DANIŞTAY 3. DAIRE

Danıştay 3. Daire Başkanlığı         2023/3648 E.  ,  2023/5007 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/3648
Karar No : 2023/5007

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Havalandırma Sistemleri Tesisat ve İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Vergi Dairesi Müdürlüğü/…
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : ... Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına yöneltilen istinaf başvurusuna ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir...
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı adına, yasal süresinden sonra ihtirazi kayıtla verilen düzeltme beyannameleri üzerine 2016 yılının Nisan ila Ekim ve Aralık dönemleri için tahakkuk eden katma değer vergisi, hesaplanan gecikme faizi, kesilen vergi ziyaı cezasının kaldırılması ve aynı yılın Kasım döneminden devreden katma değer vergisinin azaltılmasına yol açacak şekilde yapılan tahakkuk işleminin iptali istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Mahkemelerince verilen ara kararıyla, davacı adına uyuşmazlık konusu dönem için tahakkuk ettirilen katma değer vergisi ve gecikme faizlerinin tahakkuk nedenleri sorularak, buna ilişkin vergi inceleme raporu ve ekleri ile diğer bilgi ve belgelerin yer aldığı işlem dosyasının onaylı bir örneğinin istenilmesi üzerine davalı idarece, davacı şirket hakkında 2016 dönemi incelemeye başlama tutanağı tanzim edildiği ancak henüz inceleme raporunun bulunmadığının belirtildiği ve davacı şirket hakkında olumsuz tespit içeren herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmediği, bu durumda, davacının kullandığı faturaların gerçek olup olmadığına yönelik olarak bir vergi incelemesi yapılmaksızın davalı idarenin baskısı altında verilen düzeltme beyannameleri üzerine uyuşmazlık konusu dönemler için yapılan tahakkukta, hesaplanan gecikme faizinde ve kesilen vergi ziyaı cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle tahakkuk eden katma değer vergisi, hesaplanan gecikme faizi, kesilen vergi ziyaı cezası kaldırılmış ve tahakkuk işlemi iptal edilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Beyanname verme süresi geçirildikten sonra faturaları kayıtlara intikal ettirilen firma faturaları kayıtlardan çıkarılarak verilen beyanname sonrasında doğan uyuşmazlık konusu olayda, davacı tarafından vergi idaresince tebliğ edilen herhangi bir yazı olmaksızın ve dolayısıyla iradi olarak verilen ilgili dönemlere ait katma değer vergisi düzeltme beyannamelerine konulan ihtirazi kaydın, süresinden sonra verilen beyanname üzerine tahakkuk eden vergiye dava açılmasına olanak sağlayan bir çekince olarak kabulüne olanak bulunmadığından ayrıca yasal süresinden sonra verilen katma değer vergisi beyannameleri nedeniyle süresinde tahakkuk ettirilemeyen vergi nedeniyle vergi ziyaı cezası kesilmesinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 341. maddesi gereği olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusu kabul edilerek Vergi Mahkemesi kararı kaldırıldıktan sonra dava reddedilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 31/10/2018 tarihli defter ve belge isteme yazısının tebliği üzerine defter ve belgeler sunulmadan vergi inceleme elemanıyla iletişime geçildiği, ihtirazi kayıtla verilen düzeltme beyannamelerine konu mükelleflerden 2016 yılında yapılan alışlarla ilgili inceleme yapılacağının beyan edildiği, söz konusu defter ve belge isteme yazısı tebliğ edilmeden önce 02/11/2018 tarihinde gıyaben düzenlenen incelemeye başlama tutanaklarının şirket adresine gönderildiği, davalı idare ile yapılan görüşmede 2016 yılında alımda bulundukları bir kısım mükellefler hakkında olumsuz tespit bulunduğu, bu alımlara ait düzeltme beyannamesi verilmesi halinde özel esaslara alınmayacaklarının bildirildiği, ticari hayatta sorun yaşamamak adına ihtirazi kayıtla düzeltme beyannamesi vermek zorunda kaldıkları, zorlayıcı yazı olup olmadığına bakılmaksızın sonuç itibariyle ihtirazi kayıtla düzeltme beyannamesi üzerine tahakkuk eden vergi ve kesilen cezalara karşı açılan davanın esasının incelenmeden davanın reddinin mülkiyet hakkının ihlali anlamına geleceğinden alt firmalara ait vergi tekniği raporlarının getirtilerek incelenmesi gerektiği ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Üçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, faturalarını kayıtlarına aldığı bazı mükelleflerin sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleyenler listesinde olduğu, bu mükelleflerden alınarak kayıtlara intikal ettirilen faturaların kayıtlardan çıkarılarak düzeltme beyannamesi verilmesi gerektiğinin davalı idarece şifahen bildirildiği iddia edilerek 2016 yılının Nisan ila Ekim ve Aralık dönemleri için tahakkuk eden katma değer vergisi, hesaplanan gecikme faizi, kesilen vergi ziyaı cezası ve aynı yılın Kasım döneminden devreden katma değer vergisinin azaltılmasına yol açacak şekilde yapılan tahakkuk işlemine karşı dava açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun idari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı başlıklı 2. maddesinde, idari dava türleri sayılarak maddenin (a) bendinde iptal davası idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan dava olarak tanımlanmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mükelleflerce, ihtirazi kayıtla verilen düzeltme beyannameleri esas alınarak yapılan tahakkuk, hesaplanan gecikme faizi ve kesilen vergi ziyaı cezalarına karşı açılan davaların esası incelenmeden reddedilmeleri nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği ileri sürülerek yapılan başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesinin 27/02/2019 tarih ve Başvuru No:2015/15100 sayılı kararıyla; başvurucuların mülkiyet haklarına müdahale teşkil eden vergilendirme işlemlerinin yargı yoluyla denetlenebilmesi imkânına sahip olamadıkları dolayısıyla, derece mahkemelerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanun'un 378. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen hukuk kuralını, düzeltme beyannamesine ihtirazi kayıt konulmasının dava açma hakkı vermeyeceği şeklinde yorumlamasının -sürecin bütününe bakıldığında- başvurucuların, müdahalenin hukuka aykırı olduğuna yönelik olarak iddia ve itirazlarını etkin bir biçimde sunamaması sonucuna yol açtığı, buna göre somut olayda mülkiyet hakkının öngördüğü usul güvencelerinin sağlanamamasından dolayı müdahalenin başvuruculara şahsi olarak aşırı bir külfet yüklediği, mülkiyet hakkının korunması ile müdahalenin kamu yararı amacı arasında olması gereken adil dengenin başvurucular aleyhine bozulduğu sonucuna ulaşıldığı, başvurucuların mülkiyet haklarına yapılan müdahale ölçüsüz olduğu gerekçesiyle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine, kararın bir örneğinin ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere vergi mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, davalı idarece, düzeltme beyannamesi verilmesi hususunda davacıya herhangi bir zorlama yazısı tebliğ edilmemiş ise de davacının kayıtlarına almış olduğu faturaların düzenleyicileri hakkında ortaya çıkan olumsuz saptamalar nedeniyle adına yapılacak bir vergi incelemesi neticesinde vergi, ceza ve gecikme faiziyle karşılaşabilme ihtimali bulunduğu gibi bu durumun katma değer vergisi iade işlemleri yönünden bir takım sıkıntılar yaratabileceği dolayısıyla ticari yaşamını olumsuz yönde etkileyebileceği dikkate alındığında, yasal süresinden sonra verdiği düzeltme beyanına koyduğu ihtirazi kaydın tahakkuk eden vergi ve hesaplanan gecikme faizine karşı dava açma hakkı verdiğinin kabulü gerekmektedir. Zira, yukarıda yer verilen Anayasa Mahkemesi kararında da belirtildiği üzere, mülkiyet hakkının korunması ile müdahalenin kamu yararı amacı arasında olması gereken adil dengenin davacı aleyhine bozulduğu değerlendirilmiştir.
Öte yandan, yukarıda "Mevzuat" bölümünde yer verilen tanıma göre açılan bir iptal davasında iptali istenilen işlemin; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları açısından ayrı ayrı hukuka uygun olup olmadıklarının denetlenmesi gerekmekte olup bu unsurlardan birisinde hukuka aykırılık bulunursa işlem iptal edilmelidir.
Hukuka uygunluk denetiminin yapılması gereken sebep unsuru idari yargıda; idareyi işlemi yapmaya iten saik olarak tanımlanmıştır. İdare tesis ettiği işlemi, gerçek ve hukuka uygun sebeplere dayandırmak zorundadır. Sebebin gerçek olması, varlığının usulüne uygun olarak yapılan tespitlerle ortaya konulmuş olması; hukuka uygun olması ise idarenin işlemi dayandırdığı sebebin, kanunda tesisi için dayanabileceği öngörülen sebeplerden olması anlamına gelmektedir.

Dava konusu uyuşmazlıkta sebep unsuru, davacının fatura almış olduğu mükellefler hakkında olumsuz tespit bulunması ve söz konusu faturaları kayıtlarından çıkararak düzeltme beyannamesi vermemesi halinde özel esaslara tabi mükellefler listesine alınacağının tarafına sözlü olarak bildirilmesi, dolayısıyla hakkında olumsuz tespit/rapor bulunduğu belirtilen mükelleflerden yapılan alımların gerçek kabul edilmemesidir.
Bu durumda, davacı tarafından verilen düzeltme beyannamelerine konulan ihtirazi kaydın kabul edilmeyerek 2016 yılının Nisan ila Ekim ve Aralık dönemleri için tahakkuk eden katma değer vergisi, hesaplanan gecikme faizi, kesilen vergi ziyaı cezası ve aynı yılın Kasım döneminden devreden katma değer vergisinin azaltılmasına yol açacak şekilde yapılan tahakkuk işleminin sebep unsuru hakkında yargısal denetim yapılması gerekirken bu husus göz ardı edilmek suretiyle verilen kararda hukuka uygunluk görülmemiştir
.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2.Temyize konu Vergi Dava Dairesi kararının BOZULMASINA, 29/11/2023 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X)-KARŞI OY :

Temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar Vergi Dava Dairesi kararının dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçe karşısında, kararın bozulmasını sağlayacak durumda bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile kararın onanması gerektiği görüşüyle Karara katılmıyoruz.