde gerekçede oyçokluğu, esasta oybirliğiyle karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı taşınmazın yatırımcılara tahsisine ilişkin "Kamu Taşınmazı Tahsis Duyurusu 2022/1" başlıklı duyurunun iptali istemiyle açılan davada, tahsis duyurusuna dayanak plan değişikliklerinin yargı kararıyla iptaline karar verilmiş olduğu dolayısıyla tahsis duyurusunun dayanağının ortadan kalktığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme kararının Dairemizin 02/11/2023 tarih ve E:2023/12420, K:2023/5918 sayılı kararıyla; alana ilişkin imar planlarının, Turizmi Teşvik Kanununun 7. maddesi uyarınca 14/7/2023 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığınca re'sen onaylandığının davalı idarece ileri sürüldüğü, dava konusu taşınmazın bulunduğu alana ilişkin olarak onaylandığı ileri sürülen yeni imar planlarının kesinleşip kesinleşmediği, kesinleşti ise dava konusu taşınmazlara ilişkin kullanım kararlarının ve yapılaşma şartlarının ne olduğu, yeni kullanım kararları ve yapılaşma şartlarının dava konusu tahsis duyurusu ve bu duyuru kapsamında tahsis şartnamesinde belirtilen taşınmaza ilişkin kullanım kararları ile yapılaşma şartlarıyla aynı olup olmadığı, varsa farklılıkların duyuru kapsamında gerçekleştirilmek istenilen turizm tesisi projesinin gerçekleştirilmesine imkan tanıyıp tanımadığı hususları araştırılmak suretiyle, oluşan yeni hukuki duruma göre, davada esas hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, ÇED sürecinin taşınmazda kullanım hakkı sağlayan tahsis işleminden bağımsız olarak değerlendirilemeyeceği, geçerli bir tahsis işlemi olmayan dolayısıyla kullanım hakkına sahip olunmayan bir taşınmaz üzerinde planlanan proje için ÇED süreci işletilerek ÇED Gerekli Değildir kararı verilemeyeceği, projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı taşınmaza ilişkin tahsis duyurusunun iptali istemiyle açılan davada Dairemizin yukarıda bahsedilen bozma kararı sonrasında Mahkemece verilecek karar göz önünde bulundurularak bakılmakta olan iş bu davada da yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyize konu Mahkeme kararının bozulması gerektiği oyuyla Dairemiz bozma kararına gerekçe yönünden katılmıyoruz.