DANIŞTAY 4. DAIRE

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/11984 E.  ,  2023/5772 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/11984
Karar No : 2023/5772

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) … Valiliği (E-Tebligat)
VEKİLİ : Av. …
2- MÜDAHİL (DAVALI YANINDA)
… Sanayi Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- … 6- …
2- … Varlıklarını 7- …
Koruma ve Yaşatma Derneği 8- …
3- … 9- …
4- … 10- …
5- …
VEKİLLERİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Milas İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde, ... Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Dip Tarama" projesi ile ilgili olarak, Muğla Valiliği tarafından verilen … tarihli, … sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir'' kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararına konu dip tarama projesinin, Muğla ili, Milas ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii’nde dava dışı ... Turizm ve Tarım Sanayi A.Ş. tarafından yapılması planlanan "yat limanı ve çekek yeri" projesine ilişkin olduğu, söz konusu proje kapsamında yat yanaşma kapasitesine uygun draft derinliğini sağlamak amacıyla dip tarama projesi yapılmasına karar verildiği, dolayısıyla işbu davaya konu Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararına esas projenin esasen bahse konu "yat limanı ve çekek yeri" projesine dayalı bulunduğu, anılan projeye dair … tarih ve … sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararının iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… sayılı kararıyla; dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, bakılan davada iptali talep edilen Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu dip tarama projesine dayanak "yat limanı ve çekek yeri" projesine dair Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararında hukuka uyarlık bulunmadığı Mahkeme kararı ile saptandığından, söz konusu karara dayalı olarak tesis edildiği açık bulunan uyuşmazlık konusu Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1-Davalı idare tarafından; dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
2-Müdahil (davalı yanında) tarafından; dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, proje alanına ilişkin imar planları hakkındaki davaların derdest olduğu, denizel alandaki akıntı-sirkülasyon-sediment taşınımı hakkındaki itirazların hatalı olduğu, Güllük Deltası Sulak Alanı ile ilgili olarak Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlandığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün Ekosistem Değerlendirme Raporu ile ilgili 06/12/2017 tarih ve 261286 sayılı görüş yazısında Güllük Deltası Sulak Alanı Taslak Tampon Bölgesinde yapılması planlanan projenin deltadaki su sirkülasyonunu engellemeyecek şekilde raporda belirtilen tedbirlere dikkat edilerek yapılması ve raporda belirtilen tüm telafi edici ve önleyici tedbirlere uyulması kaydıyla projenin gerçekleştirilmesinde sakınca bulunmadığının belirtildiği, proje kapsamında yapılması planlanan dalgakıranın taş dolgu şeklinde değil yüzer sistem şeklinde kurulacağı, rıhtımların ise kıyı yapısını bozmadan kazıklı sistem veya yüzer sistem olarak yapılacağı, Ekosistem Değerlendirme Raporunda bahse konu faaliyetin ve özellikle çekek yeri olarak belirlenen bölgede yapılacak inşaat ve işletme aşamalarında Güllük Deltası Sulak Alanı ekosistemine ve deltanın denize bağlantısında su sirkülasyonuna olabilecek muhtemel hidrojeolojik etkilerinin ele alınması amacıyla Hidrojeolojik değerlendirmelerin yapıldığı, projenin gerçekleştirilmesinde kamu yararı bulunduğu, kuşlar ve flamingoların bulunduğu ileri sürülen alanın proje alanında kalmadığı, projenin havalimanına yakın konumda bulunuyor olması nedeni ile özellikle bölgedeki kuşlar ile ilgili hem ekosistemin korunması hem de havalimanı dolayısıyla mevcut olan uçuş trafiğinin zarar görmemesi için oldukça ayrıntılı incelemeler yapılmış olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlığın çözümü amacıyla mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra ... Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketinin dava konusu işlemin iptali istemiyle açılan davanın sonucuyla yakından ilgili olması nedeniyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin yollamada bulunduğu Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili maddeleri uyarınca davalı idare yanında davaya katılma istemi kabul edilerek ve dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Muğla İli, Milas İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde, ... Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan"Dip Tarama" projesi ile ilgili olarak, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, … tarihli, … sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir'' kararı verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:

2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; "Çevresel Etki Değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; Proje Tanıtım Dosyası: Gerçekleşmesi plânlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı ifade eder.'' hükmüne, 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projeler hakkında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır.
Aynı Yönetmelik'in 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdiklere taahhütlere uymakla yükümlüdürler... (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez...' kuralına yer verilmiş olup; 7. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılmış, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler ile Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu; 15. maddesinde, bu Yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-2 listesinde belirtilen projelerin seçme, eleme kriterlerine tabi olduğu, hükme bağlanmış, 17. maddesinde ise; "Bakanlık, Proje Tanıtım Dosyalarını ek-4’te yer alan kriterler çerçevesinde inceler ve değerlendirir. Bakanlık, bu aşamada gerekli görülmesi halinde Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan proje ile ilgili geniş kapsamlı bilgi vermesini, araç gereç sağlamasını, yeterliği kabul edilebilir kuruluşlarca analiz, deney ve ölçümler yapmasını veya yaptırmasını isteyebilir... (2) Bakanlık on beş (15) iş günü içinde inceleme ve değerlendirmelerini tamamlar. Proje hakkında "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını beş (5) iş günü içinde verir, kararı Valiliğe, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirir. Valilik, bu kararı askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurur." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; Muğla İli, Milas İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkiinde gerçekleştirilmesi planlanan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından … tarihli, … sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararı verilen "Yakamoz Yat Limanı ve Çekek Yeri" projesi kapsamında hizmet sunulması öngörülen yatların yanaşma kapasitesine uygun draft derinliğinin sağlanabilmesi amacıyla -3 metre kotuna kadar, 24.469,781 m2 alanda 100.000 m3 miktarında dip tarama faaliyetin gerçekleştirilmesin planlandığı, planlanan faaliyete ilişkin olarak hazırlanan proje tanıtım dosyasın idareye sunulduğu, davalı idarece yapılan değerlendirme sonucunda Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 17. maddesi uyarınca … tarihli, … sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir'' kararının verilmesi üzerine anılan kararın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince, bakılan davada iptali talep edilen Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararının ilişkin olduğu dip tarama projesine dayanak "yat limanı ve çekek yeri" projesine dair Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararında hukuka uyarlık bulunmadığının ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulması isteminin kabulü yolundaki kararı ile saptandığından, söz konusu karara dayalı olarak tesis edildiği açık bulunan uyuşmazlık konusu Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararında da hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, gerçekleştirilmesi planlanan dip tarama projesinin ilişkin olduğu ve bakılan işbu davada Mahkeme kararının gerekçesinde belirtilen "Yakamoz Yat Limanı ve Çekek Yeri" projesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen … tarihli, … sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının iptali istemiyle açılan davalarda, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… ve … tarih ve E:…, K:… sayılı kararlarının Dairemizin 26/10/2023 tarih ve E:2023/11994, K:2023/5773 ve 26/10/2023 tarih ve E:2023/12010, K:2023/5774 sayılı kararlarıyla; Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporlarının hükme esas alınabilecek nitelik ve yeterlilikte olmadığı sonucuna varıldığından oluşturulacak yeni bir bilirkişi heyetiyle mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle düzenlenecek rapor dikkate alınarak, işin esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulduğu görülmektedir.
Diğer taraftan, işbu davanın konusu da olan Muğla İli, Milas İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde, ... Turizm ve Tarım Sanayi Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Dip Tarama" projesi ile ilgili olarak, Muğla Valiliği tarafından verilen … tarihli, … sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir'' kararının iptali istemiyle başka davacılar tarafından açılan davada, Mahkemece dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesi neticesinde dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının Dairemizin 26/10/2023 tarih ve E:2023/12865, K:2023/5775 sayılı kararıyla; Dairemizin E:2023/11994 ve E:2023/12010 sayılı dosyalarına konu davalarda belirlenecek aynı bilirkişi heyetiyle proje alanında keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, yukarıda anılan dosyalarda yapılacak yargılama neticesinde yeniden verilecek kararlar da göz önünde bulundurulmak suretiyle, oluşan yeni hukuki duruma göre, bakılmakta olan davada işin esasına girilerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 26/10/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu mahkeme kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyoruz.