DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/12688 E.  ,  2023/6705 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12688
Karar No : 2023/6705

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... Derneği
2- ...
3- ...
4- ...
5- ...
6- ...
7- ...
8- ...
9- ...
10- ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Manisa ili, Turgutlu ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ... Metal Döküm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Kalay Kazanım ve Akü Kutup Başı Üretim Tesisi" projesiyle ilgili Manisa Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 17. maddesi uyarınca verilen ... tarihli, ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, dava konusu "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının askıda 30 takvim günü ilan edilmesinin gerektiği belirtildiğinden, ilanda süre belirtilmese dahi ilan tarihinden itibaren 30 günlük askı süresinin dolduğu günü izleyen günde işlemin ilgililer tarafından öğrenildiğinin kabul edilmesi gerektiği; uyuşmazlıkta Manisa Valiliği ve Turgutlu Kaymakamlığı ilan tahtasında dava konusu işlemin 01/08/2022 günü ilan edildiği, askı süresinin dolduğu 31/08/2022 tarihini izleyen günden itibaren 30 günlük dava açma süresi içinde dava açılması gerektiği; bu bağlamda, 13/07/2023 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının ilgili mevzuata uygun olarak ilan edilmediği, söz konusu kararın internet sitesinden 22/06/2023 tarihinde öğrenildiği, projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı Manisa ili, Turgutlu ilçesi, Çepnidere Mahallesi Muhtarlığında dava konusu işlemin usule uygun olarak ilanının yapılmadığı, bu bağlamda yöre halkı olan davacılardan her gün Bakanlık veya Valiliğin web sitesini kontrol etmelerinin beklenmesinin makul olmadığı, Anayasa Mahkemesinin ... tarihli, Başvuru No:... sayılı kararında, çevresel etki değerlendirmesi sonucunda verilen kararların, projeden etkilenecek yerlerde ayrı ayrı ilanının yapılması gerektiğine işaret edilerek, aksi durumun mahkemeye erişim hakkının ihlali anlamını taşıyacağının belirtildiği, bu nedenle davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Dava konusu "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının Manisa Valiliği, Turgutlu Kaymakamlığı ve Bakanlık internet ilan ekranında ilan edildiği, bu nedenle davacıların temyiz isteminin reddi ile davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmaktadır.

TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince Tetkik Hâkimi ...'nın açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Manisa ili, Turgutlu ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ... Metal Döküm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Kalay Kazanım ve Akü Kutup Başı Üretim Tesisi" projesiyle ilgili Manisa Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 17. maddesi uyarınca verilen ... tarihli, ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar "iptal davası" olarak tanımlanmıştır.
Anılan Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasında ise; dilekçelerin sırayla a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden inceleneceği belirtilmiş; 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3. fıkrasının (c), (d) ve (e) bendlerinde yazılı hallerde davanın reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.
Anayasa'nın "Yargı Yolu" başlıklı 125. maddesinde; "... idari işlemlere karşı açılacak davalarda süre yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmü yer almış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Sürelerle İlgili Genel Esaslar" başlıklı 8. maddesinde; "... süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar." aynı Kanunun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin ilk fıkrasında; "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." hükmüne yer verilmiş, ivedi yargılama usulü başlıklı 20/A maddesinin 2. fıkrasında ise, ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğu hüküm altına alınmıştır.
25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı" başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasında; Bakanlığın, proje hakkında "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını beş (5) iş günü içinde vereceği ve bu kararı; Valiliğe, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildireceği, proje için verilen "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararının, Valilik tarafından askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurulacağı hükmüne yer verilmiş, aynı Yönetmeliğin Tanımlar başlıklı 4. maddesinin (y) bendinde ise; askıda ilan, gerçekleştirilmesi planlanan projenin ÇED süreci hakkında, projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel halkın yaşadığı yer/yerlerde, valilik, kaymakamlık ve muhtarlık binasında veya köy odasında bulunan askı ilan yerlerinde yapılan yazılı duyuru olarak tanımlanmıştır.
29/07/2022 günlü, 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 29. maddesi ile 25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmış; anılan Yönetmelik'in "Geçiş süreci" başlıklı geçici 1. maddesinde ise, "Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce, ÇED başvuru dosyası/proje tanıtım dosyası il müdürlüğüne ya da Bakanlığa sunulmuş projelere, bu Yönetmeliğin lehte olan hükümleri ve/veya başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare Mahkemesi kararının davacılardan ... Derneğine ilişkin kısmı hakkında;
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dava konusu işlemin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından internet ortamında 31/07/2022 tarihinde süresiz olarak yayımlandığı, Valilik ve Kaymakamlık ilan panolarında ise 01/08/2022 tarihinde askıda ilanın yapıldığı; bu itibarla askıda ilanın muhtarlık binasında da yapılmasına yönelik düzenlemenin amacının, yöre halkının dava konusu işlemden haberdar olması olduğu hususu göz önüne alındığında, davacılardan merkezi İzmir'de bulunan ... Derneği yönünden davanın süresinde açılmadığı sonucuna varılmaktadır.
Temyize konu İdare Mahkemesi kararının davacılardan ... Derneğine ilişkin kısmı hakkında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
İdare Mahkemesi kararının diğer davacılara ilişkin kısmına gelince;
Yukarıda aktarılan hükümler uyarınca; idari davalarda dava açma süresinin başlangıç tarihi; idari işlemin tebliğ, yayın veya ilân tarihidir. Ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, davacının dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyi niyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği göz önünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur. İdari işlemin usulüne uygun tebliği ve bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilmesi; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkiler. Bu anlamda; bir idari işlemin iptali istemiyle açılan davada usul ve esas yönünden hukuki denetim yapılabilmesi; işlemin içeriğinin tebliğe veya duyuruya ilişkin olarak düzenlenen belgeden kuşkuya yer vermeyecek şekilde açıkça anlaşılabilmesi halinde mümkündür.
Dosyanın incelenmesinden; Manisa Valiliğinin dava konusu ... tarihli, ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının, dava konusu işlemin 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 17. maddesi uyarınca tesis edildiği; buna karşın dava konusu işlemin internet duyurusunun yapıldığı 31/07/2022 tarihi ile Valilik ve Kaymakanlık ilan panolarında askıda ilanın gerçekleştirildiği 01/08/2022 tarihi itibarıyla 29/07/2022 günlü, 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 29. maddesi uyarınca dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki 25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldığı görülmekte ise de; 29/07/2022 günlü, 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin "Geçiş süreci" başlıklı geçici 1. maddesi uyarınca, anılan Yönetmelik'in yürürlük tarihinden önce, ÇED başvuru dosyası/proje tanıtım dosyası il müdürlüğüne ya da Bakanlığa sunulmuş projelere başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanılacağına yönelik getirilen düzenleme dikkate alındığında, dava konusu işlemin ilanına ilişkin olarak işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerinin dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlıkta; ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı ara kararı ile dava konusu işlemin mahallinde ilan edilip edilmediğinin sorularak buna ilişkin bilgi ve belgelerin davalı idareden istenilmesi üzerine gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; Manisa Valiliğinin dava konusu ... tarihli, ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının, 31/07/2022 tarihinde internet sitesinde yayınlanmak ve 01/08/2022 tarihinde Manisa Valiliği ve Turgutlu Kaymakamlığı ilan panolarına asılmak suretiyle ilan edildiği; buna karşın, davalı idare tarafından dava konusu işlemin muhtarlık binasında duyurulduğuna yönelik herhangi bir bilgi ve belgenin sunulamadığı görülmektedir.
Bu durumda; uyuşmazlık konusu projenin gerçekleştirileceği Manisa ili, Turgutlu ilçesi, ... Mahallesinde ilan edildiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgenin sunulamadığı hususu dikkate alındığında, ... Derneği dışındaki davacıların karardan daha önce bilgi sahibi olduklarının ortaya konulamaması halinde, karardan sonradan muttali (haberdar) olunarak açılmış olan davanın dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre süresinde olduğunu kabul etmek gerektiğinden; anılan davacılar yönünden işin esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararının ... Derneği dışındaki davacılara ilişkin kısmında hukuki isabet görülmemiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde ise; bu Kanun'da hüküm bulunmayan haller arasında sayılan davanın ihbarı konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş, anılan maddeye 3622 sayılı Kanun'un 11. maddesi ile eklenen ve 4001 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile değiştirilen cümle ile davanın ihbarının Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılacağı hususu düzenlenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 61. maddesinde, "Taraflardan biri davayı kaybettiği takdirde, üçüncü kişiye veya üçüncü kişinin kendisine rücu edeceğini düşünüyorsa, tahkikat sonuçlanıncaya kadar davayı üçüncü kişiye ihbar edebilir. Dava kendisine ihbar edilen kişinin de aynı şartlarda bir başkasına ihbarda bulunması mümkündür ve bu şekilde ihbar tevali ettirilebilir." hükmü, 63. maddesinde ise; ''Dava kendisine ihbar edilen kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı olan taraf yanında davaya katılabilir.'' hükmü düzenlenmiştir.
Dolayısıyla, dava konusu projeyi gerçekleştirmesi planlanan ... Metal Döküm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin menfaatinin, dava konusu işlemin iptali istemi ile açılan işbu dava sonucunda verilecek karardan etkilenebileceğinden; davalı yanında müdahil olabilme hakkını kullanabilmesi için, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca anılan şirkete davanın ihbar edilmesi gerektiği açıktır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; davacılardan ... Derneğine ilişkin kısmının oybirliğiyle ONANMASINA,
3. Mahkeme kararının; davacılardan ..., ... ve ...'a ilişkin kısmının oybirliğiyle, diğer davacılara ilişkin kısmının ise oyçokluğuyla BOZULMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 30/11/2023 tarihinde karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Dava; Manisa ili, Turgutlu ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ... Metal Döküm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Kalay Kazanım ve Akü Kutup Başı Üretim Tesisi" projesiyle ilgili Manisa Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 17. maddesi uyarınca verilen ...tarihli, ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılmıştır.
UYAP kayıtlarının incelenmesinden; gerçek kişi davacılardan yalnızca ..., ... ve ... 'ın projenin gerçekleştirileceği Manisa ili, Turgutlu ilçesi, ... Mahallesinde ikamet ettiği ve/veya maliki bulunduğu taşınmazlarının olduğu, diğer davacıların ... Mahallesinde ikamet etmediği ya da maliki oldukları herhangi bir taşınmazının bulunmadığı; bu bağlamda, dava konusu işlemin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından internet ortamında 31/07/2022 tarihinde süresiz olarak yayımlandığı, Valilik ve Kaymakamlık ilan panolarında ise 01/08/2022 tarihinde askıda ilanın yapıldığı; bu itibarla askıda ilanın muhtarlık binasında da yapılmasına yönelik düzenlemenin amacının, proje etki alanında ikamet eden veya taşınmaz maliki bulunan yöre halkının dava konusu işlemden haberdar olmasını sağlamak olduğu hususu göz önüne alındığında, gerçek kişi davacılardan ..., ... ve ...'ın haricinde kalanlar yönünden davanın süresinde açılmadığı sonucuna varıldığından, davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararının kısmen bozulmasına yönelik Dairemiz kararının gerçek kişi davacılardan ..., ... ve ... dışındakilere ilişkin kısmına katılmıyoruz.