DANIŞTAY 13. DAIRE

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2023/1577 E.  ,  2023/3770 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/1577
Karar No:2023/3770

TEMYİZ EDENLER (DAVALILAR) : 1. ... Bakanlığı
VEKİLİ : ...
2. ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
3. ... Başkanlığı (... )
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1. ...
VEKİLİ : Av. ...
1. ...
2. ... Derneği
3. ...
4. ...
5. ...
6. ...
7. ...

MÜDAHİL (DAVACILAR YANINDA) : ... Barosu

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: TOKİ tarafından 20/09/2022 tarihinde gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı “Edirne İli Merkez İlçesi Bülbüladası, Karaağaç-2 ve Karaağaç-3 Mahalleri (Meriç Nehri) Millet Bahçesi ile Millet Bahçesine Ait Sosyal Donatılar İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi" ihalesine ilişkin 15/08/2022 tarihli ihale ilanının ve buna yönelik olarak devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen iznin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davalı idarelerin usule ilişkin itirazlarının geçerli görülmediği;
Mahkemelerinin 04/01/2023 tarihli ara kararı ile davalı idarelerden, "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın 'Edirne İli Merkez İlçesi Bülbüladası Karaağaç-2 ve Karaağaç-3 Mahalleri (Meriç Nehri) Millet Bahçesi ile Millet Bahçesine Ait Sosyal Donatılar İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi'ne ilişkin olarak, Millet Bahçesine ait sosyal donatılar için herhangi bir imar planı değişikliği yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise bu plan değişikliklerine ilişkin herhangi bir dava açılıp açılmadığı sorularak dava açıldı ise ilgili Mahkemenin adı ile esas numarasının sorulmasına, söz konusu taşınmaza ilişkin imar planı değişikliği yapılmadı ise dava tarihi itibarıyla imar planında hangi fonksiyonda kaldığı sorularak buna ilişkin olarak plan paftalarının ve plan lejantının taşınmazın fosforlu kalem ile gösterilmesi suretiyle Mahkememiz kayıtlarına sunulmak üzere gönderilmesinin istenilmesine" karar verildiği, ara kararına cevaben Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından Mahkemelerinin kaydına 27/01/2023 tarihinde giren beyan dilekçesinde, "Başkanlığımız kayıtlarında yapılan inceleme neticesinde; uyuşmazlık konusu Millet Bahçesi projelendirme sürecinde Edirne Belediye Başkanlığı'ndan alınan bilgiye göre, proje alanının mevcut 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planında, DSİ taşkın alanında, kısmen askerî alanda, kısmen doğal sit nitelikli doğal koruma alanında, kısmen orman alanında, kısmen rekreasyon alanında, kısmen günü birlik tesis alanında, kısmen ticaret turizm alanında, kısmen trafo alanında, kısmen yolda, kısmen park alanında, kısmen de nehir yatağında kaldığı, Edirne ili, Merkez ilçesi, Meriç Nehri Millet Bahçesi proje alanında tarafımızca herhangi bir planlama çalışmasının yapılmadığının" belirtildiği;
Bu itibarla, Millet Bahçesi gibi yapıldığı yerde sağlıklı ve güvenli bir çevre oluşturmayı hedefleyen projelerin, belirli bir tarihsel oluşumun, zaman içinde geliştirdiği çeşitli alan kullanımları arasında en uygun kentsel gelişme biçimini belirleyen imar planlarında gösteriminin yapılmamış olmasının kamu yararına uygun olmadığı, anılan işe yönelik olarak Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nca verilen ihale ilanının ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na ait devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanının Millet Bahçesi yapılmasına ilişkin olarak Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen izine ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak iptallerine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen herhangi bir işlemin iptalinin talep edilmediği, işlemin TOKİ tarafından tesis edildiği, Bakanlığın hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı Orman Genel Müdürlüğü tarafından, davanın ivedi yargılama usulüne tâbi olmadığı, davaya yetkisiz Mahkemenin baktığı, davanın süresinde açılmadığı, idarî merci tecavüzü bulunduğu, dava konusu işlemin davacıların menfaatini ilgilendirmediği, idarece tesis edilmiş kesin ve icraî bir işlem olmadığı, varsayıma dayalı olarak dava açıldığı, bilirkişi incelemesi yapılmaksızın eksik incelemeyle karar verildiği ileri sürülmektedir.
Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen herhangi bir işlemin iptalinin talep edilmediği, işlemin TOKİ tarafından tesis edildiği, Bakanlığın hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı TOKİ tarafından, dava konusu işlemin kesin ve icraî olmadığı, kararın uygulanmasında tereddütler hâsıl olduğu, davanın ivedi yargılama usulüne tâbi olmadığı, davanın süresinde açılmadığı, davacıların ehliyetine yönelik iddialarının değerlendirilmediği, husumetin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na yöneltilmesi gerektiği, ihalenin usulüne uygun bir şekilde gerçekleştirildiği, ÇED raporu alınmasına gerek olmadığı, inşaat yapılacak alanın az olduğu, planlama çalışmalarının Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü’nce yapıldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı ... tarafından, TOKİ’nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından görevlendirildiği, davacıların dava açma ehliyetinin bulunduğu, ihale ilanının kesin ve icraî bir işlem olduğu, emsal Mahkeme kararlarının da bu yönde olduğu, dava konusu alanla ilgili herhangi bir imar planı değişikliği yapılmadığı, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Diğer davacılar tarafından savunma verilmiştir.
Davacılar yanında müdahil ... Barosu tarafından, TOKİ’nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından görevlendirildiği, davacıların dava açma ehliyetinin bulunduğu, ihale ilanının kesin ve icraî bir işlem olduğu, emsal Mahkeme kararlarının da bu yönde olduğu, dava konusu alanla ilgili herhangi bir imar planı değişikliği yapılmadığı, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ :
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi ile idarî yargıda başvuru, inceleme ve yargılama usûlüne ilişkin olarak bazı yenilikler getirilmiş, genel yargılama usûlüne göre yargılama sürecini hızlandıracak önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, temyiz incelemesine ilişkin olarak, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde öngörülen özel yargılama usûlünde genel kural, temyiz incelemesine konu olan kararda hukukî isabet görülmediğinin temyiz mercii tarafından tespit edilmesi hâlinde, dosyanın kararı veren mahkeme veya daireye geri gönderilmesi yerine, uyuşmazlığın esasının bizzat çözümlenerek karara bağlanması olup, bozma ile birlikte dosyanın geri gönderilmesi sadece ilk inceleme üzerine verilen kararlarla sınırlı tutulmuştur.
Bununla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde yer alan "Verilen nihaî kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir." hükmünde geçen "nihaî kararlar"dan anlaşılması gereken, davaya konu edilen işlemlerin ilk derece yargı yeri olarak hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve bu konularda verilmiş nihaî bir kararın varlığı olduğundan, ilk derece yargı yerince davanın konusunun yanlış nitelendirilerek uyuşmazlık ile ilgili hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı durumlarda, ilk derecede uyuşmazlıkla ilgili verilmiş nihaî bir karardan söz edilmesi mümkün olmayıp, temyiz aşamasında Danıştay'ca, ilk derece mahkemesi tarafından hüküm kurulmayan dava konusu işlemle ilgili olarak uyuşmazlığın esası incelenerek hüküm kurulması hâlinde Kanun'un öngördüğü iki aşamalı yargısal denetimin gerçekleşmeyeceği açıktır.
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde, ilk derece mahkemelerince, uyuşmazlığa konu edilen işlemlerin hukuka uygunluk denetiminin yapılmamış olması hâlinde, üst derece mahkemesince ne yönde bir karar verileceği hususunda açık bir kural öngörülmemiş ise de, bu konunun kanun koyucu tarafından önceden öngörülmesinin mümkün olmaması ve hukuka uygun olanın, uyuşmazlığın tüm boyutuyla ele alınıp, bu çerçevede bir hüküm kurulması olduğundan, bu istisnai durumun ayrıca yasal metinlerde düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.
Dava konusu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi kapsamında ivedi yargılama usûlüne tâbi "ilk derece" ve "temyiz" olmak üzere iki aşamalı olarak incelenmek zorunda olunması nedeniyle, ilk derece mahkemesince uyuşmazlıkla ilgili hüküm kurulmayan bir konuda, temyiz mercii tarafından dava konusu işlemin esasına ilişkin doğrudan yargılama yapılarak bir hüküm kurulmaması gerekir.
Bu itibarla, davacılar tarafından, devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen izne karşı dava açıldığı, bu işleme karşı temyize konu Mahkeme kararında herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, zira Dairemizin ... tarih ve ... sayılı ara kararına verilen cevaplardan böyle bir idarî işlemin olmadığının anlaşıldığı, ancak davacılar tarafından bu durumun bilinmemesinin doğal olduğu, bu sebeple davacıların hangi işleme karşı dava açtıklarının açıklattırılarak bir değerlendirme yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, uyuşmazlık konusu ihalenin dava konusu ilanında hukuka uygunluk, temyize konu Mahkeme kararının bu kısmında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik, devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen izin yönünden ise hukukî isabet bulunmadığı sonucuna varıldığından, temyize konu Mahkeme kararının dava konusu ilan yönünden yukarıda belirtilen gerekçelerle onanmasına, izin işlemi yönünden ise bozularak, Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemleri hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nca 20/09/2022 tarihinde açık ihale usulü ile ... ihale kayıt numaralı “Edirne İli Merkez ilçesi Bülbüladası Karaağaç-2 ve Karaağaç-3 Mahalleri (Meriç Nehri) Millet Bahçesi ile Millet Bahçesine Ait Sosyal Donatılar İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi” ihalesinin gerçekleştirileceği 15/08/2022 tarihinde ilan edilmiştir.
Davacılar tarafından, anılan ihale ilanının ve devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen iznin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Uyuşmazlığın çözümlenebilmesi amacıyla Dairemizin 10/07/2023 tarihli ara kararıyla, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan; uyuşmazlık konusu Edirne Millet Bahçesi'nin yapılacağı alan olan Edirne ili, Merkez ilçesi, Bülbüladası, Karaağaç-2, Karaağaç-3 Mahallelerinde yer alan yaklaşık 590.000,00 m²'lik alanda için projenin kim tarafından yapıldığının ve ihaleye bütün alan için mi yoksa bir kısmı için mi çıkıldığının sorulmasına, buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin gönderilmesinin istenilmesine; uyuşmazlık konusu Edirne Millet Bahçesi'nin yapılacağı alan olan Edirne ili, Merkez ilçesi, Bülbüladası, Karaağaç-2, Karaağaç-3 Mahallelerinde yer alan yaklaşık 590.000,00 m²'lik alanda yer alan taşınmazları bir haritada göstererek; yapılacak bir tabloda haritada yer alan taşınmazların mülkiyet durumu, imar durumu, askerî yasak bölgede kalıp kalmadığı, ihale konusu alan olup olmadığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararları, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından herhangi bir karar alınıp alınmadığı hususlarına yönelik açıklama yapılmasının ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin istenilmesine; uyuşmazlık konusu Edirne Millet Bahçesi'nin yapılacağı alan olan Edirne ili, Merkez ilçesi, Bülbüladası, Karaağaç-2, Karaağaç-3 Mahallelerinde yer alan yaklaşık 590.000,00 m²'lik alanda Millet Bahçesi yapımı için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından TOKİ'nin görevlendirilip görevlendirilmediğinin sorulmasına ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin istenilmesine;
Orman Genel Müdürlüğü'nden ise, uyuşmazlık konusu Edirne Millet Bahçesi'nin yapılacağı alan olan Edirne ili, Merkez ilçesi, Bülbüladası, Karaağaç-2, Karaağaç-3 Mahallelerinde yer alan yaklaşık 590.000,00 m²'lik alan için çizilen projede ormanlık alanda kalan kısımları için izin veya onay verilip verilmediğinin sorulmasına ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin istenilmesine; Orman Genel Müdürlüğü'nün Edirne Konaklamasız Orman Parkı, İzzetarseven Konaklamasız Orman Parkları'nın iptal edilerek Edirne Millet Ormanı Konaklama Orman Parkı sınırlarına katılmasına ve park sınırlarının 311.700,00 m²'ye çıkarılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi sonrasında Gelişim ve Yönetim Planı düzenlenip düzenlenmediğinin, düzenlenmiş ise düzenlenen Gelişim ve Yönetim Planı'nın uyuşmazlık konusu Edirne Millet Bahçesi'nin yapılacağı alan olan Edirne ili, Merkez ilçesi, Bülbüladası, Karaağaç-2, Karaağaç-3 Mahallelerinde yer alan yaklaşık 590.000,00 m²'lik alan için çizilen projeyle uyumlu olup olmadığının sorulmasına ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin istenilmesine; anılan Gelişim ve Yönetim Planı kapsamında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nden ve Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'ndan herhangi bir görüş alınıp alınmadığının, alınan görüşe göre Gelişim ve Yönetim Planı'nda revizyon yapılıp yapılmadığının sorulmasına ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin istenilmesine; Orman Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... işlemi sonrasında sözleşmesi feshedilen Edirne Belediyesi tarafından dava açılıp açılmadığının sorulmasına ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin istenilmesine karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasında, "İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur." kuralı yer almıştır.
2565 sayılı Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu'nun 9. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi ile 2. ve 3. fıkralarında, "İkinci derece kara askeri yasak bölgelerinde aşağıdaki esaslar uygulanır. (...) f) Bölgenin savunma gücü ve gizliliğini ihlâl etmemek şartıyla, taşınmaz mallar üzerinde inşaat, hafriyat, tadilat, orman yetiştirmek veya kesmek, bataklık ihdas etmek veya kurutmak gibi hususlarda özel kanunlarına göre ilgili mercilerce izin ve ruhsat verilmeden önce, bölgenin savunma gücü ve gizliliği yönünden yetkili komutanlığın izninin alınması zorunludur. Yetkili komutanlıktan izin isteminde bulunulurken verilecek dilekçede yapılacak işin niteliği açıklanarak ilgili belge ve planların tasdikli birer örneği eklenir. Yetkili komutanlık bu istemi kabule değer görmediği takdirde ret sebebini gerekçesiyle birlikte yazılı olarak dilekçe sahibine bildirir. İtiraz vukuunda konu bir kere de Genelkurmay Başkanlığınca tetkik edilerek sonuçlandırılır.
İzin ve ruhsata tâbi olmayan mahal veya işlerde de yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.
Bu şekilde başlatılmış olan işlerde yapılacak tadilat istekleri hakkında da aynı usul ve esaslar uygulanır." kuralına yer verilmiştir.
4373 sayılı Taşkın Sulara ve Baskınlara Karşı Koruma Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasında, "Birinci madde hükümleri dairesinde tesbit ve ilan edilmiş olan sınırlar içinde tesisat, inşaat veya tadilat yapmak, fidan veya ağaç dikmek yasaktır. Müsaade verilmesi, Su İşleri Müdürünün, bulunmıyan yerlerde Nafıa Müdürünün fenni mahzur olmadığı hakkında rapor vermiş olmasına bağlıdır." kuralına yer verilmiştir.
6831 sayılı Orman Kanunu’nun 25. maddesinde, “Orman Genel Müdürlüğü; mevkii ve özelliği dolayısıyla lüzum göreceği ormanları ve orman rejimine giren sahaları; bilim ve fennin istifadesine tahsis etmek, tabiatı muhafaza etmek, yurdun güzelliğini sağlamak, toplumun çeşitli spor ve dinlenme ihtiyaçlarını karşılamak, turistik hareketlere imkân vermek maksadıyla, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma sahaları ve orman mesire yerleri olarak ayırır, düzenler, yönetir ve gerektiğinde işletir veya işlettirir.”; Ek 8. maddesinde, “Bu Kanun ile 09/08/1983 tarih ve 2873 sayılı Millî Parklar Kanunu'na tâbi alanlar üzerinde bulunan yapı ve tesisler yirmi yıla kadar kiraya verilebilir. Kiracı her yıl, yıllık kira bedelinin yüzde beşi tutarında bir ödemeyi, ağaçlandırma bedeli olarak sözleşme süresince kira ödeme dönemlerinde Çevre ve Orman Bakanlığının ilgili hesabına yatırır.”; Ek 14. maddesinin 1. fıkrasında, “Orman veya orman rejimine tâbi alanların; mesire yeri, şehir ormanı, millî park, tabiat parkı, tabiat anıtı, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları ve avlak olarak ayrılan kısımlarında, orman koruma ve yangınla mücadele için yapılacak yapı ve tesisler ile idarenin ve ziyaretçilerin zaruri ihtiyaçlarını karşılayacak olan taban alanı 250 metrekareyi ve kat adedi bir bodrum kat ve çatı arası hariç ikiyi geçmeyen yapılar uzun devreli gelişme planlarına veya gelişim ve yönetim planlarına göre yapılır. Bu alanlar için imar planı şartı aranmaz.” kurallarına yer verilmiştir.
Mülga Mesire Yerleri Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Mesire yerlerinin; doğal, kültürel, rekreasyonel ve estetik kaynak yönünden planlanması, projelendirilmesi ve uygulanmasına ait iş ve işlemler idare tarafından yapılır veya yaptırılır. Plan ve projelerin revizyonunda aynı süreç izlenir." kuralına yer verilmiştir.
Orman Parkları Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Orman parklarının; doğal, kültürel, rekreasyonel ve estetik kaynak yönünden planlanmasına ve projelendirilmesine ait iş ve işlemler idare tarafından yapılır veya yaptırılır." kuralına yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendinde, "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: (...) d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, (...) yönlerinden sırasıyla incelenir."; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3'üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14'üncü maddenin; (..) b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hâllerde davanın reddine, (...) karar verilir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, davacıların, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nca 20/09/2022 tarihinde gerçekleştirilen “Edirne İli Merkez ilçesi Bülbüladası Karaağaç-2 ve Karaağaç-3 Mahalleri (Meriç Nehri) Millet Bahçesi ile Millet Bahçesine Ait Sosyal Donatılar İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi” ihalesine ilişkin 15/08/2022 tarihli ihale ilanının ve ihale kapsamında devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen iznin iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır.
Dairemizin 10/07/2023 tarihli ara kararıyla sorulan sorulara verilen cevapların ve gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davalı TOKİ tarafından, Millet Bahçesi projesinin tamamı için 20/09/2022 tarihinde uyuşmazlık konusu ihalenin gerçekleştirildiği, projeye dâhil alanda gerçek kişilere, tüzel kişilere ve belediyeye ait taşınmazların bulunduğu, bu taşınmazlara yönelik herhangi bir işlem (sözleşme, kamulaştırma, kiralama, idareler arası mal devri vb.) yapılmadığı, projenin devlet ormanı olan kısmı için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nden görüş istenildiği, ihaleye Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün görüşü alınmaksızın çıkıldığı; Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, "alanın taşkın sahası olduğu ve 4373 sayılı Kanun uyarınca sabit tesis, günübirlik tesis, takılabilir ve sökülebilir tesisler yapılmasının uygun görülmediği ve elektrik, su, doğalgaz tesisatı tesis edilmeyen, sadece rekreaktif ve sportif faaliyetler için yürüyüş yolu, koşu yolu, bisiklet yolu yapılabileceği ve muhtemel taşkınlarda Genel Müdürlüğün herhangi bir sorumluluğunun olmayacağının bilinmesi kaydıyla" uygun görüş verildiği, bu nedenle Orman Genel Müdürlüğü'nce uyuşmazlık konusu ormanın gelişim ve yönetim planında değişiklik yapıldığı, proje alanında bulunan bazı taşınmazların ikinci derece askerî yasak bölge içerisinde kaldığı ancak 2565 sayılı Kanun'da öngörülen sürecin işletilmediği görülmektedir.
4734 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, ihalelerde uygulanacak genel ilkeler belirlenmiş olup, idarelerin çıkacakları ihalelerde, rekabeti, kamu kaynaklarını verimli kullanması ve ihaleye çıkan idareye olan güvenilirliği sağlaması zorunludur. İhaleye çıkılmadan önce ihalenin hukukî ve teknik altyapısının oluşturulmaması, ihale sonrasında birçok uyuşmazlığı ortaya çıkaracak, ihaleye katılımı ve ihalede rekabetin oluşmasını engelleyecek ve hem ihaleye katılanlar nezdinde hem de kamuoyunda idareye olan güveni sarsacaktır.
Bu itibarla, uyuşmazlık konusu ihale bakımından, idarenin ihaleye çıkmadan önce yapması gereken işlemleri ve alması gereken izinleri almadığı ve böylece ihalenin hukukî ve teknik altyapısını oluşturmadan ihaleye çıktığı anlaşıldığından, hukukî ve teknik altyapısı oluşturulmadan çıkılan uyuşmazlık konusu ihalenin dava konusu ihale ilanının iptaline ilişkin temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
Öte yandan, davacılar tarafından, devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen iznin iptali istenilmiş ise de, uyuşmazlık konusu 590.000,00 m²'lik Millet Bahçesi'nin projesinin davalı TOKİ tarafından hizmet alımı suretiyle çizdirildiği, proje kapsamında, Devlet ormanı niteliğinde iki adet konaklamasız orman parkının bulunduğu, Orman Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle bu iki konaklamasız orman parkının birleştirilmesine karar verildiği ve Edirne Millet Ormanı Konaklamasız Orman Parkı kurulduğu, daha sonra mülga Mesire Yerleri Yönetmeliği ile Orman Parkları Yönetmeliği uyarınca TOKİ tarafından çizdirilen projeye uyumlu şekilde, konaklamasız orman parkının gelişim ve yönetim planının çizildiği ve Orman Genel Müdürlüğü'nce onaylandığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin olarak izin verilmediği, Orman Genel Müdürlüğü'nün 6831 sayılı Kanun'un kendisine vermiş olduğu yetkiye dayanarak gelişim ve yönetim planı hazırladığı, alanın orman olma niteliğini koruduğu ve konaklamasız orman parkı olduğu, taşınmazın sevk ve idaresine ilişkin yetkinin Orman Genel Müdürlüğü'nde olmaya devam ettiği, TOKİ'ye verilmiş herhangi bir iznin ve davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken idarî işlem bulunmadığı, davacıların, "devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen iznin iptali" istemi yönünden davanın 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca reddine karar verilmesi gerekirken, dava konusu işlemin iptaline yönelik temyize konu Mahkeme kararında hukukî isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen kabulüne;
2. Dava konusu ihale ilanının yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın bu kısmının ve davacı ... lehine vekâlet ücretine hükmedilmesine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyize konu İdare Mahkemesi kararının, devlet ormanı niteliğinde olan İzzet Arseven Söğütlük Kent Ormanı’nın millet bahçesi yapılmasına ilişkin Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen iznin iptale ilişkin kısmının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
4. Temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozulan kısmı yonünden, 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca, DAVANIN İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,
5. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece yargılama giderleri toplamı ...-TL'nin yarısının davacılar üzerinde bırakılmasına, yarısının davalı idarelerden alınarak davacılara verilmesine,
6. Müdahil yargılama gideri toplam ...-TL'nin yarIsının müdahil üzerinde bırakılmasına, yarısının ise davalı idarelerden alınarak müdahile verilmesine,
7. Ayrıntısı aşağıda gösterilen temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL'nin yarısının yapanlar üzerinde bırakılmasına, diğer yarısının davacılardan alınarak davalı idarelere verilmesine,
8. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalı Orman Genel Müdürlüğü vekilinin duruşmaya geldiği görülerek davalı idarelere verilmesine,
9. Davalı idare harçtan muaf kurumlar arasında yer aldığından, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi uyarınca temyiz aşamasında tahsil edilmeyen toplam ...-TL harcın yarısı olan ... -TL'nin davacılardan tahsil edilerek Hazine'ye irat kaydedilmesine gereği için Mahkemece ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
10. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara ve müdahile; istemi hâlinde kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davalı TOKİ'ye iadesine,
11. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
12. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 27/09/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.