DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/13544 E.  ,  2023/6310 K.
"İçtihat Metni"T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13544
Karar No : 2023/6310

DAVACILAR : 1- …
VEKİLİ : Av. …
2- … Mahallesi Muhtarlığı
3- … 4- …
…
20- …
VEKİLLERİ : Av. …

DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU : 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu, anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı ile 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin iptali istenilmektedir.

DAVACILARIN İDDİALARI : DSİ 25. Bölge Müdürlüğünce yapılması planlanan Reşitköy Barajı dahil 25 baraj ve 72 gölet için hazırlanan Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporunun hukuka aykırı olduğu, söz konusu raporun bilimsel gerçeklere aykırı biçimde hazırlandığı, söz konusu raporun mevcut ve olası tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmekten uzak olduğu, bu nedenle Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu, anılan raporun onaylanmasına ilişkin işlemin ve bu işlemin dayanağı niteliğindeki 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Bozma kararına uyulmak suretiyle, 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı hakkında davacılardan … Mahallesi Mutarlığı yönünden davanın incelenmeksizin reddine; 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği hakkında davacılardan Tahtacı Mahallesi Muhtarlığı yönünden ise davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, … Muhtarlığına ilişkin kısım yönünden davanın ehliyet nedeniyle reddi, 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararının diğer davacılar yönünden davanın incelenmeksizin reddine, 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği hakkında diğer davacılar yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 06/12/2022 tarih ve E:2022/5993, K:2023/10671 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/06/2023 tarih ve E:2023/572, K:2023/1291 sayılı kararı ile davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmın bozulması, diğer kısımlar yönünden ise onanması üzerine, bozma kararına uyularak davanın Tahtacı Mahallesi Muhtarlığına ilişkin kısmı kısmı incelenerek, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacılardan Tahtacı Mahallesi Muhtarlığının 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararının iptali istemleri yönünden;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendinde, dilekçelerin, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı yönünden inceleneceği belirtilmiş olup; davanın esastan incelenebilmesi için dava konusu işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olması gerekmektedir.
08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; çevrenin korunmasını sağlamak üzere sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, çevre üzerinde önemli etkiler yapması beklenen plan/programların hazırlanması ve onayı sürecine çevresel unsurların entegre edilmesi için uygulanan Stratejik Çevresel Değerlendirme sürecinde uyulacak idari ve teknik usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne; "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde, "SÇD Raporu: Yetkili kurum tarafından, kapsam belirleme raporu çerçevesinde Ek-4’teki bilgiler esas alınarak ve istişare toplantısında belirtilen görüşler ile halkın ve Bakanlığın görüşleri doğrultusunda hazırlanan raporu," hükmüne; "SÇD raporu hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde, "Yetkili kurum; bu Yönetmelik kapsamında yer alan bir planlama/programlama sürecinin başlatılmasına karar verildiği aşamadan itibaren, söz konusu planlama/programlama sürecinin başladığını Bakanlığa bildirmek, planlama/programlama süreci ile eşzamanlı olarak SÇD sürecini yürütmek, SÇD Raporunu hazırlamak/hazırlatmak ve plan/programın onayı için yasal prosedür başlatılmadan bu raporu Bakanlığa sunmakla yükümlüdür." hükmüne; "SÇD ve ÇED uygulamaları" başlıklı 7. maddesinde ise, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında yapılan hiçbir iş ve işlem, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde yer alan hüküm ve yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. (2) Bu Yönetmelik kapsamında SÇD Raporu hazırlanarak onaylanmış bir plan/programın kapsamına giren ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğine tabi projelere dair uygulanacak ÇED sürecinde SÇD Raporundaki hususlar dikkate alınır. (3) Bir plan/program için yürütülen SÇD’de, tekrardan kaçınılması ve elde edilmiş olan veriler ile tavsiyelerin sistematik bir şekilde kullanılabilmesi için daha önce yürütülmüş olan ilgili SÇD Raporlarındaki çalışmaların çıktıları dikkate alınır." hükmüne yer verilmiştir.
İdari işlemler, idarî makamların, kamu gücü kullanarak, idare işlevine ilişkin olarak tesis ettikleri, muhatapları yönünden çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran, muhataplarının hukukî durumlarında değişiklik yapan tek yanlı irade açıklamalarıdır. Buna göre, idari işlemlerin "idari makamlarca tesis edilmiş olma", "tek yanlı olma" ve "icrailik niteliğini taşıma" unsurlarını bünyesinde barındırması gerekmektedir. Bir işlemin iptal davasına konu edilebilir nitelikte kesin ve yürütülebilir bir işlem olup olmadığının, işlemin ismine veya idarenin isimlendirmesine bakılarak değil, işlemin içeriğine bakılarak belirlenmesi gerekmektedir.
Bir idari işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem sayılabilmesi; hukuk düzeninde varlık kazanabilmesi için gerekli idarî usulün son aşamasını da geçirmiş bulunmasına, bir başka idari makamın onayına ihtiyaç göstermeksizin hukuk düzeninde değişiklikler meydana getirebilmesine bağlı bulunmaktadır. İlgililerin hukuki durumları üzerinde etki yaparak, ilgililer için yeni hukuki durumlar doğuran, ilgililerin mevcut hukuki durumlarını değiştiren veya ortadan kaldıran işlemler, icrai nitelik taşıyan işlemlerdir. İdarenin belirli konularına ilişkin olarak açıklayıcı ve bilgilendirici mahiyetteki işlemleri ise muhataplarının hukuki durumları üzerinde etkide bulunmayan icrailik niteliği taşımayan işlemlerdir.
Uyuşmazlıkta; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca hazırlatılan "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile söz konusu raporun onaylanmasına ilişkin Bakanlık işleminin, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli işlemler niteliğinde bulunmadığı; kaldı ki söz konusu raporun hazırlanmasının Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde yer alan hüküm ve yükümlülükleri ortadan kaldırmayacağı, bu bağlamda anılan rapor kapsamında yapılması planlanan proje/projeler hakkında Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri uyarınca verilecek "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararlarının iptali istemiyle idari yargı yerlerinde dava açılabileceği hususları birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile söz konusu raporun onaylanmasına ilişkin Bakanlık işleminin, idari davaya konu olabilecek, icrai, kesin ve yürütülebilir işlemler niteliğinde olmadığı sonucuna varılmış olup; anılan işlemler yönünden davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.

Davacılardan Tahtacı Mahallesi Muhtarlığının 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin iptali istemlerine gelince;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ''Dava açma süresi'' başlıklı 7. maddesinde; ''1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, (...) tarihi izleyen günden başlar. (...) 4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.'' hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmünün değerlendirilmesinden; düzenleyici işlemlere karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen uygulama işleminin varlığı halinde, bu işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde uygulama işlemine veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler uyarınca, ilan tarihinden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak, ilgili hakkında uygulama işlemi tesis edilmiş olması; uygulama işleminin ise, birlikte dava konusu yapıldığı düzenleyici işlemin uygulaması niteliğinde bulunması ile kesin ve yürütülebilir nitelik taşıması halinde mümkündür.
Bu durumda; Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesi'ne yönelik hazırlatılan "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararının, idari davaya konu olabilecek, icrai, kesin ve yürütülebilir işlemler niteliğinde olmadığı, dolayısıyla 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin dördüncü fıkrası bağlamında herhangi bir uygulama işleminin bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde; 28/02/2022 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan işbu davanın 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'ne ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan; 21/09/2023 tarih ve 32316 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin "Görevsizlik, yetkisizlik, dava ön şartlarının yokluğu veya husumet nedeniyle davanın reddinde, davanın nakli ve açılmamış sayılmasında ücret" başlıklı 7. maddesi uyarınca, "Ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar; davanın nakli, davanın açılmamış sayılması yahut görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildikten sonra başka bir mahkemede yargılamaya devam edilmemesi durumunda bu Tarifede yazılı ücretin yarısına" hükmolunacağına yönelik getirilen düzenleme ile 6100 sayılı Kanun uyarınca davanın açılması ve karşılıklı dilekçelerin verilmesinden sonra gerçekleşen ön inceleme tutanağının imzalanmasına kadar geçen süreçten, idari yargılama usulünde dosyanın tekemmül etmesine kadar olan yargılama sürecinin anlaşılması gerektiği hususu birlikte değerlendirildiğinde; Danıştay Altıncı Dairesinin 06/12/2022 tarih ve E:2022/5993, K:2023/10671 sayılı kararının bozulması istemiyle davacılar tarafından yapılan temyiz istemi üzerine, davalı idare vekili Av. Cem Bahadır Şener tarafından verilen ve 13/03/2023 tarihinde Danıştay Genel Yazı İşleri Müdürlüğü kaydına giren temyize cevap dilekçesi ile dosyaya hukuki katkı sunulduğu ve görülmekte olan davada dosyanın tekemmül etmediği de anlaşıldığından, davalı idare lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 7. maddesi ve söz konusu Tarife'nin ekinde yer alan İkinci Kısım İkinci Bölüm'ün 20. maddesinin (a) bendi uyarınca "Danıştayda ilk derece duruşmasız olarak görülen davalar" için öngörülen 17.100,00-TL vekâlet ücretinin yarısı olan 8.550,00-TL'nin davacılardan Tahtacı Mahallesi Muhtarlığı tarafından davalı idareye verilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca Kuzey Ege Nehir Havzası Yönetim Planının Hazırlanması Projesine yönelik hazırlatılan "Stratejik Çevresel Değerlendirme Raporu" ile anılan raporun onaylanmasına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı hakkında davacılardan Tahtacı Mahallesi Mutarlığı yönünden DAVANIN İNCELENMEKSİZİN REDDİNE;
2. 08/04/2017 tarih ve 30032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği hakkında davacılardan … Mahallesi Muhtarlığı yönünden DAVANIN SÜRE AŞIMI NEDENİYLE REDDİNE,

3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … -TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
4. Davacılardan alınması gereken … -TL maktu karar harcından daha önce tahsil edilen … TL'nin mahsup edilerek, eksik kalan … -TL maktu karar harcının alınmasına,
5. Kullanılmayan … -TL yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde davacılara iadesine,
6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … -TL vekâlet ücretinin davacılardan … Mahallesi Muhtarlığından alınarak davalı idareye verilmesine,
7. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacılara iadesine,
8. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 16/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.