DANIŞTAY 2. DAIRE

Danıştay 2. Daire Başkanlığı         2021/16396 E.  ,  2025/311 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/16396
Karar No : 2025/311

DAVACI : ... Sendikası
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

DAVANIN KONUSU : 26/07/2014 günlü, 29072 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin, 16/06/2016 günlü, 29744 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesiyle değişik 44. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Müdür yardımcısı ve öğretmen sayısı yeterli olmayan okullarda müdür yardımcısı ve öğretmenlere haftada birden fazla nöbet görevi verilir. ..." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu düzenleme ile, öğretmenlere haftada birden fazla nöbet görevinin verilebileceğinin öngörüldüğü, bu durumun mağduriyetlere sebep olacağı ve toplu sözleşmede öğretmenler lehine getirilen kazanımların bertaraf edilmesi anlamına geleceği;
23/08/2015 tarih ve 29454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara Ilişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin, İkinci Bölümünde yer alan "Örgün eğitim kurumlarında ek ders ücreti" başlıklı 22. maddesindeki hükme göre, öğretmenlere haftada bir gün nöbet tutma karşılığı olarak nöbet ücretinin ödeneceği, birden fazla nöbet görevinin idarece ücretlendirilmeyeceğinin açık olduğu, söz konusu uygulamanın "zorla çalıştırma yasağına" aykırılık teşkil ettiği;
Diğer yandan, Yönetmelikte yer alan "birden fazla" şeklindeki hükmün belirsiz ve muğlak olduğu, öğretmenler ve idareciler arasında ve farklı uygulamalar nedeniyle de öğretmenler arasında çalışma barışını bozabilecek sorunların yaşanabileceği; dava konusu düzenlemenin, Anayasa'ya, Uluslararası Sözleşmelere ve Toplu Sözleşme hükümlerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Nöbet görevinin, öğretmenin mesai saatleri içinde yürüttüğü asli görevlerinden ve eğitimin ayrılmaz bir parçası olduğu;
Nöbet görevinin, okullarda Cumhuriyetin kurulduğu tarihten, 3. Dönem Toplu Sözleşme imzalanma sürecine kadar öğretmenlere her hangi bir ücret ödenmeden yerine getirilen önemli bir eğitim görevi olduğu, söz konusu toplu sözleşmede alınan karar gereğince nöbet görevinin ücretli hale getirildiği, bu sebeple nöbet görevinin "zorla çalıştırma yasağına" aykırı olduğundan bahsedilemeyeceği;
Öğretmenlerin okullarda büyük çoğunlukla haftada bir gün nöbet tuttukları, ancak öğretmen sayısı az olan (2-3 öğretmenli) okullarda bu güne kadar haftada birden fazla nöbet görevi verildiği, bu durumdaki okullarda öğretmenlere birden fazla nöbet görevi verilmemesi halinde nöbet hizmeti aksayacağından, birden fazla nöbet görevi verilmesinin bir zorunluluk olduğu, bu doğrultuda Yönetmelikte dava konusu değişikliğin yapıldığı;
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin 2. Bölümünde yer alan "Örgün eğitim kurumlarında ek ders ücreti" başlıklı 22. maddesinde, hafta içinde verilecek nöbet görevi sayısıyla ilgili herhangi bir sınırlama getirilmediği, bu itibarla, dava konusu olan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Yasal dayanaktan yoksun bulunan davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : 26/07/2014 günlü, 29072 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan; Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin, 16/06/2016 günlü, 29744 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan; Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesiyle değişik 44. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Müdür yardımcısı ve öğretmen sayısı yeterli olmayan okullarda müdür yardımcısı ve öğretmenlere haftada birden fazla nöbet görevi verilir. ..." ibaresinin iptali istenilmektedir.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda, örgün eğitim kurumlarından olan okul öncesi eğitimi ve ilkokul eğitimi kurumlarının amaç ve görevleri belirtilmiş olup, bu amaç ve görevlerin yerine getirilebilmesi için örgün eğitim kurumlarında verilen eğitim ve öğretim hizmetlerinin etkin, verimli, sağlıklı ve güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla Milli Eğitim Bakanlığınca bir takım önlemlerin alınması ve kuralların konulması tabiidir.
Okul öncesi ve ilköğretim kurumu öğretmenleri, kendilerine verilen sınıf veya şubelerde eğitim ve öğretim faaliyetlerini, eğitim ve öğretim programında belirtilen esaslara göre planlamak ve uygulamak, ders dışında okuldaki eğitim ve öğretim işlerine etkin bir biçimde katılmak ve bu konularda mevzuatta belirtilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdürler.
Öğretim hizmetlerinin daha huzurlu bir ortamda yürütülmesi; okul düzeninin korunması; öğrencilerin denetimi ve gözetiminin sağlanması ve öğretmen öğrenci ilişkilerinin geliştirilmesi amacıyla teneffüslerde koridorda, bahçede kantinde, vb. yapılan nöbet görevinin de eğitim ve öğretim hizmetinin bir parçası olduğu açıktır.
Dava dilekçesinde 3. Dönem Toplu Sözleşmede yer alan haftalık ek ders ücretine ilişkin düzenlemeden ve zorla çalıştırılma yasağından bahsedilerek söz konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de, 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin İkinci Bölüm Eğitim Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme kısmının "Örgün eğitim kurumlarında ek ders ücreti" başlıklı 22. maddesinde, nöbet görev sayısı konusunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmeden sadece haftalık verilecek ek ders ücretinin belirtilmesi, nöbet görevinin, ilk ders başlamadan 30 dakika önce başlayıp son ders bitiminden 30 dakika sonra sona ermesi, kaldı ki bu sürenin okulun özelliğine göre öğretmenler kurulu kararıyla 15 dakikadan az olmamak kaydıyla kısaltılabilecek olması, başka bir deyimle nöbet süresinin tamamına yakın kısmının mesai saatleri içinde kalması, diğer taraftan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Çalışma saatleri" başlıklı 99. ve "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 178. madde hükümlerindeki düzenlemeler dikkate alındığında dava dilekçesinde ileri sürülen iddialara itibar edilmemiştir.
Bu durumda, eğitim öğretim faaliyetinin bir parçası olan nöbet görevinin öğretmenlerin asli görevleri arasında olduğu da göz önünde bulundurulduğunda davaya konu Yönetmelik maddesinde, sadece müdür yardımcısı ve öğretmen sayısı yeterli olmayan okullarda eğitim ve öğretim sürecinin aksamadan sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla yapıldığı anlaşılan düzenlemenin, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu sonucuna ulaşıldığından anılan Yönetmelik maddesinin iptali istenilen kısmında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Onikinci Dairesinin 16/03/2021 günlü, E:2018/4500, K:2021/1343 sayılı gönderme kararıyla Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, işin gereği düşünüldü:

MADDİ OLAY :
26/07/2014 günlü, 29072 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin -16/06/2016 günlü Yönetmeliğin 6. maddesiyle- değişik 44. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Müdür yardımcısı ve öğretmen sayısı yeterli olmayan okullarda müdür yardımcısı ve öğretmenlere haftada birden fazla nöbet görevi verilir. ..." ibaresinin iptali istenilmektedir.
Diğer taraftan, dava konusu Yönetmeliğin 44. maddesinin 3. fıkrası, 10/07/2019 günlü, 30827 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin 21. maddesiyle değiştirilmiş olup, değişik halinde, dava konusu olan birinci cümlenin aynen korunmuş olduğu görülmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasanın, davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle 124. maddesinde; "Başbakanlık, bakanlık ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartı ile, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü yer almıştır.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde; Kanunun, Türk milli eğitiminin düzenlenmesinde esas olan amaç ve ilkeler, eğitim sisteminin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul bina ve tesisleri, eğitim araç ve gereçleri ve Devletin eğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluğu ile ilgili temel hükümleri bir sistem bütünlüğü içinde kapsayacağı; 56. maddesinde ise, eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığı'nın sorumlu olduğu düzenlemelerine yer verilmiştir.
652 sayılı (dava açma tarihindeki şekliyle) Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesinde; Millî Eğitim Bakanlığının görevleri arasında, okul öncesi, ilk ve orta öğretim çağındaki öğrencileri bedenî, zihnî, ahlakî, manevî, sosyal ve kültürel nitelikler yönünden geliştiren ve insan haklarına dayalı toplum yapısının ve küresel düzeyde rekabet gücüne sahip ekonomik sistemin gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatarak geleceğe hazırlayan eğitim ve öğretim programlarını tasarlamak, uygulamak, güncellemek; öğretmen ve öğrencilerin eğitim ve öğretim hizmetlerini bu çerçevede yürütmek ve denetlemek ilgili görevleri yer almıştır.
26/07/2014 günlü, 29072 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin, davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle, “Müdür yardımcısı ve öğretmenlerin nöbet görevi" başlıklı 44. maddesinde; "(1) Müdür yardımcıları, okulda kendilerine verilen nöbet görevini yerine getirir, nöbetçi öğretmen ve öğrencileri izler, nöbet raporlarını inceler, varsa sorunları müdür başyardımcısına veya müdüre bildirir. ... (3) Müdür yardımcısı ve öğretmen sayısı yeterli olmayan okullarda müdür yardımcısı ve öğretmenlere haftada birden fazla nöbet görevi verilir. Öğretmen sayısı iki ve daha az olan uygulama sınıflarında bölüm şefi de nöbet tutar. (4) İlköğretim kurumlarında; okulun bina ve tesisleri ile öğrenci mevcudu, yatılı, gündüzlü, normal veya ikili eğitim yapma gibi durumları göz önünde bulundurularak okul müdürlüğünce düzenlenen nöbet çizelgesine göre öğretmenler, normal eğitim yapan okullarda gün süresince, ikili öğretim yapan okullarda ise kendi devresinde nöbet tutarlar. ... (6) Okuldaki öğretmen sayısının yeterli olması durumunda, bayanlarda 20, erkeklerde 25 hizmet yılını dolduran öğretmenlere nöbet görevi verilmez. Ancak ihtiyaç duyulması hâlinde bu öğretmenlere de nöbet görevi verilebilir. ... (8) Nöbet görevi, ilk ders başlamadan 30 dakika önce başlar, son ders bitiminden 30 dakika sonra sona erer. Ancak bu süre, okulun özelliğine göre öğretmenler kurulu kararıyla 15 dakikadan az olmamak kaydıyla kısaltılabilir. (9) Nöbet görevine özürsüz olarak gelmeyen öğretmen hakkında, derse özürsüz olarak gelmeyen öğretmen gibi işlem yapılır. ..." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Eğitim ve öğretim hizmetlerinin etkin, verimli, sağlıklı ve güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla idareler tarafından bir takım önlemlerin alınması ve kuralların konulması gerektiği tabiidir.
Bu bağlamda, okullarda eğitim-öğretimin öğrenciler için gerek fiziki; gerekse duygusal gelişimine uygun olarak yürütülmesinde okul yöneticilerine ve öğretmenlere ciddi görevler düşmektedir. Bilhassa okul giriş ve çıkış saatlerinde, teneffüslerde ve öğle tatillerinde olabilecek olumsuzlukların önlenmesi nöbet hizmetlerinin amacına uygun olarak yürütülmesi ile mümkündür.
Nöbet görevi, eğitim ve öğretim hizmetinin bir parçası olduğu gibi, eğitim ve öğretim hizmetlerinin daha huzurlu bir ortamda yürütülmesi; okul düzeninin korunması; öğrencilerin denetimi ve gözetiminin sağlanması ve öğretmen-öğrenci ilişkilerinin geliştirilmesi amacıyla nöbet görevinin öğretmenler tarafından yerine getirilmesi kamu yararı ve hizmetin gereğidir. Diğer bir ifadeyle, okullarda sadece eğitim, sınıf içinde yapılmayıp tenefüslerde, koridorda, bahçede vb. yerlerde yapılan nöbet görevi de eğitim faaliyetinin ve öğretmenlik mesleğinin gereği ve sonucudur.
Bu kapsamda bakıldığında; öğretmenlerin ders yükü, ders saati, öğretmen kadrosu, öğretmenlerin özel durumları ve hizmet süreleri gibi bir takım kıstaslar göz önünde bulundurularak verilen nöbet görevi eğitim faaliyetinin bir gereği olup, öğretmenlerin asli görevleri arasında mesai ve ders saatleri içerisinde yapılan bir görev olması nedeniyle fazla çalışma kapsamında değerlendirilmesi de mümkün olamayacağından, mevzuat çerçevesinde ve normlar hiyerarşisine uygun olarak düzenlendiği anlaşılan dava konusu Yönetmelik hükmünde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Nitekim, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 14/10/2020 günlü, E:2020/977, K:2020/1816 sayılı kararı da bu yöndedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Yasal dayanaktan yoksun bulunan DAVANIN REDDİNE;
2. Aşağıda dökümü yapılan ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, posta ücretinden artan ...-TL'nin kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine;
3. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 11/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.